Adam Mickiewicz

To lubię

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

To lubię

Spojrzyj, Marylo, gdzie się kończą gaje: 

W prawo łóz¹ gęsty zarostek, 

W lewo się piękna dolina podaje², 

Przodem rzeczułka i mostek.  

Tuż stara cerkiew; w niej puszczyk i sowy, 

Obok dzwonnicy zrąb zgniły, 

A za dzwonnicą chróśniak³ malinowy, 

A w tym chróśniaku mogiły.  

Czy tam bies siedział, czy dusza zaklęta, 

Że o północnej godzinie, 

Nikt, jak najstarszy człowiek zapamięta, 

Miejsc tych bez trwogi nie minie. 

Bo skoro północ nawlecze zasłony, 

Cerkiew się z trzaskiem odmyka⁴, 

W pustej zrąbnicy dzwonią same dzwony, 

W chróstach coś huczy i ksyka.  

Czasami płomyk okaże się blady, 

Czasem grom trzaska po gromie, 

Same się z mogił ruszają pokłady, 

I larwy stają widomie.  

Raz trup po drodze bez głowy się toczy, 

To znowu głowa bez ciała, 

Roztwiera gębę i wytrzeszcza oczy, 

W gębie i w oczach żar pała.  

Albo wilk bieży: pragniesz go odegnać, 

Aż orlem skrzydłem wilk macha... 

Dość «zgiń, przepadnij!» wyrzec i przeżegnać, 

Wilk zniknie wrzeszcząc: cha, cha, cha! 

Każdy podróżny oglądał te zgrozy, 

I każdy musiał kląć drogę; 

Ten złamał dyszel⁵, ten wywrócił wozy, 

Innemu zwichnął koń nogę.  

Ja, chociaż pomnę, nieraz Andrzej stary 

Zaklinał, nieraz przestrzegał: 

Śmiałem się z djabłów⁶, nie wierzyłem w czary, 

Tamtędym jeździł i biegał.  

Raz, gdy do Ruty jadę w czas noclegu, 

Na moście z końmi wóz staje; 

Próżno woźnica przynagla do biegu, 

Hej! krzyczy, biczem zadaje⁷.  

Stoją, a potem skoczą z całej mocy, 

Dyszel przy samej pękł szrubie⁸; 

Zostać na polu, samemu i w nocy, 

To lubię, rzekłem, to lubię!  

Ledwiem dokończył, aż straszna martwica⁹ 

Wypływa z blizkich¹⁰ wód toni; 

Białe jej szaty, jak śnieg białe lica, 

Ognisty wieniec na skroni.  

Chciałem uciekać, padłem zalękniony, 

Włos dębem stanął na głowie; 

Krzyknę: niech będzie Chrystus pochwalony: 

«Na wieki wieków» odpowie. 

«Ktokolwiek jesteś poczciwy człowieku, 

Coś mię zachował od męki, 

Dożyj ty szczęścia i późnego wieku, 

I pokój tobie i dzięki.» 

«Widzisz przed sobą obraz grzesznej duszy, — 

Wkrótce się niebem pochlubię; 

Boś ty czyścowej¹¹ zbawił mię katuszy 

Tem jednem słówkiem: To lubię. 

«Dopóki gwiazdy zejdą i dopóki 

We wsi kur pierwszy zapieje, 

Opowiem tobie, a ty dla nauki 

Opowiedz innym me dzieje. 

«Onego czasu żyłam ja na świecie, 

Marylą zwana przed laty; 

Ojciec mój, pierwszy urzędnik w powiecie, 

Możny, poczciwy, bogaty. 

«Za życia pragnął sprawić mi wesele; 

A żem dostatnia i młoda, 

Zbiegło się zewsząd zalotników wiele, 

Posag wabił i uroda. 

«Mnóztwo¹² ich marnej pochlebiało dumie, 

I to mi było do smaku, 

Że kiedy w licznym kłaniano się tłumie, 

Tłumem gardziłam bez braku¹³.  

«Przybył i Józio; dwudziestą miał wiosnę, 

Młody, cnotliwy, nieśmiały: 

Obce dla niego wyrazy miłosne, 

Choć czuł miłosne zapały. 

«Lecz próżno nędzny w oczach prawie znika, 

Próżno i dzień i noc płacze; 

W boleściach jego dla mnie radość dzika, 

Śmiech obudzały rozpacze. 

«Ja pójdę!» mówił ze łzami — «Idź sobie!» 

Poszedł i umarł z miłości... 

Tu nad rzeczułką, w tym zielonym grobie, 

Złożone jego są kości. 

«Odtąd mi życie stało się nielube, 

Późne uczułam wyrzuty; 

Lecz ani sposób wynagrodzić zgubę, 

Ani czas został pokuty.  

«Raz, gdy się w północ z rodzicami bawię, 

Wzmaga się hałas, szum, świsty: 

Przyleciał Józio, w straszliwej postawie, 

Jak potępieniec ognisty. 

«Porwał, udusił gęszczą dymnych kłębów, 

W czyścowe rzucił potoki, 

Gdzie pośród jęku i zgrzytania zębów, 

Takie słyszałam wyroki:  

«Wiedziałaś, że się spodobało Panu 

Z męża ród tworzyć niewieści, 

Na osłodzenie mężom złego stanu, 

Na rozkosz, nie na boleści.  

«Ty, jakbyś w piersiach miała serce z głazu, 

Ani cię jęki ubodły, 

Nikt nie uprosił słodkiego wyrazu, 

Przez łzy, cierpienia i modły.  

«Za taką srogość, długie, długie lata, 

Dręcz się w czyścowej zagubie; 

Póki mąż jaki z tamecznego¹⁴ świata, 

Nie powie na cię choć: lubię  

«Prosił i Józio niegdyś o to słowo 

Gorzkie łzy lał nieszczęśliwy: 

Prośże ty teraz nie łzą, nie namową, 

Ale przez strachy i dziwy.»  

«Rzekł. Mnie natychmiast porwały złe duchy: 

Odtąd już setny rok minie, 

W dzień męczą, na noc zdejmują łańcuchy, 

Rzucam ogniste głębinie.  

«I w cerkwi, albo na Józia mogile 

Niebu i ziemi obrzydła, 

Muszę podróżnych trwożyć w nocne chwile. 

Różne udając straszydła.  

«Idących w błota zawiodę lub w gaje, 

Jadącym konia uskubię; 

A każdy naklnie, nafuka, nałaje — 

Tyś pierwszy wyrzekł: to lubię.  

«Za to ci spadnie wyroków zasłona, 

Przyszłość z pod ciemnych wskażę chmur. 

Ach! i ty poznasz Marylę, lecz ona...»¹⁵ 

Wtem na nieszczęście zapiał kur. 

Skinęła tylko, widać radość z oczek, 

Mieni się w parę cieniuchną, 

Ginie, jak ginie bladawy obłoczek, 

Kiedy zefiry nań dmuchną...  

Patrzę — aż cały wóz stoi na łące. 

Siadam, powoli strach mija; 

Proszę za dusze w czyścu bolejące, 

Zmówić trzy Zdrowaś Marya.¹⁶ 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. łóz (starop.) — wierzb. [przypis edytorski]

2. podaje się — znajduje się. [przypis edytorski]

3. chróśniak (starop.) — chruśniak — teren porośnięty ostrokrzewami. [przypis edytorski]

4. odmyka (starop.) — otwiera. [przypis edytorski]

5. dyszel (daw.) — drąg do kierowania pojazdem zaprzężonym w konie. [przypis edytorski]

6. djabłów — popr.: diabłów. [przypis edytorski]

7. zadaje — uderza. [przypis edytorski]

8. szrubie — popr.: śrubie. [przypis edytorski]

9. martwica — widmo kobiece. [przypis edytorski]

10. blizkich — popr.: bliskich. [przypis edytorski]

11. czyścowej — popr.: czyśćcowej. [przypis edytorski]

12. mnóztwo — popr.: mnóstwo. [przypis edytorski]

13. bez braku (starop.) — bez wyjątku. [przypis edytorski]

14. tamecznego (starop.) — tamtego. [przypis edytorski]

15. Ach! i ty poznasz Marylę, lecz ona... — mowa o Maryli Wereszczakównie, z którą Mickiewicz romansował od 1818 lub 1819 r. Zaowocowało to niespełnioną miłością, ponieważ Maryla była zaręczona z hrabią Puttkamerem i w 1821 r. wzięła ślub z tymże. [przypis edytorski]

16. Marya. — popr.: Maria. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/mickiewicz-ballady-i-romanse-to-lubie/

Tekst opracowany na podstawie: Mikołów : K. Miarka, [1898]

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Michał Bień, Monika Myszkowska, Paulina Ołtusek.

Okładka na podstawie: Zaduszki, Witold Pruszkowski (1846–1896), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.