Adam Asnyk

Ze sceny świata

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3043-1

Ze sceny świata

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I

Oto ja, anioł zniszczeń, miecz ująłem w dłonie, 

I rzuciłem na ziemię ostry miecz anioła, 

I szepnąłem monarchom siedzącym na tronie: 

«Czas pokazać! kto więcej krwi wycisnąć zdoła? 

Czas pokazać! kto więcej na krwawym zagonie 

Położy ofiar ludzkich? kto miasta i sioła 

Poburzy mściwą ręką? i kto swej koronie 

Przysporzy rubin zdjęty z przeciwnika czoła? 

Kto to zrobi, ten cały świat mieć będzie w ręku 

I będzie go mógł deptać dla swojej zabawy, 

A z hekatomby trupów i żyjących jęku 

Wzniesie dla siebie pomnik wiekopomnej sławy; 

Ludy i monarchowie przyjdą przed tron krwawy 

I położą swe głowy na liktorskim pęku». 

II

Rzekłem, i usłyszała mnie szalona pycha 

Dwóch władzców, co ościenne dzierżyli narody, 

Każdy z nich powstał, mówiąc: «Ludu! pragnę zgody, 

Ale sąsiad na twoje bezpieczeństwo czycha; 

Czyż możem patrzyć na to, że on bez przeszkody  

Wywyższa się w swej dumie i przyjaźń odpycha? 

Honor nasz zagrożony i laur nasz usycha, 

Trza go odświeżyć znowu w krwi rycerstwa młodej! 

Więc w imię Najwyższego, co nam da zwycięstwo, 

Stojąc przy słusznej sprawie, uderzmy na wroga! 

Z jego strony jest zdrada, gwałt, krzywoprzysięstwo, 

Chęć zaboru, bezprawie, rzezie i pożoga. 

W nas jest szlachetna duma i rycerskie męstwo: 

Uderzmy, a zwyciężym za zrządzeniem Boga!» 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

III

I powstał krzyk ogromny u monarszych dworów, 

Krzyk najemnych pochlebców, łaknących korzyści, 

I rozszedł się po kraju wśród miast, siół i borów,  

Wrzawą bezmyślnej dumy, ślepej nienawiści. 

Spędzono ludzką trzodę z pastwisk i ugorów, 

Zdatnych na rzeź wybrali królewscy artyści, 

I stanęły szeregi nowych gladyatorów, 

Wołając: «Niechaj słowo monarsze się ziści!» 

Przygotowano mordu maszyny żyjące, 

Dano znak potajemny i wojsko ruszyło... 

Zostały puste domy i zboże stojące, 

Płacz matek, którym synów z objęć wzięto siłą, 

Sąd wojenny na krnąbrnych, psy nocą wyjące, 

I widziałem, że wszystko po mej myśli było. 

IV

Wstała jutrznia czerwona, oświecając łany, 

Na których zebrać miano pierwsze krwawe żniwo, 

Przekroczono granice... i rozkaz wydany 

Pędzi do boju falę żołnierzy ruchliwą. 

Oto walka się wszczyna! i wróg rozespany 

Napadnięty znienacka za broń chwyta żywo 

I bagnetami lukę otwiera straszliwą... 

Zgiełk i jęki w tej ciżbie krwią ludzką pijanej. 

Rozpacz dodaje męstwa, walka jest morderczą, 

W śmiertelnym pocałunku pada wróg przy wrogu, 

Grzmią działa, tętnią jeźdźcy, stosy zwalisk sterczą, 

Każda chata w płomieniach, trup przy każdym progu, 

Nareszcie tryumf kończy ucztę ludożerczą, 

A zwycięski monarcha dzięki składa Bogu. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

V

To był prolog dopiero, a teraz na scenie 

Zwycięzca z Bożej łaski posuwa się dalej, 

Lud więzi i morduje, wsie i miasta pali 

I zrabowanem złotem napycha kieszenie. 

Ludzi ma podostatkiem, będą go słuchali, 

Będą padać w milczeniu na krwawej arenie, 

Może więc zaspokoić pobożne sumienie 

I okuć krnąbrny naród obręczą ze stali. 

Co za zwycięski pochód! jakie wielkie czyny! 

Hymn tryumfu w ślad za nim cały orszak śpiewa, 

Co krok: to wyrok śmierci, pożar i ruiny, 

A wojsko, jak szarańcza wkoło się rozlewa 

Po ziemi, która swoje utraciła syny 

I pod nogą najeźdźcy w własnej krwi omdlewa. 

VI

Teraz to rzeź za rzezią kroczy już wspaniale, 

I stutysięczne armie pośród armat błysku 

Zwierają się ze sobą w morderczym uścisku, 

Roztrącając się wzajem, jako morskie fale. 

Całe gromady giną przy zdobytem dziale, 

Całe szwadrony leżą strzaskane w urwisku, 

Całe szeregi trupów stoją w pośród ścisku, 

I wał żywych przebiega po umarłych wale! 

Sztuczne śmierci narzędzia i genialne bronie 

Zmiatają całe stosy skrwawionego cielska, 

Poszarpanej odzieży, szmat, błota i zielska. 

Bezkształtne masy leżą zmięszane po zgonie... 

W jedną kałużę spływa krew nieprzyjacielska... 

Aż śmierć sama ze wstrętem kryje oczy w dłonie. 

VII

Piękne dzieło zniszczenia! cudne wynalazki! 

Z nich każdy światu nową epokę otwiera, 

I tak, jak za dotknięciem Mojżeszowej laski, 

Zarazę i ciemności wkoło rozpościera. 

Za nic dziś geniusz wodza, męstwo bohatera, 

Za nic dziś Winkelrydów nieśmiertelne blaski: 

Bohater niknie w tłumie, cały tłum umiera, 

Nie wiedząc, czy monarcha sypie mu oklaski. 

Zwycięzcy, zwyciężeni, w jednym wielkim dole 

Zarówno bez zwycięstwa, sławy, bez imienia 

Spoczywają, a śmierć im zarówno na czole 

Pisze: «To są ofiary marne zaślepienia, 

Co odegrały smutną gladyatorów rolę!» 

Kto tutaj jest zwycięzcą?... Ja anioł zniszczenia. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

VIII

Tryumf mój jest zupełny: sta tysięcy trupów 

Armatniem mięsem krwawe kreślą krajobrazy, 

Miasta stoją podobne do ognistych słupów, 

Albo lecą w powietrze rozrzucając głazy. 

Głód, nędza, rany pełne zaraźliwych strupów, 

I stokroć ohydniejsze ludzkich dusz zarazy: 

Szpiegostwo, zdrada, rozbój, chciwe swoich łupów, 

Naczelnemu wodzowi stoją na rozkazy. 

Zniszczone całe armie i prowincye całe, 

I pobity przeciwnik miecz upuszcza z ręki... 

Widowisko zarazem wielkie i wspaniałe! 

Gnie się pod stopy wroga układny i miękki, 

A zwycięzca pokornie składa niebu dzięki 

I pod broń powołuje rzesze pozostałe! 

IX

Na tem koniec? Nie jeszcze! Naród do ostatka 

Czuje się przymuszonym bronić przed ohydą 

I gwałtami łupieżcy, a ojczyzna matka 

Nie może wydać synów, co zań ginąć idą. 

Woli pokryć się cała grobów piramidą, 

Woli rozpaczy swojej niebo wziąć za świadka 

I paść w gruzy, jak krwawa dziejowa zagadka, 

Niż obcego ciemięstwa zostać karyatydą. 

Więc pobożny najeźdźca, jak Jeremiasz nowy 

Prorokuje upadek rychły Babylonu, 

Widzi się powołanym ten wyrok surowy 

Dopełnić mieczem wedle starego zakonu; 

I wyciąga dłoń krwawą do boskiego tronu 

Po namaszczenie dla swej poświęcanej głowy. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

X

Więc znów snują się dalej krwawych zdarzeń wzory: 

Zasadzki, skrytobójstwa, miasta w pień wyrznięte, 

Brodzące w krwi potokach znędzniałe upiory, 

Przeklinające los swój, a razem przeklęte. 

Wszystkie praw i ludzkości zdeptane pozory; 

I pustynie zgnilizną na wskróś przesiąknięte, 

I świat cały przesytem okropności chory, 

I niebiosa milczące przerażeniem zdjęte. 

Tylko motłoch, zwycięstwa spojony blekotem, 

Niepomny, że sam klęski i zwycięstwa płaci, 

Niepomny na krew ojców, i synów, i braci, 

Niepomny, że jest właśnie ginącym Helotem, 

Pokrywa scenę mordów swych oklasków grzmotem, 

I urągając grobom, ludzką godność traci. 

XI

O jakże piękne plony! Na smutnem zwalisku 

Wyrasta dzika orgia i szał zapomnienia; 

Dla ludów wschodzi ciemna jutrzenka ucisku, 

Podeptanie swobody, myśli i sumienia; 

Jedność, kupiona drogo na pobojowisku, 

W jedno wielkie więzienie dla wolnych się zmienia; 

Pogwałcona moralność mści się, dając w zysku 

Ludzkości nowy okres prób i poniżenia. 

Znowu gwałt będzie prawem, a świętością siła, 

Znowu w ciemnościach pełzać będzie tłum służalczy; 

Nie wiedząc, za co ginie, przeciw czemu walczy; 

Znowu zgnębiona rzesza będzie się modliła 

Do posągu Molocha, w cześci bałwochwalczej... 

Stało się tak, jak chciałem: by noc świat pokryła. 

XII

Ja jeden tryumfuję, patrząc na tę ziemię 

Dyszącą w bólu, we łzach, we krwi i żałobie; 

Ja jeden, krwawy rubin w moim dyademie 

Umieściłem ku mojej chwale i ozdobie. 

Ja jeden, klęsk i nieszczęść sprowadzając brzemię 

Na ten ród pełen złości, wiedziałem, co robię, 

I wytracając mieczem to przeklęte plemię, 

Oparłem mój tron własny na pokoleń grobie. 

Dzieło moje skończone. Lecz Bóg w chmurach skryty 

Spogląda na dół okiem ojcowskiej litości, 

Gotów mi łup odebrać i czyn pracowity 

Zniweczyć jednem tchnieniem łaski i miłości... 

Rozkazuje. Przekleństwo rzucam Mu w błękity! 

I odlatywać muszę w wieczyste ciemności. 

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/asnyk-ze-sceny-swiata/

Tekst opracowany na podstawie: Adam Asnyk, Pisma, tom III, wydanie nowe zupełne, w układzie i z objaśnieniami F. Hoesicka, nakładem Księgarni F. Hoesicka, Warszawa 1924.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org).

Okładka na podstawie: __MaRiNa__@Flickr, CC BY 2.0

ISBN-978-83-288-3043-1

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.