Krzysztof Kamil Baczyński

I część: krzyż człowieczy

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3046-2

I część: krzyż człowieczy

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

[Pod nieba dłoniastą palmą nie daj mi chodzić samotnie...]

Pod nieba dłoniastą palmą nie daj mi chodzić samotnie, 

Agni¹. 

Otwórz rzeki, a sosny krzykiem z ognia i wiosny 

podpal i nagnij. 

W jakie zimy prowadzisz, jakich kolęd słuchać 

śmiertelnych? 

Otom jest syn wygnany z ziemi niepoznanej, 

niewiernej. 

Obco mi niebo czarne i białe zawieszasz 

nad czas samotny; 

oceany z kamienia, w które się przemieniam 

jak w lodach okręt. 

Nad dniem ostatnim stawiasz mi długie, woskowe 

świec rzędy, 

które są stare drzewa, kiedy w portów brzegach 

rżą argonauckie² okręty. 

Odbierz mi ziemię, miłość rozumną oderwij 

i porwij 

spośród umarłych rzeczy, gdzie dojrzewa wieczór 

o woni morwy. 

Daj mi konia, o Agni, z żółtych, strasznych płomieni 

i białych, 

bo oto spadam — owoc w grób ziemi pod sobą 

dojrzały. 

3 grudzień 1940 r.

Pieśń o ciemności

Sny leżą na mnie warując milczenia 

jak lwy z pomników co warują śmierci 

i liść opada czasem, śnieg, albo i obłok, 

albo ptaków pióropusz wzbije się i przyjdzie. 

I niebo stoi. Wtedy mam podobną 

twarz do nieba, choć cienia niema w niej, ni żalu 

słyszę jak się sodomy w cichym trzasku palą. 

O nie sędzią ja czekam! Dzień płonie jak listek 

na płytę pieca opadły i zwija 

sieć żyłek delikatną, a z nim giną wszystkie 

chwile nerwem łączone. Noc i dzień przemija. 

I w katakumbach czasu od sklepień odbija 

głos, może napomnienie, może bitwa walna — 

— wszystko nierozróżnione i rozdarte wszystko. 

I noc przechodzi górą jak śmierć — triumfalna 

i spływa obraz do mórz wrzących pysków. 

W huku werbli, w burz wrzawie, w łoskocie pokoleń 

idą chłopcy o oczach z największych przeznaczeń, 

idą, aż za daleko przechodzą — do ziemi, 

idą, kiedy za nimi świt nie zapłacze 

mlekiem błękitnym. I tak stygną z niemi 

i przechodzą żelazem — karty czarnej ziemi. 

A tyle rzeczy czeka jak spod dłoni — nowych 

na nadawanie imion. Jak zwierzęta stoją, 

tak smutnieją mijane i schylają głowy, 

aby przeżuwać zapomnienia zmierzch. 

O zatrzymać! Płacz milknie. Znów przywala grób, 

znów sen się kładzie głazem mruczący jak lew 

i niebo jak kolumna. Stygnie w urnach krew, 

a burza ciężko pełznie nad doliną. 

Noc. Po nocy powstają upiory i z ciała 

wychodzą, aby truć oczy i zmieniać je w popiół, 

aby smutnym dziewczynkom twarz jak orzech gnieść, 

i słuchać w płaczu cichym zwycięstwa i śmiechu 

swojej strasznej postaci jak uschnięty badyl 

natchniony śmiercią, lub serc wodospadem, 

który się w ciemność toczy. Znowu dym spowija 

i snem przybitą leżąc umieram. Wiek mija. 

O! Zatrzymać! Milczenie. Widzę jeszcze ludy 

i naród pod kopułą, gdzie szalone wozy 

wypruwają z obłoków deszcze krwawych nożyc. 

I pada mór i ludzie wypłoszeni 

do bram łomoczą, a bramy z kamieni 

więc przypadają do stóp drżącej ziemi, 

a ta otwiera paszcze, całuje i wchłania, 

a niebo drga, nie woła żaden głos. 

Milczenie. Sny ziewają. Puszcze płyną górą 

i leżą tak, a w dłoniach kolumny z marmuru 

wbite warują ciszy. Nie przychodzi śmierć 

i tylko niebo błyszczy oparte o pierś, 

a ciało jeszcze raz zmienia się w sypki popiół. 

Pieśń o klęsce

Mija godzina, która nie na tarczy: 

ciało zmienia się w popiół, a wzrok w ołów. 

Łez na powstanie z martwych nie starczy: 

poznanie — koło. 

To tylko ziemia gaśnie — kula pusta, 

na której Bóg rozdarty tysiącem szatanów chodzi — 

— tysiącem ludzi. Zieją kamienne lustra, 

barwa nie rodzi.  

To z wysokości, czy z grobu widziana 

urna spełnienia jest wzgórzem skorup. 

O drzewo! drzewo! Czyś tylko trumną 

pod ruchów korą?  

Tak się w pogardzie odosobniony 

przestaje czuwać w śnie i godzinie. 

Jeszcze ton przejdzie, nie będąc tonem, 

przechodząc — minie.  

Jeszcze łodygi zielone co w tobie 

jak kolumnady pułapu rosły 

są u zsiniałych wód po potopie 

strzaskanym wiosłem.  

Jeszcze łzy płynąc staną się gromem 

co serc naczyniom grającym tobie 

rozbije obraz; nigdy zielone, 

nigdy na grobie.  

I nad żyjącym żadna przyczyna 

i żaden koniec. Popiół i droga, 

bo głosy klątwy w pogardzie wszczęte 

nie głosem Boga.  

O drzewo! drzewo! mija godzina, 

a czzas jej wiekiem. 

Drzewo przeklęte w nieznanych winach 

jakżeś człowiekiem?  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Spojrzenie

Nic nie powróci. Oto czasy 

już zapomniane; tylko w lustrach 

zsiada się ciemność w moje własne 

odbicia — jakże zła i pusta. 

O znam, na pamięć znam i nie chcę 

powtórzyć, naprzód znać nie mogę 

moich postaci. Tak umieram 

z pół-objawionym w ustach Bogiem. 

I teraz znów siedzimy kołem, 

i planet dudni deszcz — o mury, 

i ciężki wzrok jak sznur nad stołem, 

i stoją ciszy chmury. 

I jeden z nas — to jestem ja, 

którym pokochał. Świat mi rozkwitł 

jak wielki obłok, ogień w snach 

i tak jak drzewo jestem — prosty. 

A drugi z nas — to jestem ja, 

którym nienawiść drżącą począł, 

i nóż mi błyska, to nie łza, 

z drętwych jak woda oczu. 

A trzeci z nas — to jestem ja 

odbity w wypłakanych łzach, 

i ból mój jest jak wielka ciemność. 

I czwarty ten, którego znam, 

który nauczę znów pokory 

te moje czasy nadaremne 

i serce moje bardzo chore 

na śmierć, która się lęgnie we mnie. 

18 X 1943

Rycerz

W noc zjeżoną kwiatami martwego powietrza 

nie nasłuchuj, nie jadą rycerze 

w zbrojach blasku, w kaskach na wietrze 

rozwiewających kity płomieni, a miecze 

obronie słabych — tylko w pochwach rdzawych 

albo zalane płaszczyznami śniegu, 

albo jak gwiazdy pogubione w biegu.  

Witaj, a nie płacz mi. Ja zawsze senny, 

w nocy skrojony na kształt owych dawnych, 

idę w pochodach, w cieniach jak sam ciemnych 

i nigdy znaleziony, nigdy wiarą sławny, 

a tylko ręce wspieram o ten słup z przestrzeni. 

Gram. Jestem rycerz — Boga zamyślenie.  

Ach, lądy jak pióropusz dymu ogień wzbija. 

Mijam morza rozległe jak błyszczące ryby. 

Gwiazdy spadają w ciszę. Psy przed domem wyją 

i złote deszcze iskier — jak żuki o szyby. 

I czegóż ja dostanę, czegóż pragnę jeszcze, 

zamarzły w lodem martwą, niebieskawą przestrzeń?  

A szukają i złota, i chleba, szukają, 

choć jak krety korzeni, które w słońcu rosną 

kwiatami czy rudawą o zachodzie sosną, 

i zawsze kopiąc tak — nad ziemię nie dostają. 

I podkopując tak — są złej planety jękiem 

pod tym pułapem, co jest światła dźwiękiem. 

Ja wierząc tak w umarłych żywym obcowanie 

i poznając — do krzywdy przykładam miecz rdzawy, 

który jest krzywdzie miłość — rozpoznanie 

i jest jak pod stopami szatana — kłos trawy, 

a choć znam płomień zaklęć jak piorun wśród ciszy, 

nie zawołam — w mórz szumie nikt go nie usłyszy.  

I tak przez ciało czekam, choć ognia potopy 

niby wojsk krwawych skrzydła ciągną czarnym stropem. 

I jestem. Czym ja jestem? Wierzący przez małość — 

rycerz gór zapomnianych — w zmartwychwstałe ciało. 

dn. 21 lutego 1942 r.

Żal

Pozcinano drzewa światowidom, 

ścięto głowy buntom dziecięcym, 

bo nie przyjdą anioły z ptasich puchów, nie przyjdą. 

Oto nóż szafotów do chleba. Cóż więcej?  

Zatroskane madonny mdleją 

jakbyś podniósł ziemi upiorną powiekę 

więc żal mi, żal, bo świat to żal 

za utraconym człowiekiem.  

luty 41 r.

Z szopką

Górą białe konie przeszły, 

trop dymiący w kłębach stanął, 

w gwiazdach płonąc cicho trzeszczy 

wigilijne siano. 

Spoza gór czy sponad ziemi 

anioł biały? kruchy mróz? 

starcy w niebo nachyleni? 

Anioł biały szopkę niósł. 

*

Zamknąć tak — to ironicznie —  

w daszek gwiazdom pobielany, 

płomień wieków i człowieka 

w tekturowe cztery ściany. 

Zamknąć tak — to z odległości —  

w dwie figurki — czarną, białą, 

rozdeptanych epok kości 

i spalone żądzą ciało. 

*

W naprężone kusze burz 

anioł biały — szopkę niósł. 

*

A figurki w męce gasnąc 

coraz słabły, zanikały 

w napowietrzną gwiazdy jasność, 

tekturowo — popielały. 

Śmiał się anioł półuśmiechem 

z ich uporu, a nie grzechu, 

że tak jedni — choć ich stu. 

*

Anioł biały szopkę niósł.  

*

Aż na grudzie stopą lekką; 

stanął niby mgłą i skałą. 

i koślawe, głodem ścięte 

ujrzał w grudę wbite — ciało, 

żeber czarnych łuki, spięte, 

poskręcane rydle rąk, 

brzuch jak bęben życia — wzdęty, 

brzuch zsiniały, brzuch jak tłok, 

I zawrócił. W nieba plusk 

poczerniałą szopkę niósł. 

2 XII 41 r.

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Historia

Arkebuzy³ dymiące jeszcze widzę, 

jakby to wczoraj u głowic lont spłonął 

i kanonier jeszcze rękę trzymał, 

gdzie dziś wyrasta liść zielony. 

W błękicie powietrza jeszcze te miejsca puste, 

gdzie brak dłoni i rapierów śpiewu, 

gdzie teraz dzbany wrzące jak usta 

pełne, kipiące od gniewu. 

Ach, pułki kolorowe, kity u czaka, 

pożegnania wiotkie jak motyl świtu 

i rzęs trzepot, śpiew ptaka, 

pożegnalnego ptaka w ogrodzie. 

Nie to, że marzyć, bo marzyć krew, 

to krew ta sama spod kity czy hełmu. 

Czas tylko warczy jak lew 

przeciągając obłoków wełną. 

Płacz, matko, kochanko, przebacz, 

bo nie anioł, nie anioł prowadzi. 

Wy te same drżące u nieba, 

wy te same róże sadzić jak głos 

na grobach przyjdziecie i dłonią 

odgarniecie wspomnienia i liście jak włos 

siwiejący na płytach płaskich. 

Idą, idą pochody, dokąd idą, 

których prowadzi jak wygnańców łaski 

ląd krążący po niebie. A może 

niebo po lądzie dmące piaskiem 

tak kształt ich zasypuje. Jak noże 

giną w chleb pogrążone — tak oni 

z wolna spływają. Piach ich pokrywa. 

Jeszcze słychać śpiew i rżenie koni. 

8 III 1942

Starość

Otom szary od pyłu tylu wieków, 

a zawsze na osiodłanej chmurze. 

To sny te miasta wołające: «Człowieku!», 

to rzeczywistość: kiedy oczy zmrużę.  

Otom tak w drodze długiej zmalał, 

że sam ledwo widzę swoją postać. 

Tylko dudnią szkice elementarnej⁴ chwały. 

Śmierć mi wszystkie drogi zarosła.  

I coraz mniejszy jestem — jak gwoździk, 

ostatni gwoździk — mówią — do własnej trumny. 

Trzeba aż tyle nocy płakać z głupoty 

i teraz dopiero — mówią — rozumny?  

kwiecień/maj 41 r.

Krzyż

Za tych — co batem scięte liście, 

za tych — co ptaki z wosku lane, 

tych — co im krew znużeniem tryśnie 

i tych — co wbici cieniem w ścianę 

i za zwierzęta konające, 

którym powoli oczy bledną —  

— chciałbyś odrzucić Bogu — życie, 

umrzeć raz drugi jak zbawiciel;  

ale zawarty tobie upływ 

krwi, i związane ręce w supły, 

bo ty nie twórczym niepokojem, 

a tylko, że się patrzeć boisz.  

25 listopad 41 r.

Dzień sądu

Każdy dzien jest dniem sądu bez kary 

jak w niepamięć idące pożary 

niewidzialny — na ziemi — nisko, 

niechwytany przepala wszystko. 

Chociaż dzwonią owoce w uśmiechach 

i świątynie wzrastają na grzechach, 

chociaż młodość wytryska i starość 

każdy dzień jest dniem sądu bez kary. 

A kto nagle na mchach zobaczy 

jakieś tropy jak łuny rozpaczy 

i w marmurze, czy ptaku rozpozna, 

że stanęła ziemia nieostrożna 

zadrży prochem, zadymi pożarem 

w nim zobaczy dzień sądu bez kary.  

grudzień 41 r.

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Elegia (Obłoki lotne, żagle uniesień...)

Obłoki lotne, żagle uniesień, drzew przyjaciele 

na nieboskłonach. 

Głowa się chyli w ręce chropawe, głowa bolesna, 

łakną ramiona. 

Ten ptak pod wami przepływający jest moim sercem, 

ciemny, wysoki. 

Jakże mam uciec do lasów złotych przed niepokojem, 

ptaki — obłoki? 

Jakże mam wrócić pełen żałości, niedokończony 

w lot wasz i płynność? 

Dłonie przebite, krzyż za mną idzie, 

śmierci powinność. 

Tak się ta glina nieurobiona piętrzy, kamieni, 

miasta goreją. 

Jestem że grobem własnym na ziemi, 

własną nadzieją? 

Ciche obłoki! znów mnie mijacie, światła płynące, 

cienie dalekie. 

Wiarą was nazwę. Wy mnie nazwiecie próchnem żałości, 

trumną, człowiekiem.  

wrzesień 1942 r.

Psalm 2. O krzyżu

Matce  

Nie nadaremnie jest ten krzyż, 

który przykuwa trzepot rąk. 

Posłuchaj tylko: czas jak mysz 

podgryza rozłożysty dąb.  

Nie nadaremny jest ten krzyż, 

jakby odarty z czaszki mózg, 

gdzie tysiącmłotem wieków łzy, 

tak jakbyś ziemię w dłoniach niósł.  

On w miłość, w roli skowyt psi, 

on się wyciosa z ciszy snu; 

jest u każdego progu dni; 

jest, jakbyś ziemię w sercu niósł.  

I nie daremny, bo gdy w lustro łez —  

— jak w lustro nieba — śmiercią spojrzysz, 

zobaczysz, powiesz: otom jest, 

którym się krzyżem w Bogu drążył. 

dn. 15. XII. 41 r.  

Psalm 3. O łasce

J. Andrzejewskiemu  

Cóż mi, Panie, żem lepszy od cieni? W ich tłumie 

ognia Twoich objawień rozróżnić nie umiem 

od cieni, które we mnie i wśród których błądząc 

jestem sercem ciemności i ciemności żądzą.  

Kiedy przeze mnie wołasz, jakże ja ostaję, 

kiedym jest sam dla siebie obiecanym krajem? 

I cóż mi, żem szkatuła, w której nic już więcej 

ponad głos w niej zamknięty i złoto uświęceń?  

Ja nie okrętem Tobie, bo gdzie by mi unieść 

Twój czas nienazywany, Twoje sny — zrozumieć. 

Ja sam we śnie płaczący, skuty małym strachem, 

przybity niebem znaków jak zwalonym dachem. 

Ja sam w tym śnie rzucając ramionami w ciszę, 

sam swoich dni nie umiem, swych ramion nie słyszę. 

Przywróć mi, Panie, siłę zamyśleń skupionych, 

gdzie mimo trwóg świadomość — ręce są jak dzwony 

poważne, morzem brzmiące, a światem serdeczne, 

co choć w nim, to ponad nim blaskiem — ostateczne 

dn. 20. XII. 41 r.  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

[O miasto, miasto — Jeruzalem żalu...]

O miasto, miasto — Jeruzalem żalu, 

gdzie wsparte o kolumny — każde drzewo krzyżem 

nad cieniem mijającym jak cieniem koralu, 

który jak płomień niewidzialny liże 

stopy zwycięzców i tych, którzy leżąc 

pod płytą blasku, w cień blasku nie wierzą. 

Miasto niewiary. Czym ty jesteś stojąc 

we wszystkich ziemiach, w ognisku i w boju, 

czymże ty jesteś i co niesiesz w sobie, 

że jesteś na człowieku jak wieniec na grobie 

i rodzisz tylko bezgłowe kamienie 

i sen, gdzie nie śniąc 

nie odwalone jesteś gromów brzemię 

i martwą pieśnią. 

Sen, sen upiorów, gdzie na kwiatach leżą 

ludzie ciosem znużenia padli przed wieczerzą, 

ludzie u stołów pańskich siadający, którzy 

szable splatają w dole, a kwiaty na górze. 

Nic nie widzący, w nikogo wpatrzeni, 

wielcy na krzywdę ludzką, mali na cierpienie.  

Upadający — przez ciało chcąc stanąć 

i żagwią⁵ wznieść pomniki, żagwią umaczaną 

w ciałach tych, co nie wierząc — nie wiedzą i proszą 

i których tylko potem anioły podnoszą 

jak liść jesienny w baśni i prostując bożą 

ręką — tak ukołyszą, aż w Bogu odtworzą. 

A ci jak huragany wszczęte wianiem płaszcza 

są, choć przez grozę, silni, gdzie armaty paszcza, 

gdzie dłoni uderzenie, i tak są zwycięscy 

w chwili zbrodni — na wieczność odtworzeni w klęsce. 

O wielcy, których siłę nazywają słabość, 

bo śpi w nich jak pomruki lawiny i czeka 

na czas wiary, na znamię, na grom i człowieka, 

na burzę planet, na rzeczy nazwanie. 

A że z nich tworzą trumny, co w ziemi zwyciężą, 

są zwani słabość, że nie ma oręża, 

że nie ma na zwaliskach kwitnącego sioła, 

że nie rozdepczą małych, bo światło anioła 

jest nie przeciw małości, ale obok — znacząc: 

wielkość — ciał przerastaniem, nie małych rozpaczą. 

marzec 42 r.

W żalu najczystszym

O, dziecko smutne, o ty zagubiony 

w żalu najczystszym za wrót niedomknięciem, 

którędy by duch przewiał natchnionym cyklonem 

i wiarę święcił. 

Ty gdzie odjeżdżasz, coś aniołów widział 

w ludziach znużonych, co szli nad strumieniem, 

i już odbicia ich ujrzałeś światłem, 

gdy były cieniem? 

Gdzie chciałeś wyczuć pod dłonią kształt lawy, 

która by w gemmy⁶ zastygała zwycięstw? 

Czy gdzie się bunt nie z ognia, a z małości stawał, 

a z pieśni — wyciem? 

Czy gdzie się wolność stawała skuwaniem 

w imię powstałych, którzy kładli nowe 

kajdany, a znużeni nad wiarą czuwaniem, 

spadli jak głowy? 

Czyś ty nie widział, że w słabości wokół 

nikt nie dopatrzył do końca przeznaczeń 

i że za mały, by stanąć na cokół, 

wojownik płacze? 

A wiesz, że mędrców i magów spełnienia 

to niebo było czynione przez człeka, 

by trwał dla celu, szedł jak idzie — cieniem, 

czekał jak czeka? 

I wiesz, co miłość — jeśli tylko sobie? 

Co znaczy przemoc, jeśli tylko zemstą 

za krzywdy, których nie wydrze i spowiedź, 

aż staną klęską. 

O, dziecko smutne, ty nie dopełnione 

człowiekiem — jakby nie spełnione życiem. 

Cóż to rzeźbienie, jeśli tylko w marmur 

marmuru ryciem? 

Cóż to pod snami jak pod palcem czułym 

znajdziesz, gdyś człowiek przez ciało i ruchy, 

kiedy cię smutkiem w kamieniu wykuły 

najczystsze duchy? 

Nie płacz i pojmij prawo, które mija, 

i pojmij sen, a tając pojmowanie, uczyń 

żywy grom w głazie jak ręka niczyja, 

co żyjąc — uczy. 

21 III 1942

U niebios rozkwitających

Młody dąb jak woda w górę 

tryska. Ptaków jasne koła. 

Dotykalna dłoń anioła 

dzieli chmurę.  

Wąski strumień, wąż roślinny, 

ziemię jeszcze raz obejmie, 

czas jak obraz z nieba zdejmie, 

taki płynny. 

Dzbany mleka — ciała żywe 

jakże krzepko łączy w owoc 

strop wysoki ponad głową, 

chóry lasów tkliwe. 

Dana ci ta glina giętka, 

oczy z ognia i rozumne 

i jak pług dzieląca ręka; 

posąg sczynisz nią czy trumnę? 

W blasku cały postawiony, 

nim rozróżnisz blask wszechrzeczy, 

z mdłego⁷ ciała cię uleczy 

nienawistny, przesądzony.  

A mieć ciało, duszę jako 

słup żelaza — to nie znaczy 

przejść jak po szkle — po rozpaczy, 

ale niebo unieść ptakom, 

ale dom unosić w górę: 

mrówczy dom i ludzki kościół, 

nazwać wreszcie czas miłością, 

dosiąść chmurę.  

Wtedyś ziemi pobratany, 

kiedy trud największy wzniesiesz, 

gdy choć jedno drzewo w lesie 

nie odcięte, zbudowane. 

Jakąż w ptaków czas, na gody 

szatę włożyć? Może z gwiazdy? 

Jakiż uśmiech, a przyjazny? 

Czapkę chyba z drzew i wody? 

A my mali tacy, dumni 

u tych niebios pełnych liści, 

u tych świateł. W nienawiści 

na cokole smutnej trumny. 

A my tacy we krwi cali, 

wciąż bez wstydu — boskie dzieci. 

O, niech anioł nie uleci, 

nimśmy jeszcze tacy mali. 

dn. 30 V 42 r.

[Nie wstydź się tych przelotów...]

Nie wstydź się tych przelotów 

pełnych płomieni białych, 

tych dźwięków a niestałych, 

takich jak w burzy złoto.  

One na drzew dotyku, 

co stropu sięgać zda się, 

są w cichym majestacie 

Bogu — muzyką. 

I obleczone w pióra 

czy w przezroczysty niebyt, 

każde są drogą w chmurach 

albo po niebie  

nazywaniem snów wrzących, 

napełnieniem pachnącym 

i krwią w powszednim chlebie. 

Nie wstydź się cnoty. Ona, 

choć jej nadali ciało 

zbrodni — toć jej za mało, 

czeka nie napełniona  

jak dzban — to kształt jej nadaj, 

niech będzie czynom — waga. 

Nie wstydź się wiary w sobie; 

ona nie snów głupotą, 

ale jak we krwi złoto 

i krzew na grobie  

wzrasta na tym, co płyta, 

co gniecie — nie rozbita. 

Nie wstydź się miłowania, 

tworzenia, dorastania; 

w żelaznej żądzy twojej 

ona jest płomień nieba, 

Co sztabę tak rozgrzewa,  

że kując niepokojem 

przemienisz w wieżę pragnień, 

do której czyn się nagnie. 

Otoś mały, a taki 

sam sobie jesteś rodzic, 

że z głosu nawet — ptakiem 

i anioł nawet w głodzie.  

Jeno⁸ lotom nie wzbraniaj, 

ogniom jeno daj imię, 

czas cię wtedy nie minie 

możności przerastania, 

naczynie miłowania, 

tonie w Bogu stawania, 

człowieku.  

VI 1942 r.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Młot

Matce

Czuję Twój młot przejrzysty — Panie, 

który mnie kruszy z nocy w noc, 

i wiem: gdy skruszy — zmartwychwstanie 

niebieski klon. 

Jesteś jak mistrz-rzemieślnik, który 

wykuwa tam, gdzie widzi formy, 

i zetnie tam, gdzie głaz oporny, 

a żywy wzniesie w górę. 

I widzę kościół wszechstworzenia: 

gotycki łuk po łuku wznosisz, 

w powietrzu kując kształty przemian 

i słup wielości. 

Widzę dojrzałe już i pełne 

ptaki i drzewa syte dłuta, 

a ja — czy jestem w nieśmiertelność 

ból i pokuta? 

A ja, czy zawsze niedojrzały, 

abym ja — ognia pełen dzban, 

tak pod Twym młotem stał się trwały 

jak zasklepienie niebem ran? 

I pada młot Twój ostateczny, 

aż ciało stanie ziemi — puch, 

a ja — czym taki posąg-duch, 

że mi przez ból — być posąg wieczny? 

17 kwietnia 1942

Serce

Serce jest ptak biały z drzew białych 

nieoderwany ptak — jak owoc niedojrzały, 

jak nieznajomość potęg,  

które w kolebach ziemi kołysały 

trwogę i miłość nim w ciało stężały, 

nim się nie stały młotem.  

A teraz młot, a nad nim cóż, gdy bije 

o ziemie lodowate, o serca niczyje 

cóż nad nim?  

Serce ptak biały z drzew nieoderwany 

karmiony krwią z Chrystusa pięciorany 

wzejdzie, czy spadnie?  

Serce ptak biały — nocą lot rozwija 

jak wstęgę, albo skrzydła jak kolumny wbija 

w ciemność, czy światło?  

A kiedy ptakom — ptakiem, ludziom — wiosłem 

sobie jest tylko śpiewem niedorosłe 

to już odgadłe.  

Rzeka

Płyń, ziemio. Góry ciemne. Rzeka wszystko niesie. 

Lądy wzdłuż wody pękną. Jak wiosło milczenia 

rzeka wszystko podzieli na wiosnę i jesień, 

na zimy siwe, pory wszystkich lat. 

Niosą się ptaki, a brzegi tajemne 

świat smutku otwierają i radości świat. 

To taka waga srebrna, uśmiech nieba w ziemi, 

ujrzy nas i uniesie z rękami ciemnemi 

od pracy, utrudzonych przygarnie i z odbić 

gdzieś na krańcu żywota może się odczyta 

nasze twarze milczące. Będziemy podobni 

sami swoim odbiciom w niej albo podobni 

ciemnościom, które niesie, albo nieskalane 

twarze w srebrze zostaną, a niepokonane. 

Płyń, ziemio. Długi wieczór i ptaki u lic, 

zdaje się, rzęsy trzepot przyjacielskich oczu, 

i jaskółki cieniami ciepłymi migocą, 

i noc zapada ciężko, i pierzasty świt 

podnosi chmur powiekę. Tratwy suną w mrok, 

owoce ciężkie niosą; jabłka — jakby grad 

burz dostałych⁹ opadły z drzew minionych lat.  

Cóż będziemy czynili? Domki na wybrzeżu 

jak zabawki czekają na dziecinną dłoń, 

a wokoło zwierzęta utrudzone leżą 

i na biegunach cieni w głąb pastwiska koń — 

przebiega. Ludzie oczy unoszą z daleka, 

uśmiechają się, ręce w powitania kwiat 

wznoszą, jakby mówili: «Płyńcie. Tyle lat». 

I z uśmiechem zostają pogodni i sami 

z tym sercem rozdzielonym na światło i kamień. 

A ta rzeka unosi nie trwając ni chwili, 

a czasem takie ręce żelazne unosi, 

a czasem w niej westchnienie, co o oddech prosi, 

i myją krwawe dłonie ci, którzy zabili. 

I czasem łza upadnie, jakby popiół padł 

powitaniem: «O płyńcie! Ileż jeszcze lat?». 

A to tych ziem spalonych włosy albo dym, 

a to skrwawionych chłopców, których ścina kat, 

matki ciała obmyją, nim oczy sczernieją, 

jeszcze rzeka wskrzeszeniem, daremną nadzieją, 

albo dziewczątka ciche o oczach z ołowiu, 

jakieś serca rozdarte i trumny w niej łowią, 

a to przebite ręce upiory zanurzą, 

oczy powydzierane jak kamienie dnem 

potoczą się, zahuczą, nim się staną różą, 

co nad wodą wyrośnie, i jak skrzepła krew 

u hełmów złych zwycięzców przypięta — przepali 

i będzie jako grot z milczenia i ze stali.  

Płynie rzeka spokojna. Dobra ziemio, płyń, 

rzeka wszystko rozdzieli na zbrodnię i czyn 

i spokojna, żelazna, uniesie, pogodzi, 

dymy splątanych odbić na kwiaty narodzin, 

na barki trumien głuchych. Zapomniany głos 

jeszcze w niej woła cicho, jeszcze bieli włos 

zapatrzonych na brzegu. Jeszcze trawy długie, 

jeszcze jaskółki przetną i zważą powietrze 

maleńkim ruchem skrzydeł. Jeszcze westchnie przestrzeń.  

Kończy się ciemna rzeka i zapada czas. 

9 VII 1942 r.

[Śnieg jak wieko żelazne...]

Śnieg jak wieko żelazne na oczy opadnie. 

O! wy bracia w milczeniu moi — niedorośli. 

I Bóg mnie nie przypomni, ani mnie odgadnie 

z nagrobka przechodzący, aż w tysiącznej wiośnie 

może dłoń jakaś biała odgarnie ciemności 

i będzie to prawdziwy czas, czas tej miłości, 

której u was nie znałem. Bóg — tak sobie marzę — 

w błękicie lotnym nieba wyrysował twarze 

naszym cierpieniem, niby maski jasne, 

które przymierza tym, tym zapomnianym 

czasem podobne rysom, a czasem za ciasne, 

aż trafi — wtedy krwawe zasklepiają rany 

i taka błogość nieba osiada w błękicie, 

że wraca czas zbłądzony, choć nie wraca życie.  

Znacie wy, znacie te organów knieje 

co wyrastają niby skał mocarny obryw 

nawet tutaj na ziemi? — To są te nadzieje. 

Jeśli w popiele zgrzebnym taki blask podobny 

bożym chyba zamysłem przed oczy się jawi — 

nic są te ciemne ciała, które zbrodnia trawi, 

nic są te dymy czarne, ta kurzawy ciemność. 

To wszystko nic. I żadna trumna nadaremno.  

Bóg tchnął jasność. On mocą łagodnego wiosła 

pchnął fale burz tajemnych i lawy stuleci, 

i co woda pobrała — to woda odniosła. 

On świecił nad tą wodą i jak zawsze — świeci. 

Śnieg jak wieko żelazne na oczy opadnie; 

popiół zostanie z żarów miłości i gniewu, 

a na ziemi dalekiej żaden czas nie zgadnie, 

jak rośnie niewidzialnie łask wszelakich drzewo.  

22. XI. 1942 r.

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Rzeczy niepokój

Basi 

Nie wiem nic. Jest wokoło ten rzeczy niepokój, 

który rzeki przesyca i morza obłoków, 

który jest sam przez siebie, a ja ponad którym 

jestem jak smutne dziecko przenoszące góry.  

I nie wiesz nic, i możesz ręce jeszcze 

zanurzyć w płynność rzeczy i rzeczy niepokój. 

Bo jest w tym jak w tworzeniu z marmuru drzew żywych 

(które się same ciosają pod ręką) 

coś jak nieuchwycenie w locie złotej grzywy, 

jak opadanie — smutne i jak ziemia — piękne. 

Jak ziemia, bo ta w trwodze najdalszej wywoła 

— i w grobach — jakąś smukłość anielską kościoła. 

Więc idź, chociażbyś wiedział, że zmierzasz do grobu, 

bo nie w tobie jest trwoga, ale ty przez trwogę. 

Bo to nie żądzą wzrasta, ale zapatrzeniem, 

jak wierzby, które rosnąc w wodzie, rosną — cieniem. 

Wtedy ziemia się skurczy, aż za wąska stopom 

będzie chmura — na przekór arkom i potopom.  

Tylko ludzie znad trawy — jak krowy — spojrzenie 

zwrócą w niepokój rzeczy, w to, co zapatrzenie, 

i przez swoją osobność, w to, co gromem śniło, 

powiedzą nierozważnie i osobno: miłość.  

dn. 12. XII. 41 r.  

Wyroki

Basi D.

Nic gruzy. Dwułodygą wyrośniem, 

dwugłosem zielonym światła, 

podobni chmurom i sośnie, 

kwiatom płynącym na tratwach, 

gdy rzeka wilgocią śliska 

jest tonem świata — kołyska. 

Nic ciemność. Przez nią przepłyniem, 

a ręce na niej — promień 

w błogosławionym czynie, 

w żyjącym gromie, 

bo i z krzemienia się śpiewa 

wieczność rosnąca — drzewa. 

Nic gruzy. Ale ująć 

powietrze: tam formy rosną 

z guseł i zaklęć — kołując — 

coraz to bliższe. Mocno 

w ręce spadają — nieznane, 

czasem — niedokonane. 

I tak się trzeba im zaprzeć 

w ziemię i wiatr, w świetlistość, 

by deszczem pocisków lecąc 

opadły w dłonie — czysto. 

A w ich ulewie rosnąć 

ptakiem, człowiekiem i sosną. 

28 XII 1941

[W każdej przemianie podobna kręgowi czasu...]

Basi

ale ty jesteś drzewo  

R. M. Rilke

W każdej przemianie podobna kręgowi czasu, 

jak rok obracasz się stojąc i jeszcze stąd 

widzę cię na równinach, górach i grzywach lasów, 

w które światło nalewasz dzbanem splecionych rąk. 

I morzu podobna przenosisz odbicie wszystkich pogód, 

które płynęły i grały w mosiężne kotły chmur. 

Dłonią poruszysz — jest zimna, uśmiechniesz się — to jesień 

ciernie uczyni z głogów wianiem miedzianych piór. 

W jabłkach dojrzewasz i zieleń wypełniasz żółtym sokiem. 

Uchwycę powietrze dłonią — to jesteś każdy krzew 

i każdy ptak na modrzewiu 

albo muzyki obłokiem 

i złotą struną drzew. 

Ach, płoną drwa na kominach i sanie suną w puch, 

kot przeciągając się mruczy, wzdyma się w giętki łuk. 

Ty jesteś w rzece i w każdym ruchu odbity twój uśmiech. 

Obudź się śniegiem, polaną, zmień się w danieli róg, 

pod wieczór będziesz ciałem i w moim ciele uśniesz, 

a rano znów się obudzę, miną znużeni ludzie, 

znajdą na mojej piersi uśpiony biały głóg.  

11 luty 1942 r.

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

[Ty jesteś moje imię i w kształcie, i w przyczynie]

Ty jesteś moje imię i w kształcie, i w przyczynie, 

i moje dłuto lotne. 

Ja jestem, zanim minie wiek na koniu-bezczynie, 

ptaków i chmur zielonych złotnik. 

Ty jesteś we mnie jaskier w chmurze rzeźbiony blaskiem 

nad czyn samotny. 

Ja z ciebie ulew piaskiem runo burz, co nie gaśnie, 

każdym życiem i śmiercią stokrotny. 

Ty jesteś marmur żywy, przez który kształt mi przybył, 

kształt w wichurze o świcie widziany, 

który o mleczne szyby buchnął płomieniem grzywy 

i zastygł w dłoni jak z gwiazdy odlany. 

I jesteś mi imię ruchów i poczynaniem słuchu, 

który pojmie muzykę i sposób, 

który z lądu posuchy wzejdzie żywicą-duchem 

w łodygę głosu. 

1 III 1942

Pioseneczka

Kto mi odda moje zapatrzenie 

i mój cień, co za tobą odszedł? 

Ach, te dni jak zwierzęta mrucząc, 

jak rośliny są — coraz młodsze. 

I niedługo już — tacy maleńcy, 

na łupinie orzecha stojąc, 

popłyniemy porom na opak 

jak na przekór wodnym słojom. 

Czerwień krwi dziecinnie się wyśni 

jako wzdęte policzki wiśni. 

Metal burz się wywiedzie na nowo 

zapienioną dmuchawca głową. 

A łez grzmot jak lawina kamieni 

w małe żuki zielone się zmieni 

i tak w wodę się chyląc na przemian 

popłyniemy nieostrożnie w zapomnienie, 

tylko płakać będą na ziemi 

zostawione przez nas nasze cienie. 

16 I 1942

Z nocy

Ciepła ciemność na ramionach się oprze, 

jest dobrotliwym zwierzęciem milczenia 

ogromna i powolna. Jest cicho. Tak dobrze. 

Słychać jak się zabliźnia stratowana ziemia.  

Zdaje się to rośliny co łączą tak nieznacznie 

drogi bojów żelaznych i serca w ciemności; 

w niej czeka oplot ramion, w których sen się zacznie 

sen wiary, sen miłości.  

Zdaje się jesteś gazelą w cieniach, w huśtawkach wieczoru, 

lub w chybotliwej wodzie pni zbrązowiałych sieć, 

a możeś tylko ptakiem, co przeszedł bór upiorów 

— moje ty światło na zawsze — więc leć. 

Ciepła ciemność jak zwierzę ma na szyi ranę; 

nie widzę, czuję dłonią płynie z niej cicha krew. 

Nie bój się, gdy zaryczy ta ciemność, o kochana! 

to jest już oswojony, zmniejszony czasem lew.  

Biała magia

Stojąc przed lustrem ciszy 

Barbara¹⁰ z rękami u włosów 

nalewa w szklane ciało 

srebrne kropelki głosu. 

I wtedy jak dzban — światłem 

zapełnia się i szkląca 

przejmuje w siebie gwiazdy 

i biały płyn miesiąca. 

Przez ciała drżący pryzmat 

w muzyce białych iskier 

łasice się prześlizną 

jak snu puszyste listki. 

Oszronią się w nim niedźwiedzie, 

jasne od gwiazd polarnych, 

i myszy się strumień przewiedzie 

płynąc lawiną gwarną. 

Aż napełniona mlecznie, 

w sen się powoli zapadnie, 

a czas melodyjnie osiądzie 

kaskadą blasku na dnie. 

Więc ma Barbara srebrne 

ciało. W nim pręży się miękko 

biała łasica milczenia 

pod niewidzialną ręką. 

4 I 1942, 3 w nocy

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Promienie

Powietrze aniołów pełne, 

a ich przejrzysty trzepot 

jest jak natchnione ciepło 

nad ognia złotą wełną.  

Dziewczynko, która fruwasz, 

na ptaki rozmnożona. 

Biały pył? Jasny potok? 

Promień ścieżek jak złoto 

na skrzydłach? Na ramionach?  

Kim mi jesteś? Kim jesteś? 

Obłok snu purpurowy. 

Cień przenika powietrze, 

idzie ziemią i przeczy 

puszystej rzeźbie głowy.  

Smutek to czy czekanie? 

Pośród organów blasku 

jak dymu smukłe laski 

lub słupy srebrnych puchów — 

— bąki grających duchów.  

Ileż muzyki ciepłej! 

Kim mi jesteś? Kim jesteś? 

Utrwalony powietrzem 

ptaku białego pyłu — 

kim mi jesteś, czym jesteś — 

pół-ptak, a pół-miłość. 

A.D. 42, 19 IV

Wróble

Dzień wróbli i jasności! 

w dzbanuszkach małych ptaszków 

świat się ustał miłością, 

niefrasobliwą łaską. 

Na wyciągnięcie ręki 

mam czystość ich, puszystość, 

jakbym dotykał ciebie 

gałęzią ich — wielolistną. 

Niebo się ziemi skłania 

leżąc śniegiem na drzewach, 

oczy mrużysz, zasłaniasz, 

piórka w blasku nagrzewasz. 

Nie zerwiesz się, nastroszysz 

ciepło ptasiego futra, 

odpowiesz wróblim głosem 

w moją ciemność — malutka. 

Bo na tym śniegu ludzie — 

— my z ciemnymi sercami. 

Ziemio przez nas zabita, 

rzeszą twych ptaków czystych 

módl się za nami! 

2 I 1943

Miłość

O nieba płynnych pogód, 

O ptaki, o natchnienia. 

Nie wydeptana ziemia, 

nie wyśpiewane Bogu 

te drzewa, te kaskady 

iskier, ten oddech nieba, 

w ramionach jak w kolebach 

zamknięty. Jak cokoły 

drzewa z szumem na poły; 

serca jak dzbany łaski, 

takie serca jak gwiazdki, 

takie oczu obłoki, 

taki lot — za wysoki. 

Słońce, słońce w ramionach 

czy twego ciała kryształ 

pełen owoców białych, 

gdzie zdrój zielony tryska, 

gdzie oczy miękkie w mroku 

tak pół mnie, a pół Bogu. 

Twych kroków korowody 

w urojonych alejach, 

twe odbicie u wody 

jak w pragnieniach, w nadziejach. 

Twoje usta u źródeł 

to syte, to znów głodne, 

i twój śmiech, i płakanie 

nie odpłynie, zostanie. 

Uniosę je, przeniosę 

jak ramionami — głosem, 

w czas daleki, wysoko, 

w obcowanie obłokom. 

8 września 1942

Pragnienia

Co dzień kochając cię płaczę, 

tęsknię za tobą — patrząc, 

oczy mi popieleją, 

wiedzą, że nie zobaczą. 

A z ciebie gorycz płynie 

jak w niebo dym spokojny, 

dzień jak liść kruchy się zwinie 

i ptak, co w śpiew niezbrojny. 

Przysiadają na mnie modlitwy 

przelotne, ach, przelotne. 

Elementarne bitwy, 

trwożne, samotne. 

Uczę się ciała na pamięć 

i umiem. Widać dusza 

jest jeszcze, która kłamie, 

a we mnie śmierć porusza. 

Po snów kipieli ciemnej 

szukam cię, tak się spalam, 

ręce mi nadaremne 

jak ptak, co gniazdo kala. 

I może by w milczeniu 

i w cierpieniu by może, 

cóż, kiedy nocy grożę, 

niedowidzeniu. 

I takim ci ja hardy 

jak ręce, co rycerzom 

przypinają kokardy, 

w których siłę nie wierzą. 

I takim ci ja mocarz, 

że kiedy słów nie trzeba, 

nie umiem stworzyć nieba 

miłością w oczach. 

czerwiec 42 r.

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Z wiatrem

Basi

Jesienie rok za rokiem idą, 

gwiazdy jak deszcze szyby tną. 

Zielone łanie na polanie, 

u okien huczy serca bąk. 

Nie płacz, kochana, lat złowrogich, 

spod twoich rzęs zielony liść, 

ptaki i drzewa trysną, drogi, 

po których dalej trzeba iść. 

Liście opadły. Wrócą liście 

i modlitewne łuki gór, 

przeminą ludzie w nienawiści, 

zostanie trzepot ptasich piór. 

Knieje się pienią — tylko pomyśl — 

w powietrza falującym tchu 

niedźwiedzi pomruk zaczajony, 

niebieski jezior duch. 

Nie płacz, kochana. Śpij w cierpieniu, 

na dłoni mojej drżący ptak, 

rzekom i mnie, i wiosen cieniom, 

i miłowaniu lat. 

Przeminie łoskot burz gwiaździstych, 

nie stanie¹¹ ludzkich burz. 

Nam, śpiewającym pieśni czyste, 

serce rozetnie czas jak nóż. 

Bo już kolebią aniołowie 

imię — jak złote imię gwiazd, 

próchnieje pod stopami czas, 

zostaje wieniec chmur na głowie. 

Bo już kolebią aniołowie 

na niewidzialnych dłoni śnie 

proste jak sosna, czyste dnie 

rosnące w ptasim słowie. 

29 października 1942

Śpiew do snu

Ciało mojego ciała i światło mojej myśli, 

chciałbym, by ci się ogień pełen szelestu przyśnił, 

z którego żółte kwiaty wyplusną, brzózek szelest 

jak sieć, abyś poczuła przy ich lekkości śmielej 

swój lot jak płomyk drżący, bolesny a pragnący, 

by popłynęło w tobie jak szumny strumień słońce. 

Ciało mojego ciała i blasku moich pragnień, 

niech ci się we śnie gałąź niebieskiej chmury nagnie 

i niech ci da jak owoc jaskółkę w piersi małe, 

której by w sercu trzepot nauczył, jak kochałem 

i jak ja ciebie ciosam w tej bryle nieobrotnej, 

w swojego ciała drewnie, w myśli swojej samotnej. 

Ciało mojego ciała i trwogi mej nadziejo, 

nich ci się we śnie wody przez oczy tocząc — chwieją 

i niechże ci podadzą rybę jak dłoń, co klaszcze, 

byś znała to milczenie, co mnie okrywa płaszczem, 

i niechaj iskry ognia, co w łusce się zapalą, 

mój blask dopełnią w tobie i smutek mój wyżalą. 

Nie dałem ci jabłoni ziemskiej, co sytość niesie, 

wyrosłem ja na chmurach jak dzika jabłoń w lesie. 

Ale mam źródło w sercu srebrne jak żywy pieniądz, 

unieś się we śnie, spojrzyj w lustro jego nad ziemią. 

Nie szukaj mnie w słabości, źródła mego nie mijaj, 

nie umiera w nim ciało, dusza wieczność w nim żyje. 

22 VI 1943

[Niebo złote ci otworzę...]

Niebo złote ci otworzę, 

w którym ciszy biała nić 

jak ogromny dźwięków orzech, 

który pęknie, aby żyć 

zielonymi listeczkami, 

śpiewem jezior, zmierzchu graniem, 

aż ukaże jądro mleczne 

ptasi świt. 

Ziemię twardą ci przemienię 

w mleczów miękkich płynny lot, 

wyprowadzę z rzeczy cienie, 

które prężą się jak kot, 

futrem iskrząc zwiną wszystko 

w barwy burz, w serduszka listków, 

w deszczów siwy splot. 

I powietrza drżące strugi 

jak z anielskiej strzechy dym 

zmienię ci w aleje długie, 

w brzóz przejrzystych śpiewny płyn, 

aż zagrają jak wiolonczel 

żal — różowe światła pnącze, 

pszczelich skrzydeł hymn. 

Jeno wyjmij mi z tych oczu 

szkło bolesne — obraz dni, 

które czaszki białe toczy 

przez płonące łąki krwi. 

Jeno odmień czas kaleki, 

zakryj groby płaszczem rzeki, 

zetrzyj z włosów pył bitewny, 

tych lat gniewnych 

czarny pył. 

15 VI 1943

Przypisy:

1. Agni (mit.) — bóg ognia w religii wedyjskiej. [przypis edytorski]

2. argonaucki (mit. gr.) — związany z argonautami, tj. bohaterami, którzy pod przewodnictwem Jazona wyprawili się do Kolchidy po złote runo; byli to m.in. Herakles, Tezeusz, Orfeusz, Kastor i Polluks. [przypis edytorski]

3. arkebuz — daw. broń palna, gładkolufowa, z zamkiem lontowym, używana w XV–XVII w., np. przez hiszpańskich konkwistadorów. [przypis edytorski]

4. elementarny — tu: związany z żywiołami. [przypis edytorski]

5. żagiew — płonący kawałek drewna. [przypis edytorski]

6. gemma — kamień szlachetny udekorowany reliefem. [przypis edytorski]

7. mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski]

8. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

9. dostały (daw.) — tu: dojrzały. [przypis edytorski]

10. Barbara — imię to nosiła żona Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, z domu Drapczyńska (1922–1944). Poznała Baczyńskiego pod koniec 1941 roku, w czerwcu 1942 wzięli ślub. Zginęła podczas Powstania Warszawskiego. [przypis edytorski]

11. nie stanie (daw.) — zabraknie. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/baczynski-i-czesc-krzyz-czlowieczy

Tekst opracowany na podstawie: Krzysztof Kamil Baczyński, Utwory zebrane, tom II, oprac. A. Kmita-Piorunowa, K. Wyka, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1994; Krzysztof Kamil Baczyński, 1942, 1943, 1944 (rękopis autora); Z rodu Anhellich. Liryka pokolenia wojennego, oprac. S. Stabro, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1991; Krzysztof Kamil Baczyński, Kiedy się miłość śmiercią stała... Wiersze wybrane, Wydawnictwo Orgelbrandów, Warszawa 1995; Krzysztof Kamil Baczyński, 12. Wiersze wybrane 1940-42 (maszynopis autora); Krzysztof Kamil Baczyński, I część: krzyż człowieczy (rękopis autora).

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl).

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Sylwia Budzyńska, Paulina Choromańska, Paulina Dubielecka, Katarzyna Dug, Wojciech Kotwica, Paweł Kozioł, Maciej Rajski, Aleksandra Sekuła, Agnieszka Tulicka.

Okładka na podstawie: hands, Kai Engel, CC BY 2.0

ISBN-978-83-288-3046-2

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.