Juliusz Słowacki

Do Teofila Januszewskiego

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Do Teofila Januszewskiego

Gdzie dziś Neapol jasny? Kto zasiadł nasz ganek? 

Kto patrzy na rybackich sklepów złoty wianek? 

Gdzie koczujące światła w pół okręgu zwite¹, 

Od wiatru żagielkami białymi nakryte, 

Jak te, o których prawi gdzieś Szecherazada, 

Ptaków z ognistą piersią, z białym skrzydłem stada? 

Nad błękitami siedzą. Przy świetle światełko, 

Każde ma białe sobie dodane skrzydełko; 

Rzekłbyś, że gwiazd znudzonych lazurami plemię 

Bóg skrzydłami uzbroił — i przysłał na ziemię. 

Lubiłeś taki widok — ludu ruchy — migi — 

Krzyk — życie — otwierane nożami ostrygi — 

Z polipów i gwiazd morskich malownicze wzorki — 

Siarczaną wodą z hukiem wystrzelone korki — 

Falę ludu, co z sobą po ulicach niesła 

Osoby — granem widok płacące i krzesła... 

Lubiłeś na to patrzeć, lecz poważnie — z tronu, 

Z drżącego nad falami morskimi balkonu, 

Którym architekt tkanki podrzeźniał² pajęcze. — 

Ja tymczasem, kolorów przeleciawszy tęczę, 

Patrzałem na Wezuwiusz, aż po lawy ścianie 

Drący się księżyc wejdzie, na kraterze stanie 

I stamtąd białe czoło obróci do świata. 

Tak zrodzone na grobie dziecko twego brata, 

Któremu pierwsza grobu lilia rówieśniczką, 

Zamyśloną na ludzi spojrzało twarzyczką 

Z cichej ojca mogiły... Gdzie nasz lazurowy 

Golf? i ciche przy białym księżycu rozmowy? 

Jak się wieniec związanych ludzi prędko kruszy! 

Wczoraj widziałem wróble spłoszone na gruszy; 

Cała hurma³ na bliskie uniosła się drzewka 

Tak zgodnie, że raz biała skrzydełek podszewka 

Ku słońcu, to znów cała chyli się ku roli 

Jak podśrebrzone⁴ liście rozchwianej topoli. 

Lecz ludzie, piorunową spłoszeni ulewą, 

Nigdy razem na bliskie nie usiędą⁵ drzewo, 

Ale niezgodnym lotem rozchodzą się błędnie, 

Ani tam listek róży, gdzie liść lauru więdnie... 

Już miesiąc, jak z jednego wyjechawszy grodu, 

Ty pod strzechę własnego domu, w cień ogrodu, 

Ja w nieznane uciekam krainy południa 

Przed ścigającą myślą i mrozami grudnia. 

A gdy mi już na opak idą roku pory, 

Gdy zima kwiatowymi ubrana kolory 

Ani po górach lekkim płatkiem śniegu sypie, 

Ani w kryształ ubiera brzozy, ani skrzypie 

Pod saniami wieśniaka, ani pod stodoły 

Zgania wróble, ni smutno zielone jemioły 

Różami świegocących osypuje gilów, 

W kraju porzniętym⁶ wstążką jasną siedmiu Nilów 

Mógłbym o spokojnikach zapominać wiejskich, 

Pijąc muł Etyjopów zamiast wód letejskich⁷. 

Lecz ja przeciwnie — wszystkie widziane obrazy 

W myśl kładę jak na wielkie zwierciadło bez skazy 

I chciałbym wam, gdy noc was zimowa zaskoczy, 

Tym zwierciadłem Egiptu słońce rzucić w oczy. 

Obłąkany nasz okręt zawołał o świcie: 

Ziemia! I ziemia wyszła na morza błękicie 

Jak złocistego piasku dzierzgany obrąbek. 

Rzekłbyś, że biały siedzi na piaskach gołąbek, 

Przypatrując się sobie w zwierciadlanej fali... 

A to był pałac wielki Mohameda-Ali. 

Rzekłbyś, że przed nim resztki wieśniaczego płota 

Sterczą... to była Ali-Mohameda flota. 

Nad tym brzegiem, a z twarzą, jak ją widzę co dnia, 

Leżała niesplamiona purpura przedwschodnia; 

Na niej stada gwiazdeczek bladego lazuru — 

I jedna tylko palma na prawo z marmuru, 

Otoczona rojami nieśpiących wiatraków. 

W przezroczu nieba stada wędrujące ptaków, 

Tak, jak je ręka boża w jeden łańcuch sprzęże, 

Przede mną w czarne, długie wiązały się węże... 

Tak mi się ukazały afrykańskie brzegi, 

Smutne, obumarłymi południka śniegi 

Zasypane, pod nieba sklepionego łuną, 

Długą i rozciągniętą położone struną. 

Z niej jak z boskiego łuku na niebieskie stropy 

Strzał słonecznych wiązane wypadały snopy. 

Chciałbym się teraz zbliżyć teleskopu szkiełkiem 

Do brzegu — spoić z tęczą kolorów i zgiełkiem. 

Tu przeszywany złotem, przetkany bławatem 

Chce być człowiek bawiącym oczy twoje kwiatem; 

Nawet w ubiorach ludu taka rozmaitość, 

Że cię wkrótce dusząca opanuje sytość, 

I szukasz znużonymi oczyma błękitu, 

Lecz próżno! — bo dom szczytem przyrasta do szczytu; 

Bo ledwo się oglądniesz, zaraz ciebie horda 

Oślarzy za złotego zwąchała milorda 

I osiołkami drogę zwężoną przegradza — 

Chwyta — piastuje — z ziemi podnosi — i sadza 

Na szybkolotnym ośle, razów mu nie szczędzi, 

Aż biegnąc pod złotego orła cię zapędzi. 

Szczęśliwy, kto tak gnany pod rozsądek ścisły 

Oczy podda i wszystkie razem zwiąże zmysły! 

Nieszczęsny, kto na boczne bramy się ogląda! 

Schyl głowy!... osioł wleciał pod juki wielbłąda — 

Patrzysz... nad tobą arka tłumoków i skrzyni — 

Rozbiłeś się na lądzie — a okręt pustyni 

Popłynął. — I znów idzie całunem nakryta 

Jakaś trumna szeroka, czarna — to kobiéta! 

Płaszczami rozszerzona na całą ulicę, 

Z oczami błyszczącymi, jako dwie gromnice, 

Przez dwa białe otwory, z jedwabiu szelestem 

Biegnąca... zda się tobie, że pyta: kto jestem? 

W łokciach ufaj jak ryba pływająca w skrzelach, 

Rozpychaj tłum — błękitny ustępuje felach⁸. 

Tu pilnująca głową równowagi dzbanka, 

Wyprężona przy murach staje Egipcjanka, 

Podobna kariatydzie⁹ w ścianę wmurowanej ; 

Jej koszula, posłuszna piersi z brązu lanej, 

Nad łonem się podnosi i na dół opada, 

O każdy kształt jak wodna łamiąc się kaskada. 

Tu europejski ubiór, wielki równacz stanów, 

Dalej żebrzące stado postaci bocianów 

Goni za tobą, prośbą grzechoczącą klaszcze — 

Czarne, wychudłe, w białe obwinięte płaszcze. 

Ledwoś wyrobił w tłumie ulicowym szczerby, 

Ledwoś dopadł do bramy: — przy bramie, jak herby, 

Żywe wielbłądy okiem przerastając kratę, 

Wodą w skórzanych workach zamkniętą skrzydlate, 

Stają ci się przed progiem domowym zagrodą, 

Odstraszając sączącą się przez skóry wodą. 

Nim się myślą o wiekach ubiegłych zasępię, 

Bawi mię to, co widzę i słyszę na wstępie: 

Dziś ludzi kolorami rozkwiecone klomby — 

Jutro ujrzę pomniki — trumny — katakomby — 

Wszystko, co pozostało na tym piasku z wieków 

Od Egipcjan przez Rzymian podbitych i Greków. 

Dosyć już... dziś znużony arabskimi gwary, 

Siędę¹⁰ w oknie i będę patrzał na port stary 

Wielkiego Aleksandra, gdzie się jeszcze trzyma 

Latarnia morska, świecąc puszczyków oczyma. 

Aleksandria, 22 października 1836.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. zwity — dziś popr.: zwinięty. [przypis edytorski]

2. podrzeźniać — dziś: przedrzeźniać. [przypis edytorski]

3. hurma (daw.) — masa ludzi, ciżba, tłum. [przypis edytorski]

4. podśrebrzony — dziś popr.: posrebrzony. [przypis edytorski]

5. usiędą (daw.) — dziś: usiądą. [przypis edytorski]

6. porznięty — dziś: porżnięty. [przypis edytorski]

7. wody letejskie (mit. gr.) — wody rzeki Lete płynącej w Hadesie; wypicie wody letejskiej przynosiło duszom zmarłych zapomnienie o przeszłym życiu. [przypis edytorski]

8. felach — właśc. fellah; w krajach arab. rolnik, obywatel prowadzący osiadły tryb życia. [przypis edytorski]

9. kariatyda — podpora architektoniczna w kształcie postaci kobiecej dźwigającej na głowie belkowanie, balkon itp. [przypis edytorski]

10. siędę (daw.) — dziś popr.: siądę. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/do-teofila-januszewskiego

Tekst opracowany na podstawie: Juliusz Słowacki, Dzieła Juliusza Słowackiego. Pierwsze krytyczne wydanie zbiorowe, t. I., Wiersze drobne, wyd. Bronisław Gubrynowicz, Lwów 1909

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: extranoise@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.