Eurypides

Ifigenia w Aulidzie

tłum. Jan Kasprowicz

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3206-0

Ifigenia w Aulidzie

OSOBY DRAMATU:

AGAMEMNON¹, król w Argos i Mycenach

MENELAOS², jego brat

ACHILLES³, syn Peleja i Tetydy

STARZEC, sługa w domu Agamemnona

GONIEC

KLITAIMNESTRA, małżonka Agamemnona

IFIGENIA, córka Agamemnona i Klitaimnestry

CHÓR niewiast chalcydejskich

ARTEMIS, bogini łowów

Rzecz dzieje się w pobliżu miasta Aulis, nad cieśniną Eurypus, dzielącą Beocję od wyspy Eubei.

Namiot Agamemnona.

AGAMEMNON

zbliżywszy się do drzwi namiotu

A wyjdź-że, wyjdź-że z namiotu, mój stary! 

STARZEC

O, już wychodzę! Jakież ma zamiary 

Król Agamemnon? 

AGAMEMNON

Wnet się dowiesz o tem. 

STARZEC

Starość nie radość, sen uchodzi lotem 

Z powiek, umieją czuwać moje oczy. 

AGAMEMNON

Cóż to za gwiazda? 

STARZEC

To Syriusz się toczy 

Ku siedmiogwiezdnym Plejadom — w połowie 

ledwie swej drogi. 

AGAMEMNON

Cisza, że aż mrowie — — 

Ni szumu morza, ani ptactwa głosu. 

Wiatru ni śladu śród fal Euriposu. 

STARZEC

Cóż cię wygnało z namiotu tak wcześnie, 

Władco Agamemnonie? 

Tutaj, w Aulidzie, wszystko jeszcze we śnie 

Spokojnym tonie. 

Na murach nawet i straże 

Jeszcze nie w ruchu. 

Wejdźmy. 

AGAMEMNON

Zazdroszczę, staruchu, 

Zazdroszczę wszystkim, co żyją na świecie 

Cicho, nieznani, mniej zaś sobie ważę 

Los dostojników — tym już nie zazdrości 

Ta moja dusza, tych już nie zalicza 

Do ludzi wielce szczęśliwych! 

STARZEC

W tym przecie 

Należy szukać świetności 

Człeczego życia! 

AGAMEMNON

Świetność to zwodnicza, 

Słodka, nęcąca, lecz gdy na cię spadnie, 

W nieszczęście wprowadza zdradnie. 

Tak się to nieraz złoży, 

Że albo jakaś chyba w służbie bożej 

Zaszkodzi doli twej, 

Lub na baczności przed ludźmi się miej, 

Ponieważ w swojej zawiści 

Na proch rozetrą twą cześć. 

STARZEC

Trudno mi słowo to znieść 

Na ustach księcia! Nie na to 

Spłodził cię Atrej⁴, o królu, 

Byś tylko w szczęście opływał bogato, 

Żadnego nie znając bólu!... 

Śmiertelnyś przecie jest człek! 

Czy chcesz, czy nie chcesz, to ci się li ziści, 

Co postanowią bogowie — 

Taki jest rzeczy bieg. 

A ty tymczasem w swojej postanowie 

Zapalasz lampę i piszesz zawzięcie 

List na tabliczce, którą i tej chwili 

Masz oto w ręce, 

Kładziesz pieczęcie 

I znów je zrywasz, zacierasz litery, 

Tablicę rzucasz o ziemię 

I ślozy jarzęce 

Płyną ci z ócz. 

Jakaż cię troska pili? 

Jakież dolega ci brzemię, 

Że niemal chwyta cię szal? 

Wyznaj-że, panie, bo i ja bym chciał 

Dzielić twój ból. 

Niech się nie boi 

Mój król, 

Prawy i szczery jam człek! 

Wszak mnie Tyndarej⁵, o panie, 

Darował ongi we wianie 

Małżonce twojej, 

Abym jej służył i strzegł. 

AGAMEMNON

Trzy dziewki miała Leda⁶ przez siebie zrodzone. 

Thestyesowa⁷ córka: Fojbę i mą żonę, 

Klytaimnestrę, i siostrę jej, Helenę. O nią 

Starając się, gromady zalotników gonią 

Z co najprzedniejszych rodów i wzajemnie grożą 

Mordami, gdyby który zabrał dziewkę hożą. 

I wielki żywił kłopot Tyndaros w ojcowskiej 

Swej duszy, jak postąpić, by się pozbyć troski 

O zachowanie szczęścia — gdy da lub gdy nie da 

Swej córki. Wtem myśl taką podsunie mu bieda: 

Przysięgę mieli złożyć wszyscy zalotnicy. 

Dać słowo, potwierdzone podaniem prawicy, 

A także i ofiarną dla ognia zalewką⁸, 

Że bronić będą tego, ktokolwiek by z dziewką 

Tyndara się ożenił, a ktoś mu ją z domu, 

Z łożnicy jego uwiózł, że dla⁹ pomsty sromu¹⁰ 

Uczynią zbrojny najazd, zebrawszy się razem, 

Na kraj uwodziciela, że zniszczą żelazem 

Gród jego, czy to będzie Grek, czy człowiek obcy. 

Gdy tak ich podszedł Tyndar, gdy zalotni chłopcy, 

Słuchając słów przebiegłych starca, utwierdzili 

Przysięgę wymaganą, córce on tej chwili 

Pozwala wybrać tego w zalotników rzędzie, 

Co juści dla jej chęci najmilejszy będzie. 

I ona — o bodajby nie był brał jej sobie! —  

Wybrała Menelaja¹¹. I ot w pewnej dobie 

Pojawił się rozjemca bogiń¹², jak po ziemi 

Argiwskiej¹³ niosły wieści — szaty kosztownemi 

Naodzian, ów frygijski zjawił się niecnota 

W lakedajmońskich¹⁴ murach, by, w miłosnym szale, 

Helenę oszalałą wziąć w idajskie¹⁵ hale. 

Menelej, poza domem bawiący, gdy o tem 

Dowiedział się, Helladę całą przebiegł lotem 

I pamięć dawnych przysiąg, danych Tyndarowi, 

Pałając chęcią zemsty, od razu odnowi 

I wezwie, aby pomoc dano skrzywdzonemu. 

I oto czemu porwał się lud Greków, czemu 

Przyodział się w zbroice i w tak mnogiej rzeszy 

Do portu aulidzkiego z okrętami spieszy, 

Zastępy tarczowników i wszelakiej broni 

I wozy wiodąc z sobą i to mnóstwo koni. 

Naczelnym mnie obrano gwoli¹⁶ Meneleja, 

Mojego właśnie brata... Czemuż ta zawieja 

Nie poruczyła komu innemu godności 

Dowódcy? Teraz, kiedy wszystko jak najprościej 

Powinno by się darzyć, niedobrze nam idzie: 

Sprawione nasze wojska, a my tu w Aulidzie 

Siedzimy wskutek ciszy bezczynnie. W tej nędzy, 

Powiada wieszczek Kalchas, trzeba jak najprędzej 

Mą córkę Ifigenję poświęcić w ofierze 

Bogini Artemidzie¹⁷, która te rubieże 

Ma w swojej władzy świętej, gdyż li¹⁸ na tej drodze 

Na morze wypłyniemy i zburzymy srodze 

Gród Frygów, [że natomiast nic z tej całej sprawy 

Nie będzie, gdy ofiary zaniedbamy]. Krwawy 

Ten wyrok posłyszawszy, kazałem w te tropy, 

Ażeby mi Talthybios porozpuszczał chłopy, 

Bom przecież nie mógł zabić swojej córki lubej. 

Lecz brat mój doprowadził, żem się do tej zguby 

Nakłonił, przeróżnymi trapiąc mnie namowy. 

I otom do małżonki wysłał list gotowy 

Z rozkazem w jego zwojach, że nadeszła chwila, 

Gdzie córka nasza zostać ma żoną Achilla 

I że ją ma tu przysłać. Podnosząc zalety 

Mężnego oblubieńca, piszę, że niestety 

Nie myśli z Achajami wypłynąć na wody, 

Jeżeli nie dostanie narzeczonej młodej 

Do Ftyi. Tom jej dodał. W ten sposób, o całem 

Skłamawszy zaślubieniu, skłonić ją mniemałem 

Do drogi. W tajemnicę rzecz ta jest spowita 

Dla wszystkich Achajczyków. Zna ja li wróżbita, 

On, Kalchas, Odysseusz¹⁹ i Menelej. W liście 

Tym oto pragnę dzisiaj, kroku oczywiście 

Żałując poprzedniego, odwołać rozkazy 

Pierwotne: Sam widziałeś, żem go tyle razy 

Zamykał i otwierał. W nocy, potajemnie 

Pisany był. Więc, stary, weź-że go ode mnie 

I spiesz co tchu do Argos. A co list ten chowa 

We wnętrzu, jakie są tam napisane słowa, 

Opowiem ci, bo komuż mam tak ufać, komu, 

Jak tobie, słudze żony i mojego domu. 

STARZEC

Mów, iżby była między listem zgoda, 

A tym, co język mój poda. 

AGAMEMNON

czyta

„Do poprzedniego list dołączam wtóry, 

Ty, latorośli Ledy²⁰! 

Nie posyłaj córy 

Do tej eubejskiej przystani. 

Ku tej aulidzkiej toni, 

Po której wichr nie goni. 

Przyszlesz ją wtedy — 

To lepiej będzie dla niej — 

Gdy dziecku naszemu przygotujesz może 

Ucztę weselną w dogodniejszej porze”. 

[STARZEC

A czy Achilles, żony 

Tak naraz pozbawiony, 

Będzie spokojny? Azali²¹ 

Gniewów w swym wnętrzu strasznych nie rozpali 

Przeciwko tobie i małżonce twojej? 

Rozważ to sobie, 

Czy jakiej klęski nie będzie? 

AGAMEMNON

Achill w tej mierze 

Czynnego udziału nie bierze, 

Jedynie 

Imię li jego wpleciono w orędzie. 

Nie wie o ślubie ani o mym czynie. 

Nie wie, że ja mu do łoża 

Miałem sprowadzić swą córę.] 

STARZEC

Na sprawy się ważysz ponure, 

Agamemnonie, mój książę! 

Pod tą pokrywką, że twa córka hoża 

I luba się wiąże 

Z synem bogini, 

Straszną ofiarę czyni 

Na rzecz Danaów twój krok. 

AGAMEMNON

Biada człekowi, o biada, 

Co naraz²² zmysły postrada! 

Ajaj! 

W jakiż zapadam się mrok! 

Skrzydła swym stopom daj 

I pędź, niech w tej drodze 

Starość nie wstrzyma cię twoja! 

STARZEC

Pędzę! 

AGAMEMNON

A wzbraniam ci srodze, 

Byś nie spoczywał u zdroju, 

Niech snem się znużenie nie krzepi! 

STARZEC

Myśl o mnie lepiej. 

AGAMEMNON

A zważaj: Jeżeli 

Przyjdziesz na miejsce, gdzie się droga dzieli, 

Niech pilnie strzegą twe oczy, 

Czy jaki się wóz 

Na szybkich kołach nie toczy, 

Który by córkę mą niósł 

Do tych aulidzkich wód. 

A jeśli w miejscu jakiem 

Ujrzysz ten rydwan z orszakiem. 

Pochwyć-że lejce w te tropy 

I zawróć go w gród, 

Który nam wzniosły Cyklopy²³! 

STARZEC

Tak zrobię! 

AGAMEMNON

A teraz za brony²⁴! 

STARZEC

Jak znajdzie wiarę ma wieść 

U twojej córki i żony? 

AGAMEMNON

Trzeba ci list tak nieść, 

Abyś nie złamał pieczęci! 

Niechże się droga twa święci! 

Idź! świta! 

Zorza już w blaskach spowita! 

Już na niebiosa 

Zajeżdża oto przed nami, 

Płomienistymi ziejący ogniami, 

Poczwórny zaprząg Heliosa. 

Ulżyj mej doli! 

Nie ma człowieka pod słońcem, 

Co by nie spotkał się z końcem 

Swej szczęśliwości. 

Każdego raz coś zaboli — 

Ból wszędzie gości! 

CHÓR NIEWIAST Z CHALCYDY

Przychodzę oto w ten czas 

Na sypki Aulidy brzeg, 

Przebywszy wąski pas, 

Fal Eurypowych ścieg. 

Rzuciłam ojczysty swój 

Chalcydy nadmorski gród, 

Co Arethuzy²⁵ zdrój 

Podsyca falą swych wód. 

I oto na lądzie tym staję, 

By zbrojne zobaczyć Achaje, 

Skrzydlate nawy półbogów 

U tych pobrzeżnych progów. 

Jak opowiada 

Naszych małżonków rada, 

Mają te statki się nieść — 

Taka powszechna jest wieść — 

W całej mnogości swojej 

Po mórz topieli do Troi. 

Pono stanąwszy na przedzie 

Płowy²⁶ Menelej je wiedzie. 

I Agamemnon dostojny: 

Obaj, gotowi do wojny, 

Chcą odbić Helenę: zaloty 

Parysa²⁷, pięknego pasterza, 

Porwały ją kiedyś z wybrzeża 

Zatrzcinionego Euroty²⁸ — 

Dar ci to Afrodyty, 

Onej godziny zdobyty, 

Kiedy z Cyprydą²⁹ Pallas³⁰ się i Hera³¹ 

Nad źródłem o piękność spiera. 

*

Przez Artemidy gaj 

Ofiarny pędziłam w cwał, 

Mojego lica maj 

Wstydliwy płomień grzał, 

Gdym pomyślała, że w lot 

Rycerny zobaczę tłum, 

Oręże zbrojnych rot 

I stada koni, iż szum 

Usłyszę obozu w te czasy... 

I oto obydwa Ajasy 

Zasiedli pospołu do rady: 

I syn Ojleja, i włady 

Syn Telamona, 

On, Salaminy korona! 

Protesilaos³² też siadł, 

Kunsztowi warcabów rad. 

Przesuwa z nim razem piony 

Wnuk Posejdona rodzony, 

Palamed... Tam kręgiem dyska³³ 

Z lubością Diomed ciska, 

Tu ten, co zadziwia ziemię, 

Merjones, Aresa³⁴ plemię, 

Między druhami się trzyma, 

To znowu Laertiada³⁵, 

Co skalnym ostrowiem włada, 

Przed mymi staje oczyma. 

I ciebie ujrzały me oczy, 

Ty Nireusie uroczy — 

Większą pięknością któż się może ninie³⁶ 

W greckiej pochlubić krainie? 

*

Zdarzyła mi widzieć ta chwila 

I szybkonogiego Achilla³⁷, 

Co wichrem skrzydlate ma pięty, 

Syna Tetydy³⁸ bożej, 

A wychowańca 

Chejrona³⁹: 

Tak mi się złoży, 

Iż, w zbroję zamknięty, 

Wyścigu oto dokona 

U krańca 

Morskich, krzemiennych wybrzeży. 

O palmę nagrody, 

Widziałam, bieży 

Z poczwórnym zaprzęgiem w zawody. 

Eumelos, wnuk Feresowy, 

Głośnymi zagrzewa słowy 

Swoje rumaki bez skazy — 

Na tym igrzysku 

Biczem wymierza im razy, 

Tym najpiękniejszym z koni 

Z złotym munsztukiem⁴⁰ w pysku. 

Para, co w środku, wzięta w jarzmo, goni, 

Maści jest szronowatej, 

Zaś dwa na lejcach powodne bachmaty 

To dwa kasztany 

Z pstrymi u kopyt kosmyki⁴¹. 

Tak, w zbroję odziany, 

Pędzi Pelida⁴² wzdłuż nasady bryki, 

Prześciga piasty jej kół. 

*

Widziałam dzisiaj i rozliczne statki —  

Niewysłowienie to rzadki 

Widok dla oka, 

Rozkosz głęboka 

Na takie patrzeć nawy⁴³! 

Po stronie prawej 

Flocie swych łodzi 

Bóg Mirmidonów⁴⁴ przewodzi, 

Który pięćdziesiąt naw 

Wysyła wpław 

Do tej wojny. 

A na nich mnogi lud zbrojny 

Z ftiockiej prowadzon ziemi. 

Na rufie okrętu, u góry, 

Nereuszowe córy⁴⁵ 

Świecą się barwy złotemi, 

Wojsk Achillowych godła. 

*

I równowioślne argiwskie okręty, 

Gotowe pójść na odmęty, 

Tuż obok stały. 

Wódz tej nawały 

Syn Mekisteja — od dziada 

Wiedzę posiada, 

Od Talaosa. 

Sthenelos, syn przez niebiosa 

Kapanejowi dan, 

Rusza z nim w tan 

Ten krwawy. 

Attyckie ustawił nawy — 

Sześćdziesiąt — syn Tezeusza: 

W zaprzęgu skrzydlatych koni 

Bogini Pallada goni — 

Na szczęście żeglarz wyrusza 

W tym znaku okrętowym. 

*

Beockie widziałam też siły: 

W pięćdziesiąt się naw zgromadziły, 

Przyozdobionych pięknie: 

Kadmos się smoka nie zlęknie, 

Jeno⁴⁶ złotego olbrzyma 

Na rufie okrętu trzyma. 

Leithos, ziemioród, przewodzi 

Onej gromadzie łodzi. 

Zaś z Lokris i ftyjskiej ziemi 

Z siły okrętów równemi 

Zjawił się szlakiem wód 

Waleczny syn Oileja... 

*

Zaś z Myken, warowni Cyklopów, 

Na czele przezbrojnych chłopów, 

W sto statków, do walki gotowy, 

Przybył tu syn Atrejowy. 

U boku mężnego własta⁴⁷ 

Widziałam także Adrasta: 

Jak druh przy druhu, chce razem 

Dzielnym odbijać żelazem 

Tę, co z ojczyzny zbiegła, 

Cudzej miłości uległa. 

Nestora⁴⁸ też liczny jest szyk: 

Na rufach, z nogami, jak byk. 

Alfeos, bożyszcze kraju. 

*

I ojniańskich okrętów dwanaście 

Przy królu Guneju, swym właśnie, 

Obok nich statki zaś idą 

Pod tymi, co rządzą Elidą — 

Lud ich Epeje się zowie — 

A podlegają głowie 

Eurytosowi. Dalej 

Widziałam na morskiej fali 

Zastęp z wiosłami białemi, 

Przybyły z tafijskiej ziemi. 

Na czele ich Meges wyrusza, 

Syn Fineusza, 

Co z echinadzkich wysp wywodzi ród: 

Do jego groźnych wód 

Żaden, o żaden z żeglarzy 

Z swoim się statkiem nie waży. 

*

Swą salamińską rzuciwszy dzierżawę, 

I Ajas tam jest, skrzydło prawe 

Tworzy przy lewym, swe łodzie 

Tuż obok mający na wodzie. 

W dwanaście statków on czeka, 

Zręcznych, płynących z lekka. 

Tak o tym wieść się toczy, 

Tak wszystko na własne oczy 

Widziałam — naw szereg mnogi 

I statków tych zbrojne załogi. 

Do domu już chyba nie wróci, 

Jeśli się rzuci 

Na nie jakowa cudzoziemska łódź! 

Rozkoszna to chuć 

Widzieć te siły ogromne — 

Już tego ja nie zapomnę! 

STARZEC

mocując się z Menelajem

Co robić ci nie wolno, czemu robisz? czemu? 

MENELAOS

A idź-że, idź! Zbyt wierny jesteś panu swemu! 

STARZEC

Że jestem bez zarzutu, zarzut twój dowodzi! 

MENELAOS

Wyć będziesz, postępując tak, jak się nie godzi. 

STARZEC

Otwierać tego listu tobie nie wypada. 

MENELAOS

A tobie go zanosić! Greków w nim zagłada. 

STARZEC

Zwróć list mi, a z innymi spieraj się w tej sprawie. 

MENELAOS

Ja listu ci nie zwrócę! 

STARZEC

A ja nie zostawię! 

MENELAOS

Tą laską krwi ci trochę upuszczę z twej głowy! 

STARZEC

Zaszczytnie, gdy dla pana sługa paść gotowy. 

MENELAOS

Daj-że go! Jak na sługę język masz za długi. 

STARZEC

O panie! Chcą mnie skrzywdzić! Z rąk twojego sługi 

Chcą pismo twoje wyrwać. Hej! Agamemnonie, 

Ja tu przeciw bezprawiu jawnemu się bronię! 

Z namiotu wychodzi

AGAMEMNON

Co za zgiełk tu u mych progów?! Niepokoić mnie tym krzykiem! 

MENELAOS

Mnie pierwszeństwo się należy przed sługusów twych językiem! 

AGAMEMNON

Po co wleczesz go za sobą? Po co ta się kłótnia toczy? 

MENELAOS

Zanim zacznę mówić z tobą, wprzód mi, bracie, spojrzyj w oczy! 

AGAMEMNON

Myślisz, że ja, syn Atreja, spuszczę oczy, drżący z trwogi? 

MENELAOS

Widzisz list ten, to narzędzie podłych czynów, zbrodni twojej? 

AGAMEMNON

Widzę, owszem, tylko proszę, racz-że mi go oddać wprzódy! 

MENELAOS

O, nie oddam, zanim treści nie poznają greckie ludy. 

AGAMEMNON

Czegoś wiedzieć nie powinien, wiesz to, zdarłszy me pieczęcie? 

MENELAOS

Na złość spiski twe odkryłem, ukrywane tak zawzięcie. 

AGAMEMNON

wskazując na starca

Gdzież natknąłeś się na niego? O straszliwy ty bezwstydzie! 

MENELAOS

Czyhający, czy już z Argos córka twoja k’nam nie idzie. 

AGAMEMNON

Więc szpiegujesz mnie? O hańbo! Cóż ja na to powiem tobie?! 

MENELAOS

Niewolnikiem twym nie jestem, jak mi chce się, tak też zrobię. 

AGAMEMNON

Niesłychane! Co? Nie wolno być mi panem w własnym domu? 

MENELAOS

Wciąż coś knujesz, dziś i przedtem, o, nietajne to nikomu. 

AGAMEMNON

Patrz! dowcipniś! Lecz cóż język, który tylko kąsać umie!? 

MENELAOS

Krzywdzi swoich i zawodzi człowiek chwiejny w swym rozumie, 

Zaraz o tym cię przekonam, niech no tobą gniew nie targa, 

Nie odwracaj się od prawdy, którą zresztą moja warga 

Powściągliwie ci wyłoży. Gdyś się starał o buławę 

Naczelnika śród Danaów, ruszających na wyprawę 

Iliońską⁴⁹, czyś, na pozór obojętny, w rzeczy samej 

Pożądliwie prący naprzód, nie otwierał domu bramy 

Dla każdego spośród gminu? Czyś nie łasił się z pokorą 

Wobec wszystkich? Czyś nie schlebiał? Czy twa dłoń nie była skorą⁵⁰ 

Ściskać ręce lada komu? Nie prawiłeś-że grzeczności, 

Czy kto chciał, czy nie chciał słuchać z pozbieranych twoich gości, 

Byle tylko od motłochu kupić zaszczyt w taki sposób?! 

Lecz gdyś dopiął raz już swego, jak wobec tych samych osób 

Zmieniły się twe zwyczaje! Przyjaciela utracili 

Dawni twoi przyjaciele! Nieprzystępny od tej chwili, 

Niewidzialnyś był dla świata, zamykałeś na klucz dźwierze⁵¹, 

Człek szlachetny nie na żarty, chociaż i porośnie w pierze, 

Zachowuje przyjaciołom szczerą przyjaźń; właśnie wtedy, 

Gdy najbardziej pomóc może, żyjąc w szczęściu, rad od biedy 

Chroni druhów mniej szczęśliwych. Oto, widzisz, grzech twój stary 

W pierwszym rzędzie ci wytknąłem, bom jest świadom tej przywary 

Nie od dzisiaj. A do Aulis gdyś zawinął na wojsk czele 

Wszechhelleńskich gdy brak wiatru wszelkie odjął nam wesele, 

Kiedy wojsko Danaidów, utraciwszy już ochotę 

Czekać dłużej, zażądało, aby precz rozpuścić flotę, 

Nie mozolić się daremnie w tej Aulidzie, [zrozpaczony, 

Że naw tysiąc masz na próżno, że nie możesz ruszyć w strony 

Priamowe] mnie przyzwałeś: Co ci powiem, poradzę, 

By stąd wybrnąć, by hetmańską uzyskawszy raz już władzę, 

Nie utracić wieńca chwały?... A gdy Kalchas w wieszczym słowie 

Zapowiedział, że [jeżeli chcą wyruszyć Danaowie, 

Artemidzie] córkę twoją trzeba będzie dać w ofierze, 

Jakeś gotów był poświęcić dziecko swe, ucieszon szczerze! 

Dobrowolnie, nie z przymusu — przyznasz chyba — żonie swojej 

List pisałeś, by przywiodła tutaj córkę, że się kroi 

Niby dla niej ślub z Achillem! Jest nad nami niebo jeszcze, 

Które słowa twe słyszało! Aleś potem uczuł dreszcze, 

Żal ci było i do żony napisałeś list ten wtóry, 

By powiedzieć, że nie można być mordercą własnej córy. 

Już niejeden tak się spisał, postąpiły tak tysiące, 

Gdy nadeszła działań pora. Żądze parły ich gorące 

Ku zaszczytom, ale potem jak stchórzyli! Ci nie śmieli 

Jąć się czynu, bo ich wstrzyma głupi współobywateli 

Sąd, zaś tamci się cofają całkiem słusznie, jeśli siły 

Zabrakło im, iżby miastem dzielne ręce ich rządziły. 

Lecz najbardziej ze wszystkiego żal mi biednej dziś Hellady: 

Chce zgnieść nędznych barbarzyńców, pragnie zniszczyć ich posady 

I dziś tego zrzec się musi tobie i twej córce gwoli⁵². 

Nigdy bym ja nie powierzył państwa ni też wojska doli 

Człowiekowi, by li⁵³ on miał zyski z tego. Wojsku trzeba 

Przezornego dawać wodza. Komu zaś zesłały nieba 

Skarb rozumu, ten utrzyma w silnej ręce sprawy miasta. 

PRZODOWNICA CHÓRU

O jakież to ze sporu braci zło wyrasta! 

Rozdwajające bliskich jakże szkodzą waśnie! 

AGAMEMNON

Ja nie będę ci urągał, dobrotliwie ci wyjaśnię, 

W krótkich słowach, a bezwstydnie nie patrzący z góry na cię, 

Boś jest brat mój. Wstyd przystoi zacnym mężom. Powiedz, bracie 

Czemu gniew cię tak rozsadza, że ci krwią nabiegły oczy? 

Któż cię krzywdzi? Czego żądasz? O co się ten spór twój toczy? 

O przezacną twą małżonkę? Ja ci zwrócić jej nie mogę, 

A tej, którąś miał, źle strzegłeś. Mnie za grzechy niespełnione 

Pokutować? Czyż cię razi moja żądza sławy? Żonę 

Chcesz w objęciach mieć nadobną, za nic sobie ważąc cnotę 

I rozsądek? Chuć niegodna znamionuje li hołotę! 

Ja szaleję, że rozsądkiem nierozważny krok wetuję? 

Raczej ty, gdyż z wolą bożą utraciwszy żonę-szuję, 

Chcesz na nowo ją odzyskać? Lekkomyślnie zakochani 

Poprzysięgli zalotnicy Tyndarowi tylko dla niej — 

Popędzała ich Nadzieja, takie bóstwo, które sięga 

Nieco dalej, niż ty, bracie, i wszelaka twa potęga. 

Bierz ich sobie, gdzie chcesz ruszaj! Pożałujesz po niewczasie 

Swego głupstwa. Bóg nie taki bezrozumny, dobrze zna się 

Na przysięgach wymuszonych, nie mających cnej podstawy! 

Z własnych dzieci ja dla ciebie miałbym złożyć datek krwawy? 

I dla twego również dobra nie uczynię, by cię z sprosną 

Złączyć znowu nierządnicą! Nigdy oczy me nie posną, 

Płakać będą w dnie i noce, jeśli tak się najniegodniej 

Na swej własnej krwi dopuszczasz tej haniebnej, strasznej zbrodni! 

Tom pokrótce ci wyłożył, jasno, prosto, zrozumiale. 

Gdy ty nie chcesz mieć rozumu, to ja jeszcze cię ocalę! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Inaczej się ta mowa, niż poprzednia, świeci! 

I słuszność ma, kto swoje rad oszczędza dzieci. 

MENELAOS

Więc nie mam już przyjaciół! O ja człek bez rady! 

AGAMEMNON

Masz, tylko na przyjaciół nie ściągaj zagłady! 

MENELAOS

Że jednej krwi my oba, w czas się to pokaże. 

AGAMEMNON

Rozsądne poprę kroki, nie szaleństwo wraże! 

MENELAOS

Przyjaciel z przyjacielem winien dzielić znoje. 

AGAMEMNON

Twa dobroć niech mnie jedna, nie szaleństwo twoje. 

MENELAOS

Nie myślisz znosić trudów w Hellady potrzebie? 

AGAMEMNON

Bóg jakiś snać⁵⁴ opętał Helladę i ciebie! 

MENELAOS

Idź, zdradzaj swego brata, dumny z swej buławy! 

[Ja innych pójdę szukać środków dla mej sprawy 

I innych też przyjaciół! 

Na scenę wchodzi

GONIEC

O Agamemnonie! 

Ty wodzu Wszechhellenów! Jestem tu w tej stronie 

Z twą córką, którąś w domu nazwał Ifigenią. 

I mać z nią idzie również, którą ludzie mienią 

Twą żonę Klytaimnestrą. Jest syn razem z niemi, 

Orestes, by ci radość, że tak dawno z ziemi 

Ojczystej wyruszyłeś, sprawiło spotkanie. 

Po długiej tej podróży siadły nasze panie 

Przy zdroju, chłodzą nogi. Konie na murawę 

Puszczono, iżby sobie poszczypały trawę. 

Ja zaś przybiegłem naprzód, pragnący cię o tem 

Uprzedzić. Już wiadomo pod każdym namiotem, 

Że córka twa przybyła — z taką się szybkością 

Rozniosła wieść. I wszystko tłoczy się ku gościom, 

By córkę twą zobaczyć. Na szczęśliwych bowiem 

Świat patrzy z uwielbieniem i podziwem. Mrowiem 

Obiegłszy ją, pytają: „Zaślubiny może? 

Czy może Agamemnon to dziewczątko hoże 

Sprowadził ta z tęsknoty za córką?” A idzie 

I taka wieść po ludziach, że ją Artemidzie 

Poświęcić chcesz, patronce aulidzkiej, i wszędzie 

Pytają, jaki ją też oblubieniec będzie 

Prowadził, tę bogini cną oblubienicę? 

Lecz dalej! Niech co żywo przed królewskie lice 

Ofiarne zniosą kosze! Uwieńczcie swe czoła, 

Ty również, Menelaju! Niech zabrzmi dokoła 

Radosny hymn weselny! Niech do dźwięku fletni 

Przytupywanie nogą tę chwilę uświetni, 

Albowiem dzień to szczęsny dla naszej królewny. 

AGAMEMNON

No, idź-że do namiotu, idź-że i bądź pewny, 

Że wszystko dobrze będzie, jeśli los pozwoli. 

Ach! Cóż ja mam uczynić w tej nieszczęsnej doli?! 

Jak straszne konieczności brzemię dźwigać muszę! 

Zły duch mnie oto podszedł i spętał mą duszę 

I wszystkie me podstępy obrócił dziś na nic, 

Sam będąc podstępniejszy. Jakżeż to bez granic 

Szczęśliwszy jest człek prosty! On się i wywnętrzy 

Do woli, i wypłacze. Zasię człowiek więtszy, 

Szlachetniejszego rodu, na tym wciąż utyka: 

Niewolnik obyczajów, lęka się języka 

Ludzkiego i w ten sposób ulega gminowi, 

W nieszczęście, ach! popadłem! Byłoby najzdrowiej, 

Ażebym się wypłakał, a wstyd mi zabrania! 

Lecz mniejsza z tym!... Cóż powiem w chwili powitania 

Małżonce? Jak ją przyjmę? Jak jej spojrzę w oczy? 

Tym większe jeszcze dzisiaj nieszczęście mnie tłoczy, 

Że jest tu, niewezwana! Lecz słusznie zrobiła, 

Zjechawszy na ślub córki. Wydać skarb ten, siła 

Najdroższy w domowinie, przybywa, a oto 

Spostrzeże, w jakie dzisiaj wciągnąłem je błoto! 

A ona, nieszczęśliwa dziewka, co prawię? — 

Dziewica? Wszak za chwilę, dzięki mej obławie, 

Zaślubi się z Hadesem!.... Cóż ja biedny zrobię? 

„Zabijasz mnie?” tak jęknie — „niechże, ojcze, tobie 

I wszystkim twoim drogim przypadnie w udziele 

To samo, jakie dzisiaj sprawiasz mnie, wesele!” 

Obecny Orest krzyknie coś niezrozumiale — 

Lecz ja zrozumiem dobrze te dziecięce żale! 

Do jakiej-ż mnie okrutnej przywiodły zaguby 

Heleny i Parysa Priamidy śluby! 

PRZODOWNICA CHÓRU

I mnie nieszczęście króla okrutnie dopieka, 

Choć dla was jam niewiasta obca i daleka. 

MENELAOS

O pozwól mi się, bracie, dotknąć dłoni twojej! 

AGAMEMNON

Tu masz! Zwycięstwo tobie, mnie zaś rozpacz stoi! 

MENELAOS

Przysięgam na Pelopsa, który był rodzicem 

I mego i twojego rodzica, z tym licem 

Otwartym na Atreja, co nas spłodził obu, 

Zaklinam się, że, mówiąc, użyję sposobu 

Szczerego, bez obłudy, że li to przytoczy 

Mój język, co mam w serca. Widząc twoje oczy 

Spłakane, jam się wzruszył, samem też o mało 

Nie płakał. Odwołuję, co się powiedziało, 

Bo nie chcę wobec ciebie postępować srodze. 

I jam twojego zdania i ja się z tym godzę, 

Byś córki nie zabijał i we wyższej cenie 

Mojego nie miał szczęścia. Bo jakżeż, nadmienię, 

Ma być, abyś ty płakał, a jam się weselił, 

By twoich chłonął śmierci mrok, a mym się bielił 

Dzień boży? Czegóż pragnę? Jeśli pragnę żony, 

Nie mogęż dostać innej, wielce wyróżnionej? 

Więc brata mam poświęcić, co najmniej wypada, 

Dla kogo? Dla Heleny? Nad dobro nie lada 

Przenosić zło wierutne? Byłem-ci ja młody 

I płochy⁵⁵, ale teraz, korzyści i szkody 

Wszelakie rozważywszy, widzę, co to znaczy 

Zabijać własne dziecko. Lituję się raczej 

Nad losem biednej dziewki, zwłaszcza, jeśli wspomnę, 

Że moją jest krewniaczką ta, co tak ogromne 

Ponosić ma nieszczęście, co ma paść w ofierze 

Dla mojej miłośnicy. Zresztą, powiem szczerze, 

Cóż córkę twą obchodzi Helena? Więc dalej! 

Niech wojsko się z Aulidy do domu przewali! 

Ty zasię łzy obetrzyj, bo i oczy moje 

Gotowe, bracie drogi, łez wypłakać zdroje! 

Jeżeli ciebie tyczy wyrok, na twą córę 

Wydany, niechże na mnie losy jej ponure 

Bynajmniej nie padają. Mego w tym udziału 

Na twą się zrzekam korzyść. A że już pomału 

Ochłodłem w swym zapale, dobra jest ta zmiana, 

Bo serce moje bratu wróciła. Wybrana 

Jest dusza, gdy najlepszych rad słuchać gotowa. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Potomka Zeusowego godne są te słowa, 

Tantala szczepu godne, nie zawstydzą przodka! 

AGAMEMNON

W niemałej u mnie cenie twoja dobroć słodka, 

Że słowem, godnym ciebie, tak niespodziewanie 

Umiałeś mnie zaszczycić. Jak to? Czyż powstanie 

Niezgoda między braćmi dla pustej kobiety, 

Albo z chciwości grosza? Dla tych, co niestety! 

We waśni są, acz krewni, zawsze mam pogardę, 

Lecz przyszły na mnie chwile konieczności twarde, 

Że muszę na swej córce mord wykonać krwawy. 

MENELAOS

Któż zmusza cię mordować? Dla jakiejże sprawy? 

AGAMEMNON

Zmuszają mnie te wojska, wszyscy ci Achaje! 

MENELAOS

Nie zmuszą, gdy w argiwskie odeszlesz je kraje. 

AGAMEMNON

To dałoby się ukryć, tamto zaś się nie da — 

MENELAOS

Uginasz się przed tłumem? Cóż znowu za bieda? 

AGAMEMNON

Kalchas całemu wojsku roztrąbi wyrocznię. 

MENELAOS

A jeśli żyć przestanie? Łatwo sobie spocznie! 

AGAMEMNON

Tak! Niecne, tak rozgłosu chciwe wieszczków plemię! 

MENELAOS

Nicpotem, darmozjady, jeno⁵⁶ hańbią ziemię! 

AGAMEMNON

Co przyszło mi tu na myśl, ciebie nie zatrwoży? 

MENELAOS

Od razu mów, odgadnąć będzie chyba gorzej. 

AGAMEMNON

Wie o tym i Syzyfa plemię to nieboże. 

MENELAOS

A w czymże nam Odyssej⁵⁷ dziś zaszkodzić może? 

AGAMEMNON

O, chytra to gadzina i z pospólstwem w zmowie. 

MENELAOS

Ambicja go pożera, to licho mu w głowie — 

AGAMEMNON

Dlatego, wierz mi, stanie śród argejskich ludzi 

I wszystkich Kalchasową wyrocznią podjudzi, 

Żem przyrzekł Artemidzie ofiarę, a potem 

Złamałem dane słowo. Za sobą on lotem 

Pociągnie Argejczyków i zmusi rozkazem, 

Ażeby mnie i ciebie z moją córką razem 

Zamordowali tutaj. Gdybym do Argosu 

Chciał uciec, i tam swego nie uniknę losu: 

Dopędzą nas i razem z murami Cyklopów 

W proch zetrą, a zaś ziemia będzie przez tych chłopów 

Przezbrojnych zamieniona w żałobną pustynię. 

Już taka jest ma dola! Ach! Cóż ja uczynię, 

Nieszczęsny, dzięki niebu w tej żyjący grozie?! 

To jedno, Menelaju, gdy będziesz w obozie: 

Niech o tym się nie dowie Klytaimnestra, żona. 

Dopóki moja córka, śmierci poświęcona, 

Nie będzie w rękach Hadu. Chciałbym, biedny człowiek, 

Jak najmniej wylać dzisiaj gorzkich łez spod powiek... 

Ty masz zapobiec temu. Do chóru: A wam zasię wara! 

O wszystkim tym niech język twój milczeć się stara! 

CHÓR

Szczęśliwy człowiek, co w mierze 

Do twej rozkoszy się bierze, 

O Afrodyto ma święta! 

Co o tym zawsze pamięta, 

Że rozpasanie złej chuci 

Spokój mu z serca wyrzuci! 

Albowiem chciały tak losy, 

Że Eros, ten bóg złotowłosy. 

Dwóch łuków naciąga cięciwy: 

Z jednego nam żywot szczęśliwy, 

Z drugiego nieszczęście zaś spływa! 

Dlatego nie bądź mi krzywa⁵⁸, 

Cudna Kiprydo⁵⁹, i drugi 

Ów pocisk trzymaj od sługi 

Swojej z daleka! Niech do mnie 

Ma przystęp li żądza, co skromnie 

I z miarą używa rozkoszy, 

Bezwstydna niech precz mi się płoszy! 

*

Różne są ludzkie natury 

I różny obyczaj, lecz z góry 

Mądrością zawsze i wszędzie 

Prawdziwa zacność już będzie. 

Zadatek cnoty już chowa 

Nauka obyczajowa. 

Mędrzec jest ten, kto w swej duszy 

Poczucia wstydu nie głuszy, 

Nagrodę też wielką bierze 

Powinność, spełniona szczerze: 

Niezwiędły tu wieniec sławy 

Zyskuje wszelki człek prawy. 

Zaszczytem jest gonić za cnotą, 

Niewiasta to spełnia, z ochotą 

Wstydliwą czcząc Afrodytę, 

Zaś mąż, kiedy dobro zdobyte 

Swojej ojczyzny pomnaża, 

Skrzętnego przykład włodarza. 

*

Rosła wraz z tobą zagłada, 

Kiedyś, Parysie, swe stada 

Wypasał srebrzystowełne 

Pośród idajskich hal, 

Gdy trzoda mleka pełne 

Miała wymiona 

Na bujnych łąkach karmiona, 

Ty zasię w dal 

Na swej frygijskiej trzcinie, 

Udając, że przecie 

Grasz na Olimpu flecie, 

Swe cudzoziemskie tony 

W okras po wszystkieś strony 

Słał! 

I poniósł cię szał: 

Ku wielkiej biedzie 

Spór bogiń do Grecji cię wiedzie, 

Do komnat z słoniowej kości, 

Gdzie żarnem okiem miłości 

Helena spojrzała na cię, 

A tyś odpowiedział jej wzajem! 

Cóż stąd dziś macie? 

Waśń! Waśń! Hellada 

Z całym swym zbrojnym krajem 

Na gród trojański wypada, 

Statków z nią płynie gromada! 

Na widok wjeżdżającej na scenę Klytaimnestry z Ifigenią i Orestesem:

O haj! O haj! 

Jakież to szczęście wielkie 

Dla wielkich zawsze jest pewne! 

Widzicie oto królewnę. 

Widzicie Ifigenię? 

Widzicie tę rodzicielkę 

Jej — 

O, Klytaimnestrę, córkę Tyndareja!? 

Możne ich pokolenie, 

A oto błoga nadzieja 

W możniejszy prowadzi je ród! 

Ci, co śród szczęsnych swych progów 

Mają dobytku w bród, 

Uchodzą zawsze za bogów 

U mniej szczęśliwych rzesz. 

[Spiesz się, w Chalcydzie wychowane plemię, 

Spiesz-że się, spiesz! 

Stańmy tu, bądźmy gotowe 

Wysadzić z wozu królowę⁶⁰, 

By nie potknęła się czasem, 

Schodząc na ziemię. 

Uprzejmie podajmy im ręce! 

Niechże się serce dziewczęce 

Agamemnona córy, 

Tak pięknie 

Przybyłej w nasze te mury, 

Nie zlęknie! 

Tym naszym obcym hałasem 

Nie budźmy trwogi 

U tych, przybyłych z drogi 

Do naszych włości. 

Obcych nam gości!] 

KLYTAIMNESTRA

Za dobrą ja to sobie poczytuję wróżbę 

Tę waszą przyjacielskich słów serdeczną służbę. 

Nadzieję również żywię, i że nie na szkodę 

Do ślubu przegodnego córkę swą powiodę. 

do służby

Co tchu mi teraz z wozów znieść dziewicy wiano 

I aby je w namiocie dobrze poskładano! 

do Ifigenii

Ty, dziecko, wyjdź z kolasy, ostrożnie na ziemi 

Stawiając delikatną nóżkę. Do Chóru: Wy ją swemi 

Ramiony⁶¹ podeprzyjcie, by ma córka młoda 

Bez szwanku wyszła z wozu. I mnie też niech poda 

Kto rękę swą, bym mogła i ja wysiąść cało. 

[A komuś przy zaprzęgu stanąć by się zdało. 

Gdyż konie są strachliwe i ustać nie mogą — 

Wzrok mają niespokojny. Tę dziecinę drogą, 

Agamemnona syna, Oresta, niech druhny 

Zaniosą do namiotu. Jeszcze jest młodziuchny. 

Uśpił cię turkot wozu, ty mój synku luby! 

Ot zbudź się! Na radosneś przybył siostry śluby. 

Ach! sam z rodu dostojnych, wchodzisz przez to stadło 

W krewieństwo wielce godne — tak nam dziś wypadło, 

Że wiązem się z rycernym wnukiem Nereusza, 

Dorównującym bogom. 

do Ifigenii, widząc zbliżającego się Agamemnona

Szczęśliwa ma dusza 

Tej chwili! Przyjdźże ku mnie, moja córko słodka! 

O tutaj, Ifigenio! Niechże ma pieszczotka 

Przy matce tutaj stanie, obok tego grona 

Białogłów cudzoziemskich, i niechże mi ona 

Powita kochanego ojca! Już przybywa! 

IFIGENIA

Zapewne, matko luba, nie będziesz mi krzywa⁶², 

Jeżeli pierś ma spocznie na ojcowskiem łonie.] 

KLYTAIMNESTRA

Największa moja chlubo, cny Agamemnonie! 

Posłuszne twym rozkazom, jesteśmy przy tobie! 

IFIGENIA

A ja w tej, ojcze drogi, upragnionej dobie 

Po takim długim czasie rzucam się o, w twoje 

Objęcia! Ócz twych żądna, tęsknotę swą koję!... 

Nie gniewaj się!... 

KLYTAIMNESTRA

I owszem, ze wszystkich mych dzieci 

Ku ojcu zawsze serce twe najbardziej leci... 

IFIGENIA

Po takim czasie, ojcze, cóż to za wesele! 

AGAMEMNON

I moje! I ja z tobą to uczucie dzielę. 

IFIGENIA

Jak dobrze, żeś mi kazał wybrać się w tę drogę! 

AGAMEMNON

Czy dobrze lub niedobrze, wyznać się nie mogę. 

IFIGENIA

Spoglądasz na mnie ojcze, smutno i nieswojsko. 

AGAMEMNON

Ma troski król i hetman, prowadzący wojsko. 

IFIGENIA

Dziś, ojcze, bądź li⁶³ ze mną, porzuć wszystkie troski! 

AGAMEMNON

A, z tobą, z nikim innym jest mój duch ojcowski. 

IFIGENIA

Więc wygładź-że te zmarszczki, patrz na mnie wesoło. 

AGAMEMNON

Bóg jeden wie, jak cieszę się, widząc twe czoło. 

IFIGENIA

A jednak, jednak łzami zaszła ci powieka. 

AGAMEMNON

Zbyt długie nas obojga rozłączenie czeka. 

IFIGENIA

Ja nie wiem, mój tatusiu, nie wiem, co to znaczy. 

AGAMEMNON

Gdy mówisz tak do rzeczy, jest mi smutniej raczej. 

IFIGENIA

Więc powiem coś od rzeczy, weselej ci będzie. 

AGAMEMNON

Jak milczeć dłużej!... Miła zawsześ jest i wszędzie. 

IFIGENIA

Zostańmy, ojcze, razem, ty i twoja dziatwa. 

AGAMEMNON

O chcę! Lecz chcieć nie wolno! To mi życie gmatwa! 

IFIGENIA

Zgiń, wojno, zgiń-że razem z Menelaja winą! 

AGAMEMNON

Jam zginął już, lecz wprzódy jeszcze inni zginą. 

IFIGENIA

Tak długo już, mój ojcze, zabawiasz w Aulidzie. 

AGAMEMNON

I ciągle nam z wojenną wyprawą nie idzie! 

IFIGENIA

A gdzież to, mój tatusiu, te frygijskie ziemie? 

AGAMEMNON

Gdzie zrodził się, niestety, Parys, nędzne plemię. 

IFIGENIA

W świat ruszasz, mój tatusiu! Opuszczasz mnie w świecie? 

AGAMEMNON

I ty to samo zrobisz, co twój ojciec, dziecię. 

IFIGENIA

Popłynąć z tobą razem chciałabym ogromnie! 

AGAMEMNON

Popłyniesz tam, ma córko, gdzie pomyślisz o mnie. 

IFIGENIA

Czy z matką, czy też sama w tę podróż popłynę? 

AGAMEMNON

Bez matki i bez ojca, me dziecko jedyne! 

IFIGENIA

Czy myślisz, mój tatusiu, przenieść w dom mnie inny? 

AGAMEMNON

Daj spokój! Panny o tym wiedzieć nie powinny. 

IFIGENIA

Tatusiu, spraw się w Frygii i wróć w progi stare. 

AGAMEMNON

Nasamprzód jeszcze muszę złożyć tu ofiarę. 

IFIGENIA

Rozpocząć trzeba każdy czyn z ofiarą w zgodzie. 

AGAMEMNON

Przekonasz się, gdy staniesz przy święconej wodzie. 

IFIGENIA

Czy pójdziesz w tan, tatusiu, naokół ołtarza? 

AGAMEMNON

na stronie

Zazdroszczę ci, że sobie nic nie wyobraża 

Twa dusza... do Ifigenii: Teraz idź-że do namiotu. Trzeba 

Pokazać się dziewicom. Dajże mi, na nieba, 

Tę rękę, złóż ten gorzki pocałunek! Losy 

Na długo rozłączają cię z ojcem! O włosy 

Złociste! O ty, piersi, o wy, skronie lube! 

Ach! jakąż nam frygijski gród zgotował zgubę 

Do spółki z tą Heleną!... Idź w namiot!... A ciebie 

Przepraszam, córko Ledy, żem cię w tej potrzebie 

Rozczulił ponad miarę, mając za Achilla 

Wydawać naszą córkę. Zaszczytna to chwila 

Oblubienicę z domu wyprawiać, lecz przecie 

Ból wielki też dla ojców, co chowali dziecię 

Z niemałym juści trudem, a teraz je muszą 

Wysyłać w cudze progi. To targa mą duszą. 

KLYTAIMNESTRA

Nie jestem-ci tak zimna, ażebym, bez twojej 

Uwagi, nie odczuła, jaki mnie uznoi 

Ból straszny, kiedy będę córkę prowadziła 

Pośród weselnych hymnów. Lecz myślę, że siła 

Nawyku ból ten z czasem złagodzi. Z nazwiska 

Znam męża wybranego dla córki, lecz bliska 

Nie jestem jego sprawom, więc bym wiedzieć rada, 

Z jakiego wyszedł domu, gdzie ród jego włada. 

AGAMEMNON

Aigina, Azoposa to dziecko rodzone — 

KLYTAIMNESTRA

Któż z bogów czy też ludzi pojął ją za żonę? 

AGAMEMNON

Zeus; spłodził z nią Ajaka, ojnońskiego pana. 

KLYTAIMNESTRA

A komuż po Ajaku była władza dana? 

AGAMEMNON

Wziął Pelej, mąż Tetydy, córki Nereusza. 

KLYTAIMNESTRA

Z rąk bożych bierze żonę, czy przemocą zmusza? 

AGAMEMNON

Przez Zeusa dała mu ją ojca ręka boża. 

KLYTAIMNESTRA

A gdzież się ślub ich odbył? Czy w głębinach morza? 

AGAMEMNON

Gdzie Chejron na Pelionie był, tam ich złączono. 

KLYTAIMNESTRA

Więc tam, gdzie ród Centaurów⁶⁴ przemieszkiwał pono? 

AGAMEMNON

Na ślubie Pelejowym bóstwa ucztowały. 

KLYTAIMNESTRA

U matki czy też ojca chował się syn mały? 

AGAMEMNON

Wziął Chejron, by w nim ludzkie nałogi uśmierzył. 

KLYTAIMNESTRA

Mistrz mądry, jeszcze mędrszy ten, co mu go zwierzył. 

AGAMEMNON

Więc taki mąż ma zostać małżonkiem twej córy. 

KLYTAIMNESTRA

I owszem. Ale w której władnie ziemi, w której? 

AGAMEMNON

W ftiockiej, tam, gdzie płyną Apidanu zdroje. 

KLYTAIMNESTRA

Więc tam on zaprowadzi dziecię twe i moje? 

AGAMEMNON

To kłopot jest już tego, który ją posiędzie. 

KLYTAIMNESTRA

Na szczęście im! Lecz kiedyż ślub się ich odbędzie? 

AGAMEMNON

Gdy księżyc w całej pełni zabłyśnie śród nieba. 

KLYTAIMNESTRA

Ofiarę czyś już złożył bogini, jak trzeba? 

AGAMEMNON

Mam zamiar. Teraz właśnie ku temu się biorę. 

KLYTAIMNESTRA

Wesele więc wyprawić chcesz w późniejszą porę? 

AGAMEMNON

Złożywszy już ofiarę, której bóstwo rade. 

KLYTAIMNESTRA

A my gdzie urządzimy dla niewiast biesiadę? 

AGAMEMNON

O tu, u pięknorufych tych achajskich łodzi. 

KLYTAIMNESTRA

To zło, ale konieczne — o, niech nie zaszkodzi! 

AGAMEMNON

Wiesz, żono, co masz zrobić? Czy żona mnie słucha? 

KLYTAIMNESTRA

A co? Na twe rozkazy wszak nie bywam głucha. 

AGAMEMNON

Więc tu my, gdzie twej córki bawi⁶⁵ oblubieniec — 

KLYTAIMNESTRA

Bez matki chcecie córce ślubny złożyć wieniec? — 

AGAMEMNON

W obliczu wojsk danajskich wydamy twe dziecię. 

KLYTAIMNESTRA

A mnie gdzie być, gdy miejsce matki wy zajmiecie? 

AGAMEMNON

Do Argos wróć i dziewcząt pilnuj-że tam godnie. 

KLYTAIMNESTRA

Mam rzucić córkę? Któż jej poniesie pochodnię? 

AGAMEMNON

Pochodnię, jak się godzi, ja tu im zapalę. 

KLYTAIMNESTRA

Nie taki u nas zwyczaj. Czcić go nie chcesz wcale? 

AGAMEMNON

Niepięknie ci przebywać, gdzie tych wojsk nawała. 

KLYTAIMNESTRA

Lecz pięknie, iżby córkę matka zaślubiała. 

AGAMEMNON

Dziewczęta nie powinny być w domu bez matki. 

KLYTAIMNESTRA

O, dobrze tam ich strzegą panieńskie komnatki. 

AGAMEMNON

Masz słuchać!... 

KLYTAIMNESTRA

Nie! Na bóstwo, co w Argosie włada! 

O wszystkim, co za domem, juści twoja rada, 

Lecz w domu mnie zachodzić koło narzeczonej. 

Wchodzi do namiotu.

AGAMEMNON

Ach! Próżne me zabiegi! Na wszystkie się strony 

Rozwiała ma nadzieja! Pragnąłem tej chwili 

Małżonkę stracić z oczu. O, jak się też sili 

Mój podstęp przeciw wszystkim, co mi są rozkoszą 

W mym życiu, a porażki ciągle tu odnoszą 

Zabiegi moje chytre! Jeszcze ja do wróża 

Kalchasa chcę się udać w sprawie, co mnie nurza 

W żałobie, co dla Grecji taką jest zagubą, 

A co się tak podoba bogini!... Dobrze jest mieć lubą 

Małżonkę i posłuszną, lub też mądry człowiek 

Na żadną nie powinien podnosić swych powiek. 

Znika.

CHÓR

Hellenów siły zbrojne, 

Co wyruszyły na wojnę, 

Staną ze swymi okręty, 

Gdzie srebrne toczy odmęty 

Simoisowa rzeka. 

Przybywszy hen! z daleka. 

Zawiną ze swymi nawy 

W Fojba trojańskie dzierżawy, 

Gdzie, jako chodzą głosy, 

Kasandra⁶⁶ swe jasne włosy, 

We wieniec strojne laurowy, 

Rozpuszcza, 

Kiedy ją bóstwo poduszcza 

Wiecznymi natchnienia słowy 

Przemawiać. 

*

Hej! Na trojańskim murze 

Gromadzą się Troi stróże, 

Gdy Ares⁶⁷ im spiżotarczy 

Wojenną wrzawą zawarczy, 

Gdy na pokładzie swych łodzi, 

Wiosłami głębię powodzi 

Prujący morskiej, ku fali 

Simoisowej się zwali. 

Ażeby mogli Achaje 

Wrócić z Heleną w swe kraje, 

Wyrwawszy ją groźnym przebojem 

Z tych murów, 

Siostrzycę cnych Dioskurów⁶⁸, 

Płonących tak światłem swojem 

Na niebie! 

*

[Pergamu kamienne mury 

Ares otoczy ponury, 

Troję rozburzy srodze, 

Ciała pogrzebie w pożodze 

I krwi. 

Wszelakie głowy pościna, 

Zapłacze frygijska dziewczyna, 

Zapłacze żona Priama⁶⁹! 

I ona zapłacze sama, 

Helena, córka Zeusowa, 

Że była za onych dni 

Gotowa 

Porzucić męża dom!] 

Niech mnie i dzieciom mych dzieci 

Nigdy się tak nie stanie, 

Niech nigdy nie spadnie ten grom. 

By trwożne oczekiwanie 

Miało nas nękać, jak nęka 

Ta męka 

Lydii i Frygii żony! 

Każda nad swymi wrzeciony 

Bogatym złotem świeci, 

A jedna pyta się drugiej: 

„Któż mnie powlecze za włosy? 

Któż mnie, lejącą łez strugi, 

Z ginącej ojczyzny wypędzi?! 

Dla ciebie to, płodzie łabędzi, 

Takie mnie dotkną losy, 

Z taką się spotkam biedą! 

Zali⁷⁰ tak będzie, że z Ledą 

Zeus ciebie spłodził, w postawie 

Długoszyjego ptaka 

Zbliżywszy się ku niej, lub jaka 

Prawda się mieści 

W tej sprawie? 

Może to wieści 

Na pierydzkich⁷¹ spisane tablicach? 

Może to pieśnie 

Baśń tę niewcześnie⁷² 

Po ludzkich rozniosły dzielnicach?”... 

Jawi się

ACHILLES

Gdzież znajdę ja achajskich zastępów hetmana? 

A który ze sług swego zawiadomi pana, 

Że Achill, syn Peleja, wartuje u bramy? 

Nie wszyscy my czekania jeden powód mamy 

W cieśninie Eurypowej. Jedni, nieżonaci, 

Dom pusty zostawiwszy, u tej tu połaci 

Nadbrzeżnej obozują; inni żony swoje 

I dzieci porzucili, by ruszyć na boje, 

Snać⁷³ Bóg ich parł, że z siedzib swych z innymi wyśli⁷⁴ 

Więc słuszna, bym powiedział wszystko, co znam w myśli, 

A komu tylko wola, niech się również zwierzy. 

Przybyłem do tych ciasnych Eurypa wybrzeży, 

Farsalos zostawiwszy i ojca Peleja, 

I słaba mi w tej ciszy śmieje się nadzieja, 

Zmuszony-m też wstrzymywać swoje Mirmidony, 

Co wciąż mnie nagabują: „Kiedyż my te strony 

Rzucimy, Achillesie? Ileż jeszcze trzeba 

Czekania, aby ruszyć na Troję?... Na nieba! 

Co chcesz, to czyń, lub wojska zaprowadź do domu, 

A nie daj się Atrydom brać, jak nie wiem, komu!”... 

Z namiotu wychodzi

KLYTAIMNESTRA

O ty, co masz za matkę boską Nereidę, 

Jam głos twój usłyszała i naprzeciw idę. 

ACHILLES

O święta wstydliwości! Jakiejż to uroczej 

Kobiety kształt wspaniały widzą moje oczy? 

KLYTAIMNESTRA

Przenigdyś mnie nie widział, nie żadne więc dziwy, 

Że nie znasz mnie. Lecz cześć ci za ten gest wstydliwy. 

ACHILLES

Kto jesteś? Skąd się wzięłaś w Danaidów zborze? 

Kobieta pośród zbrojnych czy przebywać może!? 

KLYTAIMNESTRA

Kto jestem? Córka Ledy, Klytaimnestra, żona 

Dowódcy wojsk achajskich, tak, Agamemnona. 

ACHILLES

W pięknych, a krótkich słowach rzekłaś, co należy. 

Przestawać z kobietami nie rzeczą młodzieży. 

KLYTAIMNESTRA

Pozostań! Przecz uciekasz? Uściskaj mi rękę 

Na zakład szczęśliwego małżeństwa i dziękę. 

ACHILLES

Ja rękę twą uścisnąć? Na wstyd to zakrawa! 

Cóż rzekłby Agamemnon mnie, co nie mam prawa? 

KLYTAIMNESTRA

Ma prawo, kto się oto z moją córkę żeni! 

Tak, synu Nereidy z morskich wód przestrzeni. 

ACHILLES

Ja — żenić się! O pani! Chyba oniemieję! 

W szaleństwie, widać, mówisz! Co za dziwne dzieje! 

KLYTAIMNESTRA

Tak bywa, gdy człek stanie w świeżych druhów gronie: 

Na wzmiankę o zalotach zaraz wstydem płonie. 

ACHILLES

O rękę-m się twej córki nie starał, królowo! 

Nie rzekłem nic Atrydom, nie padło me słowo! 

KLYTAIMNESTRA

Na Boga! Cóż to znaczy? Czekam niecierpliwie! 

Ty dziwisz się mym słowom, ja się twoim dziwię. 

ACHILLES

Rozjaśnij-że to sobie i ja ci rozjaśnię — 

A może ktoś chciał zadrwić, puściwszy te baśnie? 

KLYTAIMNESTRA

Zelżono mnie okrutnie! Małżeństwo kojarzę 

Widocznie urojone. Wstyd i hańba w parze! 

ACHILLES

Ktoś ze mnie zażartował i z ciebie! Najlepiej 

Nie zważać na te głupstwa! Rana się zasklepi. 

KLYTAIMNESTRA

Bądź zdrów! Już ci nie zdołam spojrzeć śmiało w oczy, 

Tak strasznie mnie to kłamstwo i ta drwina tłoczy. 

ACHILLES

Bądź zdrowa i ode mnie! Teraz w namiot dążę. 

Gdzie mąż twój, chcę zobaczyć, Agamemnon, książę. 

STARZEC

we drzwiach namiotu

Zacny gościu, Ajakido, czekaj chwilę — jedno słowo, 

I ty, córko boskiej Ledy, racz się wstrzymać, ma królowo! 

ACHILLES

Któż tam we drzwiach odchylonych? Któż przemawia tak nieśmiało? 

STARZEC

Sługa jestem, toć się słudze zbytnio puszyć nie przystało. 

ACHILLES

Czyj? Nie mój! Z Agamemnonem wspólnej służby my nie mamy. 

STARZEC

Z rąk Tyndara tej poddany, która stoi tu u bramy. 

ACHILLES

Mów! Stoimy! Czego żądasz? Przecz⁷⁵ wstrzymujesz przed namiotem? 

STARZEC

A czy samiście u wrótni? Upewnijcie wprzód mnie o tem. 

ACHILLES

Sami! Gadaj! Przecz z namiotu nie wychodzisz? Zbliż się! Dalej! 

STARZEC

Tych, co pragnę, niechże szczęście i ta baczność ma ocali! 

ACHILLES

To przyszłości się dotyczy. Jeno⁷⁶ w słowie twoim trwoga. 

KLYTAIMNESTRA

Na prawicę twą! Nie zwlekaj! Mów, co mówić chcesz, przez Boga! 

STARZEC

Wiesz, jak dobrze tobie życzę, jak twym dzieciom ja oddany. 

KLYTAIMNESTRA

Wiernyś sługa mego domu! Lepszych któreż mają pany? 

STARZEC

Wiesz, że wziął mnie Agamemnon, razem, pani, z twą wyprawą. 

KLYTAIMNESTRA

Do Argosu-ś przybył ze mną, służbęś pełnił mi łaskawą. 

STARZEC

Wielce byłem oddan tobie, mniej twojemu zaś mężowi. 

KLYTAIMNESTRA

Wyjaw wreszcie, co zamierzasz? Niech się język twój wysłowi. 

STARZEC

Córkę twą chce ojciec zabić! Chce ją ręką sprzątnąć własną! 

KLYTAIMNESTRA

Pluń-że, stary, na to słowo! Chyba ci już zmysły gasną! 

STARZEC

Mieczem przetnie nieszczęśliwej córki twojej białą szyję. 

KLYTAIMNESTRA

Więc małżonek mój oszalał! Co za dola! Już nie żyję! 

STARZEC

Zdrów! Oszalał li⁷⁷, gdy idzie o twę córkę i o ciebie. 

KLYTAIMNESTRA

Co za powód? Opętany przez złe duchy, dom nasz grzebie?! 

STARZEC

By wyruszyć mogło wojsko. Z wróżb Kalchasa tak wypada! 

KLYTAIMNESTRA

Dokąd? Biada mnie i córce, co z rąk ojca ginie, biada! 

STARZEC

W kraj Dardanów, by Menelaj mógł odebrać swą Helenę. 

KLYTAIMNESTRA

Ifigenia więc ma umrzeć za powrotu tego cenę? 

STARZEC

Wiesz już wszystko! Ojciec córkę chce poświęcić Artemidzie. 

KLYTAIMNESTRA

Wszak dla ślubu on nas tutaj ściągnął z domu! O co idzie? 

STARZEC

Byś przybyła do nas rada, że z Achillem będą śluby. 

KLYTAIMNESTRA

Ach! Dla ciebie, córko moja, i dla matki dzień to zguby! 

STARZEC

Straszna juści wasza dola, straszne męża twego kroki. 

KLYTAIMNESTRA

O ja biedna! Jak powstrzymać te płynące łez potoki?! 

STARZEC

Że dziecięcia swego płacze, matce za złe brać nie można. 

KLYTAIMNESTRA

Lecz ty, starcze, skąd wiesz o tym? Skąd ci znana rzecz ta zdrożna? 

STARZEC

Po tym pierwszym liście króla list ci miałem zanieść wtóry — 

KLYTAIMNESTRA

Nakazywał czy też nie chciał przyprowadzać na śmierć córy? 

STARZEC

Nie chciał, nie chciał, bo już wówczas zmysł odzyskał utracony. 

KLYTAIMNESTRA

Mając list ten, przecz go, powiedz, nie oddałeś do rąk żony? 

STARZEC

Wydarł mi go Menelaos, w nim tej klęski jest przyczyna. 

KLYTAIMNESTRA

Słyszysz? Pytam się Peleja i Tetydy cnego syna — 

ACHILLES

Słyszę, słyszę o twej doli! Sam obrażon jestem wielce! 

KLYTAIMNESTRA

Ślubem z tobą mnie złudziwszy, biorą córkę rodzicielce. 

ACHILLES

I jam krzyw mężowi twemu, nie tak łatwo gniew poskromię! 

KLYTAIMNESTRA

padając do kolan Achillesa

O nie wstydzę się bynajmniej, że przypadam tak widomie⁷⁸ 

Do twych kolan — ja, śmiertelna, do stóp syna cnej bogini. 

Czym się zresztą puszyć tutaj? I któż matkę też obwini, 

Że nie widzi nic droższego nad swe dziecko? Błagam ja cię, 

Syna bóstwa, zlituj-że się! Bądź miłościw mojej stracie 

I tej biednej, którą zwano, acz niesłusznie, twoją żoną. 

Ja przywiodłam ci ją tutaj, wieńcem ślubnym uwieńczoną, 

A dziś widzę, żem przywiodła ją na śmierć! O wstyd ci będzie, 

Gdy nie zechcesz jej dopomóc. Obwołano cię już wszędzie 

Oblubieńcem mojej córki, choć was śluby nie spoiły. 

Na prawicę, na twą brodę, na imię twej matki miłej 

Błagam ciebie! Imię twoje mą dziś zgubą, niech się stanie 

Mą obroną! Gdzież mój ołtarz, jeśli nie u stóp twych, panie! 

Nie mam żadnych tu przyjaciół, a jest znany ci okrutny, 

Czelny zamysł mego męża! Jam niewiasta w ciżbie butnej 

Tych niesfornych wojsk żeglarskich, których żądza złego łechce, 

A zaś dobrych tylko wówczas, jeśli im się być tak zechce! 

Ocalejem, skoro tylko ręka twoja nas obroni, 

Zaś zginiemy, gdy nam zbraknie zbawiającej twojej dłoni. 

PRZODOWNICA CHÓRU

O, rodzić, ból to wielki, choć urok w tym rzadki, 

Dlatego to dla dzieci chętnie cierpią matki. 

ACHILLES

Podniosły duch mój rad jest wzbijać się na wyże. 

Cierpliwie, gdy wypadnie, znosi wszystkie krzyże⁷⁹, 

Umiarkowanie także rozkoszy zażywa, 

Bo tylko ta jedynie mądrość nie jest krzywa, 

Co ludziom zawsze każe chodzić jak najprościej. 

Lecz czasem jest nam lepiej bez zbytku mądrości, 

Niekiedy znów rozwaga niezbędna, li ona 

Przez życie nas powiedzie. Ja w domu Chejrona 

Chowany przezacnego, proste mam zwyczaje. 

Atrydom, gdy chcą dobrze, zawsze folgę daję, 

Lecz słuchać ich nie myślę, gdy na złe powiodą. 

I tutaj i tam, w Troi, idąc za swobodą, 

Chcę, ile sił mych starczy, zarabiać na sławę 

Wojenną... Co do ciebie, którą takie krwawe 

Z rąk bliskich ma nawiedzić nieszczęście, to, ile 

Młodzieńczość ma pozwoli, chętnie się wysilę, 

Ażeby cię obronić. Nigdy też nie zginie 

Z rąk ojca ta dziewica, którą miano ninie⁸⁰ 

Poślubić mnie. Ja nie dam, aby mnie wplątano 

W knowania tego męża. Moje wszakże miano 

Zabiłoby twe dziecię, jakkolwiek żelaza 

Nie wydobyłem z pochew. I mnie dotknie zmaza, 

Choć sprawcą twój małżonek, gdyby tak nikczemną 

Śmierć ponieść miała dla mnie i dla ślubów ze mną 

Ta biedna twoja córka, gdyby ją zelżono 

W niezasłużony sposób. Juścić byłbym pono⁸¹ 

Najostatniejszym tchórzem w Argejczyków tłumie — 

Tak! niczym, zaś Menelaj — o, to się rozumie — 

Mężczyzną całą gębą! Nie Peleja synem, 

Jeno jakiegoś licha, gdybym miał się z czynem 

Agamemnona zgodzić, który tak jest rączy, 

Że mord ten oto dzisiaj z mym imieniem łączy. 

O nie! Na Nereusza, na mojego dziada, 

Co spłodził matkę moją Tetydę i włada 

Nad morskich wód głębiami, Agamemnon książę 

Nie targnie się na życie twej córki! Snać zdążę 

Zapobiec, że się palcem nie dotknie jej szaty! 

O, prędzej się Sypilos zmieni w gród bogaty, 

To miasto barbarzyńskie, skąd się wyprowadza 

Ród wodzów, zasię Ftyja i mojego władza 

Imienia pójdą raczej w niepamięć! Ofiarna 

Zakiśnie, mówię, woda święcona i ziarna 

Jęczmienne się zmarnują, zanim ty, Kalchasie, 

Ty, wróżu, ty, rozpoczniesz swe obrzędy! Zasię 

Co znaczy taki wieszczek? Prawdy-ć powie mało, 

A za to fałszu wiele, ot, jak mu się zdało — 

Na chybił-trafił, juści! Jeśli się wydarzy, 

Że chybi, to i wówczas łże ten ród wróżbiarzy! 

Nie gwoli tego ślubu ja mówię — tysiące 

Polują przecież na mnie, mej ręki łaknące — 

Lecz przeto, że mnie zelżył Agamemnon srodze. 

Sam winien był mnie prosić, jeśli na tej drodze 

Na lep chciał złowić córkę, jeśli ręki mojej 

Pragnęła dla niej żona i jeśli dla Troi 

Potrzeba było tego. Dla naszej wyprawy 

Poświęciłbym ją Grekom, tej przysługi krwawej 

Nie umiałbym odmówić tym, z którymi społem 

Z ojczyzny wyruszyłem. Teraz z jakiem czołem 

Mam stanąć wobec wodzów? Jestem dzisiaj niczem, 

A oni z obojętnym przyjmują obliczem, 

Czy źle, czy dobrze robią. Niebawem w tej sprawie 

Rozstrzygnie to żelazo, które ja zakrwawię, 

Nim stanę wobec Frygów. Jeżeli kto w świecie 

Zapragnąłby mi dzisiaj wydrzeć twoje dziecię, 

Uspokój się! Potężny bóg ja w twej potrzebie, 

A chociaż nim nie jestem, będę nim dla ciebie! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Pelido⁸², godna ciebie jest słów twoich siła 

I godna pani morza, która cię zrodziła. 

KLYTAIMNESTRA

O jakżeż nie za wielkim słowem ci zapłacić. 

Lecz także nie za małym, by twych łask nie stracić?! 

Szlachetnych bowiem ludzi rażą usta człecze, 

Chwalące ich zanadto. Zresztą wstyd mnie piecze 

Wyrzekać na swą mękę w obliczu człowieka, 

Któremu ona-ć męka zawsze jest daleka. 

Ozdobą jest to przecież dostojnego męża, 

Jeżeli dla pomocy siły swe wytęża, 

Niesionej choćby obcym. Ty się naszej doli 

Ulituj! Gdyż, nasamprzód, to mnie wielce boli, 

Że zwiodła mnie nadzieja, by cię nazwać zięciem. 

A potem złej to wróżby może być pojęciem 

Dla ciebie i dla przyszłych twoich ślubów, panie, 

Jeżeli moja córka dzisiaj żyć przestanie. 

Dlatego też, powiadam, przed tym się należy 

Uchronić. Najwspanialej zbawiał mnie z obieży⁸³ 

Początek twojej mowy i koniec. Jeżeli 

Ty zechcesz, nikt się córki zabić nie ośmieli. 

Czy chcesz, aby, do kolan padłszy ci, błagała 

Twej łaski? O, dla panny nie jest-ci to chwała, 

Lecz przyjdzie, gdy zażądasz, w wstydliwości swojej 

Z pogodną, jasną twarzą. Gdy zaś uspokoi 

Mnie słowo twe dziś bez niej, niech zostanie w domu, 

Dziewiczy niechaj srom⁸⁴ się nie pozbywa sromu! 

Wstyd jednak dobry tylko, o ile jest w porę. 

ACHILLES

Córki tu nie sprowadzaj: pod uwagę biorę, 

Aby jej nie narazić na ludzkie obmowy. 

Tłum wojska, pozbawiony swej troski domowej, 

Złośliwość wszelką lubi i wszelkie potwarze. 

A zresztą, obojętne, jak się to okaże, 

Czy wy mnie tu prosicie, czy też nie. Co prędzej 

Użyję wszelkich środków, aby was z tej nędzy 

Wybawić. To słyszawszy, wiedz, że nie ma we mnie 

Ni krztyny jakichś fałszów. Mówię niedaremnie, 

Że raczej wolę umrzeć, niźli się uciekać 

Do kłamstwa i drwić z ciebie! Ale nie daleka-ć 

Jest chwila, że twą córkę zbawię, by żyć dalej. 

KLYTAIMNESTRA

Bądź szczęśliw, że dla biednych twe serce się pali. 

ACHILLES

Posłuchaj więc, by sprawa dobry obrót wzięła. 

KLYTAIMNESTRA

Mym obowiązkiem słuchać! Jak się brać do dzieła? 

ACHILLES

Starajmy się jej ojca przywieść do rozumu. 

KLYTAIMNESTRA

Tchórzliwy jest, ponadmiar⁸⁵ lęka wojsk się tłumu. 

ACHILLES

Zasadę pokonuje i zbija zasada. 

KLYTAIMNESTRA

Zbyt słaba ma nadzieja — Jaka na to rada? 

ACHILLES

By dziecka nie zabijał, ty go błagaj wprzódy. 

Jeżeli się sprzeciwi i daremne trudy, 

Przyjdź do mnie. [Bo nie trzeba mojego wstawienia, 

Jeżeli prośba twoja zamiary pozmienia: 

Zbawiona twoja córka i ja z moim druhem 

Na lepszej będę stopie. Wojsko też z obuchem 

Nie może wpadać na mnie, żem sprawę tę w drodze 

Rozwagi, a nie gwałtu załatwił. Niebodze 

Twej córce oraz tobie będzie też przyjemnie 

Po dwakroć, gdy szczęśliwie pójdzie to beze mnie]. 

KLYTAIMNESTRA

O, mądrze-ś to powiedział! Jak każesz, tak zrobię. 

Lecz gdyby tak nie poszło, jak ja życzę sobie, 

Gdzież mogę cię zobaczyć? Gdzież ja twojej ręki 

Mam szukać, co mnie zbawi z tej okrutnej męki? 

ACHILLES

Ja, stróż twój, przyjdę k’tobie z mą pomocną stróżą, 

Ażeby nikt nie widział, z jaką trwogą dużą 

Przebiegasz tłumny obóz Danaów. Ty domu 

Swych przodków nie znieważaj, boć takiego sromu 

Nie godzien jest Tyndarej, mąż wielki w Helladzie! 

KLYTAIMNESTRA

Rozkazuj! Niewolnica przed tobą się kładzie! 

Jeżeli są bogowie, wart jesteś nagrody, 

Jeżeli zaś ich nie ma, to na co zachody? 

Odchodzą każde w swoją stronę.

CHÓR

Jakież to hymny radosne 

Przy wtórze libijskiej lutni, 

Jak coraz chutniej 

Melodie płynęły taneczne 

Z strun gęśli 

I z onej fujarki trzcinowej! 

Jakże z uciechy się trzęśli 

Goście weselnej zabawy, 

Jaki radosny był szum, 

Jakie rozwarty się śluzy 

Wielce serdeczne, 

Kiedy do górskiej dąbrowy, 

Do peliońskiej dzierżawy 

Przybył Pieryd⁸⁶ pięknowłosy tłum — 

Gdy roztańczone te Muzy 

Pozłocistymi sandały 

Ledwie że dotykały 

Ziemi, 

Gdy te dziewice 

Na onej Centaurów górze, 

Gdzie peliońska szumi knieja, 

Pieśniami wielbiły głośnemi, 

Przy dźwięcznych narzędzi wtórze, 

Cne zaślubiny Peleja, 

Tetydę, oblubienicę, 

I jego, syna Ajaka! 

A Dardanida, Zeusowa pieszczota, 

Towarzysz jego łoża, 

Ta chłopca postać boża, 

Ganimed⁸⁷, Frygii syn, 

Do przekosztownych czar 

Ze złota 

Ofiarny przelewał żar, 

Niebiański płyn. 

I była radość taka, 

Kiedy na srebrnolśniącym piasku, 

Śród godowego oklasku 

I na tych godów cześć 

Nie poprzestawał w krąg się w tańcu nieść 

Ów pięćdziesięciu cór 

Nereuszowych chór. 

*

Na czołach strojny wieńcami, 

Z gałęzi jedliny w dłoni, 

O jakże goni, 

Jakąż na koniach nawałą 

Wypada 

Hufiec Centaurów, gdzie ona 

Wesoła szumi biesiada. 

Gdzie krążą Bachowe⁸⁸ dzbany 

Śród ucztujących tych gron! 

Potężne krzyki się wznoszą 

Nad oszalałą 

Rzeszą biesiadną: „O, z łona 

Twego, Nereja córko, wyjdzie on, 

Co dla Tessalii rozkoszą. 

Co wielkim światłem będzie. 

Bo takie jest orędzie 

Feba!” 

A zaś mądrości 

Świadomy Chejron⁸⁹ zawoła: 

„Przyjdzie ten czas, że na Troję 

Będzie wyruszyć mu trzeba, 

Kiedy, pustosząc dokoła, 

Te Mirmidony on swoje, 

Tych nieproszonych gości, 

Na ziemię Priama powiedzie, 

Tak przez Hefajsta⁹⁰ cudnie ozdobiony 

Przywdziawszy na się rynsztunek. 

Macierzy podarunek, 

Tetydy⁹¹, od której brał 

Wspaniały żywot swój, 

Te gony 

Rozpocznie słynne, bój, 

Wojenny szał!”... 

Na onej tak biesiedzie, 

Takie sprawiając ucztowanie, 

Sławili wówczas niebianie 

Owy pamiętny czas. 

Gdy pierworodny, pełny bożych kras 

Nereja morskiego cud 

Pelej do ślubu wiódł. 

*

A tobie Achajów ręce — 

Tak chciały losy — 

Na piękne położą włosy, 

Na twe kędziory dziewczęce, 

Wieniec przepłony, 

By⁹² jałowicy onej, 

Która swój skalny porzuciła żleb!... 

Żelazo szyję ci przetnie, 

Ludzka-ć popłynie krew, 

Tobie ach!, coś się chowała 

Nie tam, gdzie pastusze brzmią fletnie, 

Nie przy szeleście drzew, 

Pod górskich sklepiskiem nieb, 

Jeno u matki łona, 

Na świetny ślub przeznaczona 

Z którymś z potomków Inacha. 

Wstydu oblicze, 

Cnoty potęga cała 

Cóż oto znaczy, 

Jeżeli czyny zbrodnicze 

Takie dziś mają znaczenie u świata, 

Jeśli ku dobra rozpaczy 

Człek nim pomiata. 

Jeśli bezprawiu musi ulec prawo, 

Jeżeli nikt się nie stracha, 

By, mszcząc się złych jego dróg, 

Nie chciał ukarać go krwawo 

On, Bóg!... 

KLYTAIMNESTRA

Wychodzę, by zobaczyć, co się z mężem dzieje. 

Od dawna już gdzieś poszedł za domu wierzeje, 

A córka moja biedna ciągle we łzach tonie, 

Narzeka, łka i szlocha, odkąd o swym skonie 

Z rąk ojca usłyszała. Lecz nadchodzi właśnie 

I on, ten mój małżonek, Agamemnon. Jaśnie⁹³ 

Pokaże się wnet na nim, jak bezbożnie sobie 

Postąpił wobec dziecka własnego! 

AGAMEMNON

Na dobie⁹⁴ 

Spotykam cię, ty płodzie Ledy. Za plecami 

Dziewczęcia chcę-ć poruczyć⁹⁵ — tylko między nami — 

To, czego nie powinna słyszeć narzeczona. 

KLYTAIMNESTRA

Dlaczego ta ci pora tak jest upatrzona? 

AGAMEMNON

Z namiotu wypraw córkę, niech ze mną pobieży. 

Gotowa jest już woda i ziarno już leży, 

By w żar oczyszczający je rzucić; już stoją 

Jałówki, co krew czarną mają wylać swoją, 

Zarżnięte przed weselem na cześć Artemidzie. 

KLYTAIMNESTRA

Brzmią pięknie słowa twoje, ale jeśli idzie 

O czyny, to ja nie wiem, co powiedzieć na to. 

Wyjdź, córko ma z namiotu, wiesz, jak cię bogato 

Przystraja dzisiaj ojciec. Owiń też rańtuchem⁹⁶ 

Braciszka Orestesa i tutaj go duchem⁹⁷ 

Przyprowadź. 

Ifigenia wchodzi wraz z Orestesem.

KLYTAIMNESTRA

Oto jest już, posłuszna twej woli. 

Posłuchaj teraz tego, co ją i mnie boli. 

AGAMEMNON

Przecz⁹⁸ płaczesz? Spuszczasz oczy? Przecz zakrywasz czoło? 

KLYTAIMNESTRA

Od czego, ach! mam zacząć? Wszystko mi do głowy 

Od razu tak się ciśnie [i gdzie mej osnowy 

Początek, środek, koniec, to rzecz obojętna]. 

AGAMEMNON

Dlaczegóż to i jedna i druga tak smętna? 

We waszych widzę oczach lęk i przerażenie. 

KLYTAIMNESTRA

Odpowiesz-że mi szczerze na to, co nadmienię? 

AGAMEMNON

Chcę, abyś się pytała. Napomnień nie trzeba. 

KLYTAIMNESTRA

Chcesz zabić córkę moją i twoją? Na nieba! 

AGAMEMNON

Ha! Straszne rzekłaś słowo! Mówię-ć: nie na czasie 

Są twoje podejrzenia!... 

KLYTAIMNESTRA

Uważaj-że na się 

I nie kwap się! Na pierwsze odpowiedz pytanie. 

AGAMEMNON

Gdy słuszna, juści zadość twej woli się stanie. 

KLYTAIMNESTRA

Wciąż pytam o to samo, ty nie zbaczaj z drogi! 

AGAMEMNON

O straszne bóstw wyroki! O mój losie srogi! 

KLYTAIMNESTRA

I mój, i twojej córki, nieszczęśni my troje! 

AGAMEMNON

Któż krzywdzi cię? 

KLYTAIMNESTRA

Ty pytać śmiesz o krzywdy moje? 

Mądrości snać twe słowo mądre nie posiada. 

AGAMEMNON

Zdradzona tajemnica! Zginąłem, o biada! 

KLYTAIMNESTRA

Wiem wszystko! Tak! Słyszałam, jaką tej godziny 

Wyrządzić chcesz nam krzywdę! Wyznaniem twej winy 

Są wszystkie twe westchnienia! Nie trudź się daremnie! 

AGAMEMNON

Już milczę! Ach! Do tego, co tak bije we mnie, 

Czelnością miałbym jeszcze wojować i kłamem?! 

KLYTAIMNESTRA

Posłuchaj. I ja również będę z takim samem 

Otwartym mówić sercem. Zaraz na początku 

Zagadek ja poniecham i w tym pierwszym wątku 

Mojego przemówienia skieruję-ć, w bawełnę 

Nie obwijając sprawy, te zarzutu pełne 

Wyrazy, żeś mnie gwałtem, położywszy trupem 

Tantala, mego męża, wziął za żonę, z łupem 

Niemowlę połączywszy, które mi od piersi 

Przemocą oderwałeś. Potem — jak najszczersi 

Bądźmy ze sobą dzisiaj — najechali ciebie, 

Dosiadłszy swych rumaków, dwaj w mojej potrzebie 

Występujący bracia, matki mojej dzieci 

I Zeusa. Lecz mój rodzic, Tyndarej, poleci, 

Wzruszony twymi prośby, by ci spokój dano 

I pozostawiono żonę. Sam przyznasz, że miano 

Małżonki miałam zacnej, zgodziwszy się w domu 

Zamieszkać twym, że, pomna niewieściego sromu, 

Wierności-m dochowała, żem ci szczęścia błogi 

Dobytek pomnożyła. Wchodziłeś w swe progi 

Szczęśliwy i szczęśliwy wychodziłeś, panie! 

Mężowi taka żona rzadko się dostanie. 

Zaś złą nietrudno spotkać. Trzym ci dała córy 

Przed synkiem tym, z nich jednej chcesz mnie w tej ponurej 

Godzinie ach! pozbawić na zawsze! Jeżeli 

Kto spyta, przecz⁹⁹ zabijasz, jakiej-ż mu udzieli 

Twa warga odpowiedzi? Azali¹⁰⁰ ja może 

Odrzeknąć mam za ciebie? Dla tego nieboże, 

Ażeby Menelaos odzyskał Helenę?! 

Ha! Pięknie! Dawać dziecko swe za taką cenę, 

Za cenę złej kobiety! Najdroższą ty rzeczą 

Opłacasz najpodlejszą! Cóż z mą duszą człeczą — 

Jak myślisz? — dziać się będzie, gdy ty ruszysz w boje, 

A ja zostanę sama? Jak ja się odstoję, 

Naokół mając pustki, pustki w tej niewieściej 

Komnacie?! Sama-ć ja tam siedząc w mej boleści, 

Narzekać będę z łzami: „O me dziecko lube, 

Własny cię zgładził ojciec, nie kto inny zgubę 

Sprowadził twą, lecz rodzic! Nie inne cię ręce, 

Lecz jego mordowały! Taką nam w podzięce 

Nagodził¹⁰¹ on zapłatę, nam, cośmy zostały 

W tym domu!” O zaiste! Lada pozór mały 

Wystarczy, byś przeze mnie i resztę twej dziatwy 

Przyjęty był przyjęciem, na jakieś w tak łatwy 

Zasłużył sobie sposób! Nie zmuszaj, na Boga! 

Ażebym ja się miała stać dla ciebie wroga, 

I sam źle nie postępuj!... Dalej: przy ofierze 

Swej córki jak ty będziesz mógł się modlić szczerze? 

Cóż będziesz mógł dobrego wyprosić od nieba, 

Mordując własne dziecko? Gdy ci będzie trzeba 

Powracać, jakże wrócisz, jeśli tak nikczemnie 

Wyruszasz dziś? A może ma na cię przeze mnie 

Błogosławieństwo spłynąć? Może ja w tej sprawie 

Mam modlić się za ciebie? Otwarcie wyjawię, 

Że niebu zalecając mej córki mordercę, 

Przestanę chyba wierzyć w rozum bóstw. Czyż serce 

Mieć będziesz, by, wróciwszy do Argos, swe dziatki 

Uścisnąć? Nie masz prawa! I one w tak gładkiej 

Nie mogą przecież drodze spojrzeć tobie w oczy, 

Gdy jedno z nich zgładziłeś!... Myśl ta cię nie tłoczy? 

A może cię jedynie hetmańska buława 

Obchodzi? Należało ci swojego prawa 

Przed Argiwami bronić, rzeknąć im: „Achaje! 

Jeżeli we frygijskie chcecie ruszyć kraje, 

Losujcie, czyja córka ma iść na ofiarę!” 

Tak słuszność ci kazała, a nie, abyś parę 

Wstrzymywał w swojej gębie i dziecko rodzone 

Poświęcał Danajczykom. Mógł był Hermionę 

Menelaj zamordować dla matki, boć przecie 

O jego idzie sprawę. Ja mam stracić dziecię, 

Małżonką będąc wierną, a ta zalotnica 

Ma, pilnie strzegąc w Sparcie młódki swojej lica, 

Zażywać szczęścia w domu? Powetuj-że sobie, 

Jeżeli ci zarzuty nieprawdziwe robię. 

Lecz jeśli mówię słusznie, miej-że rozum ninie¹⁰², 

Niech z rąk twych me i twoje to dziecko nie ginie! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Agamemnonie, słuchaj! Nikt snać¹⁰³ nie zaprzeczy, 

Iż dziecko swe zachować każe rozum człeczy! 

IFIGENIA

O, gdyby głos mój, ojcze, siłę Orfeusza¹⁰⁴ 

Posiadał, moc, co głazy, mówiono, porusza — 

O, gdybym ja wiedziała, że każdego nagnę 

Swą sztuką czarodziejską, kogo tylko pragnę, 

Chwyciłabym się tego. Lecz ja wiem jedynie, 

Że oto z oczu moich łzawy potok płynie — 

Tak, płakać to ja umiem, poza tym nic więcej! 

Nie różdżką ja oliwną w swej prośbie dziecięcej 

Dotykam się twych kolan, a tylko tym ciałem, 

Co ona je w swym łonie nosiła! Zbolałem 

Upraszam ciebie słowem: Nie gub-że mnie młodej, 

Gdyż słodko jest oglądać światło boże! Szkody 

Ty nie czyń mnie, nie zmuszaj schodzić do mogiły. 

Ja pierwsza-ć rzekłam: „Ojcze!” I „córko!” mówiły 

Twe usta do mnie pierwszej. Pierwsza przytulona 

Do kolan twych, niejednej u twojego łona 

Pieszczoty ja zaznałam. Częstoś mawiał do mnie: 

„Ach! dziecko, czy ja ciebie szczęśliwą ogromnie 

Zobaczę, jak się godzi mej córce, bogato 

Żyjącą śród domostwa małżonka?” Ja za to, 

Na szyi twojej wisząc, której się tą ręką 

Błagalną dziś dotykam: „A ja czy z podzięką 

Przyjąwszy cię radosną na twe lata stare, 

Wypłacę się godziwie za wszystką ofiarę, 

Za wszystkie trudy twoje, mój tatusiu słodki?” 

Do dzisiaj tkwią te słowa w głowie twej pieszczotki, 

Ty o nich zapomniałeś, gotujesz zagładę! 

O, błagam na Pelopsa, na Atreja kładę 

Do duszy ci tę prośbę, na matkę, co przecie 

Bolała już nade mną i którą przygniecie 

Znów boleść! Cóż Helena obchodzić mnie może? 

Jej miłość z Aleksandrem¹⁰⁵ dlaczegóż ma, Boże!, 

Być dla mnie dzisiaj zgubą?!... Spojrzyj na mnie mile, 

Pocałuj mnie, ażebym, kładąc się w mogile, 

Zabrała tę pamiątkę ze sobą [, gdy zguby 

Me słowo nie odwróci!]. Mój braciszku luby, 

Podporąś ty mi słabą, jednak proszę ciebie, 

Płacz za mną, błagaj ojca, niech mnie tak nie grzebie, 

Mnie, siostrę twą. Współczucie mają niemowlęta — 

Patrz, ojcze, jak cię jego milczące oczęta 

Błagają! Więc się zlituj, zostaw życie moje! 

U kolan oto prosi cię twych dziatek dwoje — 

Dorosła i niemowlę, twój synek jedyny. 

W tej jednej snać się wszystkie skupiają przyczyny: 

Najsłodsza rzecz dla ludzi to światłość słoneczna, 

A niczym dla nich grób jest. Chęć to niedorzeczna, 

Jeżeli ktoś pożąda śmierci. Smutne życie 

Jest lepsze niż skon piękny. Oto, co słyszycie! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Heleno ty nieszczęsna! Widzisz, przez twą miłość 

Spotyka ród Atrydów ta losu zawiłość. 

AGAMEMNON

Gdzie litość jest potrzebna, a gdzie jej nie trzeba, 

Wiem dobrze i swe dzieci kocham, boć, na nieba!, 

Szalony byłbym wówczas. Straszna to odwaga 

Wykonać czyn podobny, strasznie, gdy się wzdraga 

Dokonać go duch ludzki, wiedz to, moja żono! 

Konieczność nakazuje, aby go spełniono. 

Spojrzyjcie na te statki, co na morzu stoją. 

Na greckich patrzcie wodzów, naodzianych zbroją! 

Warowni Ilionu nie wezmą ich ręce, 

Jeżeli, jak chce Kalchas, ciebie nie poświęcę — 

O nie, nie pękną nigdy trojańskie wrzeciądze, 

Helleński hufiec nagle dziką odczuł żądzę 

Zapuścić swe zagony w barbarzyńskie kraje, 

Ażeby już nie śmiano — przy tym on obstaje — 

Porywać greckich niewiast. Pospólstwo Argosu 

Zabije moją córkę, nie oszczędzi losu 

Krwawego mnie i tobie, jeśli się ofierze 

Bogini dziś sprzeciwię. Wierz mi, dziecko, szczerze: 

Nie żaden Menelaos narzuca swe chęci. 

Nie jego mnie zachcianka do tego przynęci — 

Nie! Grecji to pragnienie, bym cię wiódł na drogę 

Tej śmierci, chcę, czy nie chcę!... Oprzeć się nie mogę 

Żądaniu, sił mi na to nie staje. Wypada 

To zrobić mnie i tobie, ażeby Hellada 

Swobodę swoją miała, by nie był gotowy 

Porywać barbarzyńca greckiej białogłowy... 

Ucieka.

KLYTAIMNESTRA

O wy kobiety! 

Biedna ja, biedna! Bez śladu 

Giniesz! Uchodzisz w grób! 

Ojciec ucieka! O rety! 

Na Hadu 

Rzuci cię, córko, łup! 

IFIGENIA

O rety! Matko! Ten sam 

Przypadł w udziele nam, 

I mnie i tobie, los! 

Już-ci ja stoję u końca, 

Nie ujrzę już blasku słońca! 

Ten cios! Ten cios! 

O ty, frygijski lesie, 

śniegiem pokryty! 

O wy idajskie szczyty, 

Gdzie ongi Priam swe dziecko wyniesie, 

Od piersi matki porwane. 

Iżby zginęło na wieki 

W puszczy dalekiej, 

Tego Parysa, co go Frygów lud 

Parysem z Idy zwie — 

Tak! z Idy Parysem zwie go od tej chwili... 

Bodajby nigdy nie były te dnie, 

Gdzie on, chowany śród trzód, 

Wypasujący polanę, 

U szklistych przebywał wód. 

Nimf zdroje tam srebrem się mienią, 

Łąka się mili 

Bujną zielenią, 

Złociste płoną kwiaty 

I hiacyntem, i różą, 

Które boginiom służą, 

Iżby je ręce ich rwały... 

Przed laty 

Na tej wspaniałej 

Polanie 

Trzy boskie zjawiły się panie: 

Pallas i chytra Kipryda¹⁰⁶ 

I Hera¹⁰⁷, z nią razem 

Hermes¹⁰⁸, posłaniec boży — 

Jedna, że włócznią włada, 

Pallada¹⁰⁹, 

Druga, że za jej rozkazem 

W sercach się miłość tworzy, 

Trzecia dlatego, iż jest poślubioną 

Władcy Zeusa żoną. 

Przywiódł je spór, 

Która piękniejszą się wyda 

Z tych nieba cór. 

Dla mnie stąd nastał dzień skonu, 

Zaś dla Danaów ma urosnąć sława — 

Wymaga tego ich zbrojna wyprawa 

Do Ilionu, 

Że mnie w ofierze, 

Niewiasty! Słyszycie? — 

Artemis¹¹⁰ bierze! 

O śmierci! O życie! 

O matko moja, o matko! 

Jak gładko 

Odbiega mnie ojciec mój! 

Po cóż tak srodze, tak srodze 

Stanęła mi w drodze 

Owa nieszczęsna Helena? 

Ach! Już na wieki odchodzę! 

Bezbożny ojcze, stój! 

Bezbożnie mnie gubi twój miecz! 

Po co, za jaką cenę 

Te statki spiżodzióbe 

Do tej aulidzkiej przybiły przystani, 

Tych łodzi sosnowych roje, 

Wydanych, by zburzyć Troję?! 

Po co na moją zgubę 

Zeus wichry zesłał tu wraże 

U Eurypowych wybrzeży? 

Wszak, gdy mu na tym zależy, 

Mają swą rozkosz żeglarze, 

Wichry im bowiem łagodzi 

Pośród wzburzonej powodzi... 

Tak sprawia niebios się król, 

Że jeden zgryzotę i ból 

Ma z swej żeglugi, 

A zasię radość drugi — 

Jednemu fale, 

Drugiemu żale, 

Tamten opływa, 

Ten się obywa! 

Źle, źle jest z dolą nas znikomych ludzi! 

Więc po cóż jeszcze 

Ach! w doli tej 

Nowe bolesne wynajdywać dreszcze?! 

Po co się człowiek trudzi!? 

Ojej! Ojej! 

Jakiż to znój i trud, 

Jakaż to męka mąk 

Spływa z Heleny Tyndarowej rąk 

Na ten Danaów lud!... 

PRZODOWNICA CHÓRU

Lituję się twej doli, co cię w smutku grzebie, 

A która nie powinna była spotkać ciebie. 

IFIGENIA

Tłum się mężów, widzę, zbliża, o ty, matko moja miła! 

KLYTAIMNESTRA

Syn bogini, dla którego jam cię tutaj przywoziła. 

IFIGENIA

Otwórz-że mi namiot, służba! Chcę się ukryć! Dalej! Dalej! 

KLYTAIMNESTRA

Przecz uciekasz, dziecko moje? 

IFIGENIA

Przed Achillem wstyd mnie pali. 

KLYTAIMNESTRA

A dlaczego? 

IFIGENIA

Ślub nieszczęsny takim wstydem dziś mnie poi. 

KLYTAIMNESTRA

Nie pieść-że się, córko, z sobą, to nie pora w doli twojej. 

Zostań! Zostań! Tu przed pychą nie ucieknie nasza bieda. 

ACHILLES

O nieszczęsna córko Ledy! 

KLYTAIMNESTRA

Tak, zaprzeczyć to się nie da. 

ACHILLES

Straszne wrzaski śród Argiwów! 

KLYTAIMNESTRA

Powiedz-że mi, czego wrzeszczą? 

ACHILLES

Idzie im o córkę twoją. 

KLYTAIMNESTRA

Wieść przynosisz mi złowieszczą. 

ACHILLES

Chcą koniecznie, by umarła. 

KLYTAIMNESTRA

Nikt nie broni jej od zguby? 

ACHILLES

Sam popadłem w zatarg z tłumem. 

KLYTAIMNESTRA

W jaki? Powiedz, druhu luby! 

ACHILLES

Chcieli mnie ukamienować! 

KLYTAIMNESTRA

Żeś ratował moje dziecię? 

ACHILLES

Tak! 

KLYTAIMNESTRA

Któż śmiał się dotknąć ciebie? Któż tak czelny jest na świecie? 

ACHILLES

Wszyscy Grecy. 

KLYTAIMNESTRA

A gdzież twoi podzieli się Mirmidoni? 

ACHILLES

Oni pierwsi bunt podnieśli. 

KLYTAIMNESTRA

Nikt nas, córko, nie obroni. 

ACHILLES

Podwikarzem¹¹¹ mnie nazwali. 

KLYTAIMNESTRA

Cóż od ciebie usłyszeli? 

ACHILLES

Że swej przyszłej zabić nie dam — 

KLYTAIMNESTRA

Słusznieś złajał krzywdzicieli. 

ACHILLES

Którą ojciec mi obiecał — 

KLYTAIMNESTRA

I z Argosu przysłał tobie. 

ACHILLES

Ale wrzask ich mnie przygłuszył! 

KLYTAIMNESTRA

Podła rzecz jest tłum! Cóż zrobię? 

ACHILLES

Uratuję was! 

KLYTAIMNESTRA

Co? Jeden chcesz się rzucić na tysiące?! 

ACHILLES

Widzisz zbrojnych? 

KLYTAIMNESTRA

Niechże dzięki spadną na cię przegorące! 

ACHILLES

Spadną, owszem! 

KLYTAIMNESTRA

Więc nie pójdzie na ofiarę córka moja? 

ACHILLES

Nie z mą wolą. 

KLYTAIMNESTRA

A więc czyja z moich rąk ją wyrwie zbroja? 

ACHILLES

Są tysiące! Przede wszystkiem Odyss. 

KLYTAIMNESTRA

Co? Syn Syzyfowy? 

ACHILLES

Nie inaczej. 

KLYTAIMNESTRA

Czy ma rozkaz wojsk, czy może z własnej głowy? 

ACHILLES

Wybrano go, bo tak pragnął. 

KLYTAIMNESTRA

Niecny wybór, by mordować! 

ACHILLES

Nie pozwolę! 

KLYTAIMNESTRA

Chcą ją gwałtem wziąć? O Boże! Ty nas prowadź! 

ACHILLES

Tak jest! Gwałtem! Za włos jasny! 

KLYTAIMNESTRA

Cóż ja mam uczynić wtedy? 

ACHILLES

Czep się córki... 

KLYTAIMNESTRA

Czy w ten sposób ujdzie śmierci z rąk czeredy? 

ACHILLES

Wszystko ci na jedno wyjdzie. 

IFIGENIA

Matko, słuchaj, co ci powiem: 

Gniewasz się na swego męża; gniew daremny, trudno bowiem 

Poprzeć to, co niemożliwe! Wielce godna też pochwały 

Ta gorliwość przyjaciela, przecież baczmy, by nie miały 

Wojska k’niemu żadnej złości! Dla nas korzyść stąd niewielka, 

A na sztych się on wystawia! Niech posłucha rodzicielka, 

Co poddała mi rozwaga. Takie me postanowienie, 

Że chcę umrzeć i że piękną śmierć ja sobie bardzo cenię — 

Więc też z duszy pragnę dzisiaj wygnać wszelką myśl nikczemną. 

Zali¹¹² słuszny jest mój zamiar, zważ to, matko, razem ze mną. 

Cała wielka nasza Grecja na mnie dzisiaj oczy zwraca, 

Ja to sprawię, że się ruszą nasze statki i że praca 

Nie na próżno, że frygijską zniszczą ziemię, że napady 

Barbarzyńskie w kraj nie pójdą, że z szczęśliwej nam Hellady, 

Mszcząc Heleny odebranie, nikt porywać się nie waży 

Naszych niewiast, jak to ongi śmiał uczynić Parys wraży. 

Przez mą śmierć to wszystko będzie, Grecję naszą ja wybawię, 

A zaś szczęsne moje imię będzie żyło w błogiej sławie, 

Zresztą nie ma po co życie zbytnio kochać: boć to przecie 

Nie dla siebie li jedynej porodziłaś mnie, swe dziecię, 

Lecz dla całej Grecji naszej! Jeśli dzisiaj te tysiące 

Zbrojnych mężów i wioślarzy — jeśli w czasy te gorące 

Wszyscy pragną ruszyć w pole, by ramiony pomścić swemi 

Krzywdy Grecji, aby polec dla ojczystej naszej ziemi, 

Zali temu ma przeszkodzić jedno marne moje życie? 

Co? Czy prawdy ja nie mówię? Cóż wy na to przytoczycie? 

Po tym jeszcze jedno słowo: Jakim to ma stać się cudem, 

Aby mąż ten dla kobiety z całym się poświęcił ludem, 

Aby miał tu ginąć dla niej? Wszak wiadomo: Od tysięcy 

Głów niewieścich, które żyją na tym świecie, wart jest więcej 

Mąż li jeden!... A ponadto, jeśli chce się Artemidzie 

Mego życia, czyż się oprę ja, śmiertelna?... Nie! Nie idzie! 

Życie oddam za mą Grecję! Zabijajcie, byle Troję 

Zniszczyć, zburzyć! To uwieczni moją pamięć! To są moje 

Zaślubiny, moje dzieci, to ma chwała w każdym czasie! 

Grecy mają barbarzyńcom rozkazywać, a nie zasię 

Barbarzyńcy ludom greckim! Ludem wolnym są Grekowie, 

Zaś sługami barbarzyńcy: Tak jest w słusznej ustanowie!... 

PRZODOWNICA CHÓRU

Dowodem zacnej duszy twe zamiary, 

Jednak zbyt wielkiej żąda los ofiary. 

ACHILLES

Agamemnona córko, jakież by mi szczęście 

Przyniosło z woli bożej twe ze mną zamęście! 

Zazdroszczę cię Helladzie, a Hellady tobie, 

W szlachetnym o ojczyźnie mówiłaś sposobie. 

[Zrzekłszy się walk z niebami, które się nie zlękną, 

Z tej losu konieczności rzecz wybrałaś piękną.] 

Zajrzawszy dziś w twe wnętrze, tym większą ja muszę 

Uczuwać k’tobie miłość! Szlachetną masz duszę, 

Więc zważ: Ja chcę ci dobrze uczynić i w progi 

Domostwa mego zawieść. Jaki los mnie srogi 

Przyciśnie, jeśli wojsku nie stawiwszy czoła, 

Nie zbawię cię, wie Tetys... Rzecz to niewesoła — 

Rzecz straszna zejść do grobu... Rozważ-że te skutki! 

IFIGENIA

To jedno jeszcze powiem [bez żadnej ogródki]: 

Dość rzezi, dość mężobójstw Tyndaryda¹¹³ wszczęła 

Pięknością swego ciała... Więc się tego dzieła 

Nie imaj, nie narażaj się na śmierć i dla mnie 

Nie ściągaj jej na innych. Snać radzę niekłamnie! 

Mnie pozwól, bym, gdy zdołam, Helladę zbawiła. 

ACHILLES

O duszo przewspaniała! Jeśli taka siła 

Twej woli, ja sprzeciwiać chyba się nie mogę. 

Szlachetnie umiesz myśleć i szlachetnąś drogę 

Wybrała [bo dlaczego nie mam rzec ci prawdy?] 

Lecz swoich tych zamiarów możesz jeszcze zawdy¹¹⁴ 

Żałować, [przeto umysł twój niechże rozważy 

Me słowa:] Ze zbrojnymi stanę u ołtarzy, 

Nie, aby nie dopuścić do ofiary twojej, 

Lecz aby jej zabronić i użyciem zbroi! 

[Skorzystasz może jeszcze z słów mych, gdy twe oczy 

Miecz ujrzą ponad szyją, zanim krew cię zbroczy. 

Przenigdy nie pozwolę, byś w swej nierozwadze 

Ginęła! Więc co prędzej do świątyni radzę 

I przyjścia twego czekam z wojskami moimi.] 

Odchodzi.

IFIGENIA

Dlaczego zraszasz lice, matko, łzy cichymi? 

KLYTAIMNESTRA

Azali do żałości nie mam dziś przyczyny? 

IFIGENIA

Nie wzruszaj! Sfolguj¹¹⁵ jeszcze tej prośbie jedynej. 

KLYTAIMNESTRA

Mów, córko, wszak ode mnie nie doznasz odmowy. 

IFIGENIA

Nie ścinaj sobie, proszę, matko, włosów z głowy 

I w żadnej mi żałobnej nie chodź po mnie szacie. 

KLYTAIMNESTRA

Czegoż ty żądasz, córko? Jak to? Po twej stracie? 

IFIGENIA

Nie strata to! Żyć będę, okryję cię sławą. 

KLYTAIMNESTRA

Co mówisz? Tak bez żalu mam znieść śmierć twą krwawą! 

IFIGENIA

Bez żalu. Nie usypie nikt mi grobu przecie. 

KLYTAIMNESTRA

Czyż śmierć a grób nie jedno? Gdzież ty legniesz, dziecię?! 

IFIGENIA

Zeusowej córki ołtarz grobem moim będzie. 

KLYTAIMNESTRA

Usłucham cię, me dziecko! Słuszność masz w tym względnie. 

IFIGENIA

Szczęśliwa śmierć jest moja. Dla ojczyzny ginę! 

KLYTAIMNESTRA

A siostrom co polecasz w tę smutną godzinę? 

IFIGENIA

I one niechaj również nie chodzą w żałobie. 

KLYTAIMNESTRA

Lecz jakie miłe słowo zostawiasz po sobie? 

IFIGENIA

Pożegnaj je! Na męża wychowaj mi brata. 

KLYTAIMNESTRA

Uściskaj go! Ostatni raz to! Schodzisz z świata! 

IFIGENIA

Najdroższy! Druhem byłeś mi według swej siły. 

KLYTAIMNESTRA

W Argosie czy ci spełnić jaki przekaz miły? 

IFIGENIA

Dla ojca, a małżonka twego, nie miej wzgardy. 

KLYTAIMNESTRA

Dla ciebie stoczy ze mną niejeden bój twardy. 

IFIGENIA

Że ja Helladę zbawię, pchała go nadzieja. 

KLYTAIMNESTRA

Postąpił sobie chytrze, niegodnie Atreja. 

IFIGENIA

Za włosy nim pochwycą, któż tam pójdzie ze mną? 

KLYTAIMNESTRA

Ja z tobą — 

IFIGENIA

O nie, matko! Twoja chęć daremną. 

KLYTAIMNESTRA

Szat twoich się uczepię! 

IFIGENIA

O nie! Nie uczepi 

Twa ręka mej się sukni! Dla mnie tak najlepiej. 

A także i dla ciebie! Jeden z ojca służby 

Powiedzie mnie przed ołtarz, gdzie się spełnią wróżby. 

KLYTAIMNESTRA

Odchodzisz, moja córko? 

IFIGENIA

Tak, i już nie wrócę! 

KLYTAIMNESTRA

Porzucisz rodzicielkę? 

IFIGENIA

Nie bez chwały rzucę. 

KLYTAIMNESTRA

Pozostań! nie porzucaj! 

IFIGENIA

Po co łez tych zdroje? 

A wy zaś razem ze mną, młode panie moje, 

Pieśnię¹¹⁶ zanućcie radosną 

W cześć Artemidy, córki Zeusowej! 

Sprawcie waszymi to słowy, 

Niechaj-że dobrze z nich wróżby wyrosną 

Dla Danajczyków! A teraz już, proszę, 

Potrzebne przynieście kosze, 

Oczyszczające ziarna 

Niech już pochłonie 

Płomieni fala ofiarna! 

Ojciec po prawej niech stronie, 

Jako się godzi, 

Ogień obchodzi! 

Idę już bowiem, już szyję swą kładę, 

Aby wybawić Helladę! 

Wiedźcie mnie zatem 

Na drogę skonu, 

Mnie, pogromczynię Ilionu 

I kraju Frygów! Me czoło 

Przystroicie wieńcem wokoło, 

Warte ci ono, 

Iżby je uwieńczono, 

Iżby święconą je wodą 

Skropiono, 

Tę skroń moją młodą! 

To wasze grono 

Niech w taniec idzie 

W cześć Artemidzie, 

Niech skocznym tu kręgiem otoczy 

Świątynię, 

Niech płynie 

Pląs wasz ochoczy 

Wokół bożego ołtarza! 

Gdy tak potrzeba, 

Chcę ułagodzić nieba, 

Chcę, iżby krwi mej potoki 

Mogły przebłagać wyroki 

Boże! 

O święta, prześwięta macierzy! 

Tutaj ja złożę 

Łzy swe w ofierze, 

Boć łza twój ołtarz znieważa — 

Płakać mi nie należy, 

Gdy wejdę w świątynne dźwierze! 

*

O haj! O haj! 

Niech razem ze mną, dziewice, 

Hymn wasz pobieży 

W cześć Artemidy, 

Co tu naprzeciw chalcejskich wybrzeży 

Ma właść¹¹⁷ swą i święty swój gaj, 

Tu, gdzie me widzą źrenice, 

Jak z mej przyczyny ninie 

W wąskiej cieśninie 

Aulidy 

Bezczynne gnuśnieją dzidy!... 

Chwała ci ziemio pelazgijska, chwała! 

Chwała-ć, Mykeno wspaniała, 

Ty, coś mnie na świat wydała!... 

CHÓR

Wspominasz Perseja gród, 

Wybudowany przez Cyklopów lud! 

IFIGENIA

Nie nadaremnie 

Wydałaś we mnie 

Światłość Hellady: 

Za jej chwalebny tron 

Chętnie dziś idę na skon! 

CHÓR

Nigdy nie zgaśnie 

Twa sława! 

IFIGENIA

O haj! O haj! 

O ty, pochodnio dnia! 

O wy, słoneczne jaśnie! 

W innym ja spocznę bycie, 

Inne już, inne życie 

Przed mymi oczyma stawa, 

W inny odchodzę kraj! 

Żegnaj, światłości ma! 

O haj! O haj! 

*

CHÓR

Patrzcie! już idzie 

Po drodze skonu 

Ta pogromczyni Ilionu 

I kraju Frygów! Jej czoło 

Zdobi już wieniec wokoło — 

Warto ci ono, 

Iżby je uwieńczono, 

Iżby święconą je wodą 

Skropiono! 

Tę szyję swą młodą 

Niebawem pono 

Skrwawioną złoży 

W świątyni bożej, 

Tę ciała pięknego krasę. 

Ros zdroje, 

Na twoje 

Przyjście tak łase, 

Już tam czekają gotowe. 

Ręka rodzica 

Skropi ci słodkie twe lica. 

Czekają wojska już greckie, 

By zburzyć miasto zdradzieckie. 

Dalej! 

Niechże niebiosów Kniahinię¹¹⁸ 

Język wasz chwali! 

Ku Artemidzie 

Ślijmy słów naszych osnowę, 

By poszczęściła godzinie, 

Gdy wojsko na Ilion idzie! 

*

O przenajświętsza Pani! 

Ty, coś jest rada, 

Gdy ci przynoszą w dani 

Ludzkie ofiary! 

Spraw, by ta zbrojna Hellada, 

W frygijskie ruszywszy obszary, 

Podstępny zburzyła gród! 

Niech Agamemnon mężny 

W tej krwawej 

Walce orężnej 

Ozdobi koroną sławy 

Swój grecki lud! 

I oby w bitewnej pogoni 

I dla swej własnej skroni 

Zwycięski wieniec splótł! 

Wchodzi

GONIEC

Z namiotu wyjdź co prędzej, córko Tyndarowa, 

Posłuchaj, co ci moje opowiedzą słowa! 

KLYTAIMNESTRA

Wołana, usłyszałam! Wloką się me nogi, 

Przychodzę nieszczęśliwa, drżąca, pełna trwogi. 

Czy może jeszcze świeżej nie dodasz boleści 

Do cierpień mych obecnych. 

GONIEC

O córce mam wieści — 

Niezwykłe, istne cuda, że ginąć w zadziwie! 

KLYTAIMNESTRA

Nie zwlekaj! Mów co prędzej! Czekam niecierpliwie! 

[GONIEC

Natychmiast, droga pani, zadość ci się stanie. 

A zacznę od początku, jeśli pomieszanie 

Mych zmysłów i języka mojego nie zmierza, 

W te tropy, kiedy nasza zjawiła się rzesza 

Śród gaju Artemidy, córki niebios pana, 

Gdzie cudną lśni zielenią kwiecista polana, 

Gdzie wojsko się achajskie zebrało — tej chwili, 

Kiedyśmy twoją córkę, mówię, sprowadzili, 

Od razu nas argiwski zbrojny tłum otoczył. 

A skoro twoje dziecko Agamemnon zoczył, 

Zajęknął i zakrytą odwróciwszy głowę, 

Jął¹¹⁹ strasznie zraszać łzami te swoje ojcowe 

Oblicze, w fałdach płaszcza schowane. I ona, 

Od razu przystąpiwszy do Agamemnona, 

Poczęła doń przemawiać: „Ojcze mój, przychodzę, 

Ażeby życie swoje oddać na tej drodze 

Dla Grecji, mej ojczyzny. Z własnej ci je chęci 

Oddaję onej rzeszy, która mnie poświęci, 

Przywiódłszy do ołtarze, gdy tak pragną nieba. 

Przeze mnie więc szczęsnego zażywając chleba, 

Ruszajcie w bój, ażeby zwyciężywszy, potem 

Na ziemi swej ojczystej zjawić się z powrotem. 

A proszę, niech mnie ręce nie tkną się niczyje, 

W milczeniu i bez trwogi sama oddam szyję!” 

To rzekła. Zasię wszystkim, którzy to słyszeli, 

Dla męstwa tej dziewicy podziw się udzieli, 

Dla duszy jej przezacnej. I jako przystoi, 

Talthybios, wystąpiwszy, w moc godności swojej 

Pobożne wszemu wojsku nakazał milczenie. 

Wróż Kalchas wówczas miecza dobędzie i wżenie 

Do kosza go złotego i uwieńczy czoło 

Dziewicy. Syn Peleja, obiegłszy wokoło 

Bogini święty ołtarz, w ręku mając wodę 

Święconą i ofiarny kosz, tak rzekł: „Na młode, 

Nadobne spojrzyj dziewczę, ty córo Zeusa, 

Zwierzobójczyni boża, przez którą się rusza 

Ta światłość w mroku nocnym, i przyjmij-że w dani 

Tę czystą krew z jej szyi, którą tu zebrani 

Wodzowie Achajczyków wraz z Agamemnonem 

Składają ci, i sprawże, aby z niezmęczonem 

Ruszyły wojskiem statki i by nasze dzidy 

Zburzyły twierdzę Troi. To niech Artemidy 

Zarządzi nam łaskawość!” I wszyscy Atrydzi 

Spuścili na dół oczy i wojsko się widzi, 

Jak wryte, stało w miejscu, w jednym zbite rzędzie. 

I kapłan się pomodli i miecza dobędzie 

I szyi się przygląda, gdzie by mógł tym mieczem 

Ugodzić jak najlepiej. I w mym sercu człeczem 

Ból zrodził się niemały. Czekałem bez ruchu, 

Gdy nagle cud się zjawił. Dla każdego słuchu 

Wyraźne było każde uderzenie noża, 

Dziewica zaś jak gdyby znikła gdzieś w przestworza... 

Wtem głośno wrzasnął kapłan, a śladem kapłana 

Wrzasnęło całe wojsko. Rzecz niespodziewana, 

Albowiem zoczyliśmy, przy ołtarzu blisko, 

Niezwykłe, juści z nieba zesłane zjawisko: 

Nikt oczom nie dowierzał z zbrojnego zebrania, 

Ujrzawszy, jak leżąca tuż na ziemi łania 

O kształtach przecudownych i rosłej postawy 

Broczyła ołtarz bóstwa strumieniami krwawej 

Posoki. Wówczas Kalchas — niech ci się nie zdaje, 

Ażeby nie radośnie — zawołał: „Achaje! 

Wojsk wspólnych naczelnicy! Widzą wasze oczy 

Ofiarę, tę z kniej górskich łanię, która broczy 

Ten ołtarz? Tak, bogini zesłała ją sama. 

Jest milsza jej od dziewki, snać nie chce, by plama 

Szlachetnej krwi dziewiczej zbryzgała świątynię. 

Nikt wątpić tu nie może, że w tym swoim czynie 

Wskazała, iż ofiarę przyjmuje radośnie. 

Bo zsyła wiatr pomyślny, który już nam rośnie, 

Abyśmy mogli ruszyć na Troję. Więc dalej! 

Co tchu trzeba nam spieszyć tam ku morskiej fali, 

Żeglarze, hej! Skierować ku statkom swe kroki! 

Albowiem jeszcze dzisiaj z aulidzkiej zatoki 

Ruszymy, by pruć głębie Egejskiego morza”, 

A gdy Hefajstowego ognia siła boża 

Do szczętu już pożarła ofiarę, wróż wtedy 

Jął błagać, by do końca uniknęła biedy 

Ta naszych wojsk wyprawa. Mnie tutaj ku tobie 

Śle książę Agamemnon, by ci w twej żałobie 

Powiedzieć, jakie losy twa córka zyskała 

Od bóstw i jaka w Grecji niespożyta chwała 

Wyrosła dzisiaj dla niej!... Ja, naoczny świadek 

Zdarzenia, mówię tobie: Ten dziwny wypadek 

Wskazuje, że twa córka chyba wprost do nieba 

Dostała się cudownie. Więc porzucić trzeba 

Te smutki, niech cię serce na męża nie judzi: 

Niespodziewanie bóstwa nawiedzają ludzi 

I tym, których miłują, niosą wybawienie. 

Patrzały dzisiaj na to jasne dnia promienie, 

Jak marła twoja córka i jak szła znów w blaski. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Raduję się, gdy słyszę z gońca tego łaski, 

Że córka twoja żyje i że bawi¹²⁰ w niebie. 

KLYTAIMNESTRA

O córko, któryż z bogów dzisiaj uniósł ciebie?! 

Jak do cię mówić mam?! 

Czy to nie wymysł? Nie kłam, 

Którym tumanią morderce, 

By uspokoić me serce? 

PRZODOWNICA CHÓRU

O, idzie Agamemnon, z ust Książęcej Cześci 

Zapewne takie same będziesz miała wieści. 

Wchodzi

AGAMEMNON

Przez córkę błysło szczęście, małżonko, nad nami! 

W istocie, już dziś ona pomiędzy bóstwami... 

A teraz, wziąwszy z sobą młodego jelonka, wskazuje na Orestesa 

Niech wraca do ojczyzny ma droga małżonka. 

Już wojsko ruszyć myśli... Więc żegnaj! Niestety 

Nie prędko wrócę z Troi, by lubej kobiety 

Uścisnąć dłoń, powitać cię znowu... Bądź zdrowa! 

CHÓR

Niech Bóg, Atrydo, w szczęściu cię zachowa! 

Płyń do frygijskiej ziemi 

I z zdobyczami świetnemi 

Do tej dzierżawy swojej 

Powracaj z Troi!...] 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Agamemnon (mit. gr.) — syn Atreusa, króla Myken, wódz greckiej wyprawy przeciw Troi, brat Menelaosa, którego żona, Helena, została porwana przez Trojan, co dało początek wojnie. [przypis edytorski]

2. Menelaos — syn Atreusa, król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

3. Achilles — legendarny bohater grecki, syn Peleusa, króla Ftyi, i Tetydy, boginki morskiej, uczestnik wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

4. Atreus (mit. gr.) — król Myken, ojciec Agamemnona i Menelaosa. [przypis edytorski]

5. Tyndareus (mit. gr.) — król Sparty, mąż Ledy. [przypis edytorski]

6. Leda (mit. gr.) — córka Testiosa, króla Etolii, żona Tyndareusa, króla Sparty. Ze związku miłosnego z Zeusem, który chcąc ją uwieść przybrał postać łabędzia, zrodziła się piękna Helena, małżonka Menelaosa, oraz dwaj synowie, Kastor i Polluks. [przypis edytorski]

7. Thestyes (mit. gr.) — brat Atreusa, stryj Agamemnona i Menelaosa. [przypis edytorski]

8. zalewka — libacja, wylanie części wina z kielicha w ofierze dla bóstw. [przypis edytorski]

9. dla (daw.) — z powodu. [przypis edytorski]

10. srom (daw.) — wstyd. [przypis edytorski]

11. Menelaos — syn Atreusa, król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

12. rozjemca bogiń — Parys, syn Priama i Hekabe, królewicz trojański, poproszony przez Afrodytę, Herę i Atenę, by wskazał najpiękniejszą z nich. [przypis edytorski]

13. argiwski — grecki. [przypis edytorski]

14. lakedajmoński — spartański. [przypis edytorski]

15. idajski — przymiotnik od Idy, pasma górskiego w pobliżu Troi. [przypis edytorski]

16. gwoli (daw.) — ze względu na. [przypis edytorski]

17. Artemida (mit. gr.) — dziewicza bogini łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej. Bliźniacza siostra Apollina. Jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

18. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

19. Odyseusz (mit. gr.) — ulubieniec bogów, awanturnik, mężny, a przede wszystkim sprytny wojownik. Król Itaki, mąż Penelopy. Bohater Odysei, która opisuje jego dziesięcioletnią podróż powrotną spod Troi. [przypis edytorski]

20. Leda (mit. gr.) — córka Testiosa, króla Etolii, żona Tyndareusa, króla Sparty. Ze związku miłosnego z Zeusem, który chcąc ją uwieść przybrał postać łabędzia, zrodziła się piękna Helena, małżonka Menelaosa, oraz dwaj synowie, Kastor i Polluks. [przypis edytorski]

21. azali (daw.) — czy. [przypis edytorski]

22. naraz (daw.) — nagle. [przypis edytorski]

23. Cyklop (mit. gr.) — przedstawiciel mitycznego szczepu jednookich olbrzymów-ludożerców. [przypis edytorski]

24. brona (daw.) — brama. [przypis edytorski]

25. Arethuza (mit. gr.) — nimfa, która zmieniła się w źródło, chcąc uniknąć zalotów boga rzeki Alfejosa. [przypis edytorski]

26. płowy — (o kolorze włosów) blond. [przypis edytorski]

27. Parys — syn Priama i Hekabe, królewicz trojański. Porwał Helenę, żonę władcy Myken Menelaosa, co było bezpośrednim powodem rozpoczęcia wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

28. Eurotas — rzeka w Sparcie. [przypis edytorski]

29. Cypryda (mit. gr.) — przydomek Afrodyty, bogini miłości, która urodziła się z piany morskiej w pobliżu Cypru. [przypis edytorski]

30. Pallas (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski]

31. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa. [przypis edytorski]

32. Protesilaos (mit. gr.) — jeden z zalotników Heleny, uczestnik wojny trojańskiej; wg mitu po śmierci ubłagał Hadesa, by ten pozwolił mu spędzić jedną noc z małżonką Laodamią. [przypis edytorski]

33. dyska — dziś popr. forma D.lp: dysku. [przypis edytorski]

34. Ares (mit. gr.) — bóg wojny i szału bojowego. [przypis edytorski]

35. Laertiada — przydomek Odyseusza (syn Laertesa). [przypis edytorski]

36. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski]

37. Achilles (mit. gr.) — legendarny bohater grecki, syn Peleusa, króla Ftyi, i Tetydy, boginki morskiej, uczestnik wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

38. Tetyda (mit. gr.) — jedna z Nereid (boginek morskich, córek Nereusa), matka Achillesa. [przypis edytorski]

39. Chejron a. Chiron (mit. gr.) — znany z mądrości centaur (tj. pół człowiek a pół koń), wychowawca wielu spośród mitologicznych bohaterów. [przypis edytorski]

40. munsztuk — drążek wkładany do pyska konia, by nim kierować, część uprzęży. [przypis edytorski]

41. kosmyki — dziś popr. forma N.lm: kosmykami. [przypis edytorski]

42. Pelida (mit. gr.) — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

43. nawa (daw.) — okręt. [przypis edytorski]

44. Mirmidonowie — wojowniczy, bezlitosny w walce naród, poddani Peleusa, króla Ftyi, ojca Achillesa. [przypis edytorski]

45. Nereuszowe córy — Nereidy, boginki morskie. [przypis edytorski]

46. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

47. włast (daw.) — władca. [przypis edytorski]

48. Nestor — król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. [przypis edytorski]

49. ilioński — trojański. [przypis edytorski]

50. skory (daw.) — szybki. [przypis edytorski]

51. dźwierze (daw.) — wrota. [przypis edytorski]

52. tobie i twej córce gwoli (daw.) — ze względu na ciebie i twoją córkę. [przypis edytorski]

53. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

54. snać a. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

55. płochy (daw.) — niestały w uczuciach. [przypis edytorski]

56. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

57. Odyseusz (mit. gr.) — ulubieniec bogów, awanturnik, mężny, a przede wszystkim sprytny wojownik. Król Itaki, mąż Penelopy. Bohater Odysei, która opisuje jego dziesięcioletnią podróż powrotną spod Troi. [przypis edytorski]

58. krzywy (daw.) — niechętny. [przypis edytorski]

59. Kipryda (mit. gr.) — przydomek Afrodyty, bogini miłości, która urodziła się z piany morskiej w pobliżu Cypru. [przypis edytorski]

60. królowę — dziś popr. forma B.lm: królową. [przypis edytorski]

61. ramiony — dziś popr. forma N.lm: ramionami. [przypis edytorski]

62. krzywa (daw.) — niechętna. [przypis edytorski]

63. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

64. centaur (mit. gr.) — stworzenie z ludzkim tułowiem na końskim korpusie. [przypis edytorski]

65. bawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]

66. Kasandra (mit. gr.) — córka Priama; zakochany w niej Apollo dał jej dar jasnowidzenia, lecz gdy odrzuciła jego zaloty, sprawił, że nikt nie wierzył w jej wróżby. [przypis edytorski]

67. Ares (mit. gr.) — bóg wojny i szału bojowego. [przypis edytorski]

68. Dioskurowie (mit. gr.) — Kastor i Polluks, bracia Heleny. [przypis edytorski]

69. Priam (mit. gr.) — władca Troi, ojciec Hektora, jej najdzielniejszego obrońcy, i Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do wybuchu wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

70. zali (daw.) — czy. [przypis edytorski]

71. pierydzki — związany z Pierydami / Muzami. [przypis edytorski]

72. niewcześnie (daw.) — nie w porę. [przypis edytorski]

73. snać a. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

74. wyśli — dziś popr. forma 3.os.lm. cz. przeszł.: wyszli. [przypis edytorski]

75. przecz (daw.) — dlaczego. [przypis edytorski]

76. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

77. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

78. widomie (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

79. krzyż — tu: cierpienie. [przypis edytorski]

80. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski]

81. pono (daw.) — podobno. [przypis edytorski]

82. Pelida (mit. gr.) — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

83. obieża (daw.) — zasadzka (dosł.: sieć używana przy polowaniu). [przypis edytorski]

84. srom (daw.) — wstyd. [przypis edytorski]

85. ponadmiar — nadmiernie. [przypis edytorski]

86. Pierydy (mit. gr.) — córki króla Pierosa, współzawodniczące z Muzami w śpiewie, niekiedy z nimi utożsamiane. [przypis edytorski]

87. Ganimedes (mit. gr.) — królewicz trojański, ukochany przez Zeusa, który porwał go na Olimp i uczynił podczaszym bogów. [przypis edytorski]

88. Bakchos (mit. gr.) — bóg wina, znany też jako Dionizos; w mit. rzym.: Bachus (Bacchus). [przypis edytorski]

89. Chejron a. Chiron (mit. gr.) — znany z mądrości centaur (tj. pół człowiek a pół koń), wychowawca wielu spośród mitologicznych bohaterów. [przypis edytorski]

90. Hefajstos (mit. gr.) — kulawy bóg-kowal, patron rzemiosł. Wyrabiał misterne przedmioty o niezwykłych właściwościach, głównie dla bogów olimpijskich i bohaterów. [przypis edytorski]

91. Tetyda (mit. gr.) — jedna z Nereid (boginek morskich, córek Nereusa), matka Achillesa. [przypis edytorski]

92. by (daw.) — jak. [przypis edytorski]

93. jaśnie — dziś popr.: jasno. [przypis edytorski]

94. na dobie (daw.) — w porę. [przypis edytorski]

95. poruczyć (daw.) — powierzyć. [przypis edytorski]

96. rańtuch — haftowany szal lub chusta. [przypis edytorski]

97. duchem — szybko. [przypis edytorski]

98. przecz (daw.) — dlaczego. [przypis edytorski]

99. przecz (daw.) — dlaczego. [przypis edytorski]

100. azali (daw.) — czy. [przypis edytorski]

101. nagodzić (daw.) — przygotować. [przypis edytorski]

102. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski]

103. snać a. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

104. Orfeusz (mit. gr.) — poeta tracki, który potrafił poruszyć za pomocą swej muzyki nawet rzeczy nieożywione. Kiedy zmarła jego żona Eurydyka, udał się do podziemi i tak oczarował Hadesa, że uwolnił on Eurydykę pod warunkiem, że Orfeusz nie odwróci się, dopóki nie wyjdą na ziemię. Kiedy już mieli postawić swe stopy na ziemi, Orfeusz odwrócił się i Eurydyka natychmiast zniknęła. Ogromny żal Orfeusza po powtórnej stracie żony tak rozwścieczył trackie kobiety, że w czasie jednej z orgii z okazji bachanaliów rozerwały go na strzępy. [przypis edytorski]

105. Aleksander — tj. Parys. [przypis edytorski]

106. Kipryda (mit. gr.) — przydomek Afrodyty, bogini miłości, która urodziła się z piany morskiej w pobliżu Cypru. [przypis edytorski]

107. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa. [przypis edytorski]

108. Hermes (mit. gr.) — bóg kupców i złodziei, posłaniec bogów. [przypis edytorski]

109. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski]

110. Artemida (mit. gr.) — dziewicza bogini-łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej, bliźniacza siostra Apollina; jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

111. podwikarz — kobieciarz. [przypis edytorski]

112. zali (daw.) — czy. [przypis edytorski]

113. Tyndaryda — przydomek Heleny (córka Tyndareusa; jej prawdziwym ojcem był jednak Zeus). [przypis edytorski]

114. zawdy (daw.) — zawsze. [przypis edytorski]

115. sfolgować (daw.) — pozwalać na coś, pobłażać czemuś, tu: zgodzić się na coś. [przypis edytorski]

116. pieśnię — dziś popr. forma B.lp: pieśń. [przypis edytorski]

117. właść — dziś popr.: włość. [przypis edytorski]

118. kniahini (rus.) — księżna. [przypis edytorski]

119. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

120. bawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/eurypides-ifigenia-w-aulidzie

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kasprowicz, Przekłady, tom VII, wydał Wojciech Meisels, Kraków 1931.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl).

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Wojciech Kotwica, Paweł Kozioł.

Publikację wsparli i wsparły: Andrzej Białecki, tomasz gniatkowski, Mateusz Burnicki, arturce, Mirosław Karwowski, Helmud, Dariusz Włodarczyk, Alicja Sz., Wodarek, Lufa.

Okładka na podstawie: Louise Michaeli jako Klitajmestra w operze Ifigenia w Aulidzie (Kungliga Operan 1871 r.), Selma Jacobsson (1841–1899), domena publiczna

ISBN-978-83-288-3206-0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.