Zuzanna Ginczanka

Ballada o Żydziaku

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Ballada o Żydziaku

W styczniu trzeba było mrugać ciągle — raz za razem — ciągle — raz za razem — 

bo inaczej szron siadał na rzęsach, rudych rzęsach, co ciążyły głazem — 

i nie widać było uliczników, co skradali się skądsiś znienacka, 

i krzyczeli: «Meszygener Motl!¹», wyrywając mu z rąk kawał placka —  

Gdy się w styczniu długo stało w bramie, mróz kosteczki po jednej przebierał, 

a w zaułkach soplą ubrodzony podszczypywał, jak jasna cholera; 

można było stać sobie do rana koło jakiejś sklepowej wystawy — 

nikt z kieszeni ręki nie wyciągnął, nie kupował tęczowych zabawek. 

( — żywe małpeczki — 

żywe kaczuszki — 

ja sprzedam, proszę —! — 

żywe motylki — 

żywe pieseczki — 

za jedne dziesięć groszy —! — ) 

Omijali rudego Żydziaka, wyśmiewali rudego Żydziaka, 

a on kiwał małpki na sprężynkach i uśmiechał się wciąż — i nie płakał — 

Rudy Żydziak miał dwie tajemnice, rudy Żydziak miał jedno czekanie 

i dlatego się umiał uśmiechać, gdy mu mróz przez ubranie się wsłaniał; 

rudy Żydziak był przecie wybrańcem, rudy Żydziak był jednym z niewielu, 

który o tym, że w mocy czekania wielkie szczęście się kryje, wiedzieli. 

Pierwszą jego wielką tajemnicą mak z bibułki był na dnie pudełka —  

— a zaś druga jego tajemnica była większa jeszcze, niż ta wielka: 

— bo on kochał przedziwną godzinę całą mocą żydziacko-sercową 

gdy przymykał zropiałe powieki, zawsze widział ją — bzowoliliową. 

Nigdy w życiu piwnicznym, zawszonym takiej słodkiej godziny nie było, 

a i w snach też zdarzała się rzadko whaftowana w marzoną zawiłość 

— tę godzinę — ten wyłom w obłokach — on ze wszystkich pokochał najwięcej, 

tę godzinę nabrzmiałą znaczeniem — nie mającą najmniejszego sensu 

Gdy się w styczniu długo stało w bramie, mróz kosteczki po jednej przebierał; 

a w zaułkach soplą ubrodzony podszczypywał, jak jasna cholera; 

można było stać sobie do rana koło jakiejś sklepowej wystawy —  

nikt z kieszeni ręki nie wyciągnął, nie kupował tęczowych zabawek 

Aż tam raz w coniedzielną niedzielę stał jak zwykle o mury oparty 

i uśmiechał się cicho, czekliwie do motylej czerwonej kokardy, 

a ulicą szła jakaś panienka z ukochanym najmilszym pod rękę 

(znacie chyba śmiejącą się, jasną, zakochaną, niedzielną panienkę —?!) 

Tej panience zachciało się pieska, balladowej, złotej bohaterce 

(chciała przed nim mizdrzyć się dziecinnie, lub pokazać, że dobre ma serce) 

i kupiła zielonego pieska i żółtego, malutkiego ptaszka, 

no a potem jeszcze się zaśmiała do brzydkiego, rudego Żydziaszka —  

— wtedy przyszedł dzień — wyłom w obłokach —  

i godzina kochana najwięcej —  

ta godzina nabrzmiała znaczeniem, 

nie mająca najmniejszego sensu — 

Żydziak wyjął drżącą, zwiędłą dłonią bibułkowy mak z swego pudełka, 

podał mak ten niedzielnej panience, no a potem się nagle rozełkał. 

Ona kwiat mu oddała zdziwiona z rozbawionym w oczach zapytaniem 

i zaśmiała się wraz z ukochanym tak niedzielnie i tak zakochanie!  

Rudy Żydziak nie miał już tajemnic, rudy Żydziak nie miał już czekania 

i dlatego nie mógł się uśmiechać, gdy mu mróz pod ubranie się wsłaniał. 

(rude małpeczki — 

żywe kaczuszki — 

ja sprzedam, proszę —! ) 

żywe motylki — 

żywe pieseczki — 

za jedne dziesięć groszy —! ) 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Meszygener Motl! (jidisz) — szalony Motl. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ginczanka-ballada-o-zydziaku

Tekst opracowany na podstawie: Zuzanna Ginczanka, Udźwignąć własne szczęście. Poezje, Książnica Włóczęgów i Uczonych, Poznań 1991.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) we współpracy z Muzeum Powstania Warszawskiego. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Olga Osińska.

Okładka na podstawie: jabneyhastings@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.