Horacy

Satyra I, 9 (Ibam forte Via Sacra...)

tłum. Józef Birkenmajer

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Satyra I, 9 (Ibam forte Via Sacra...)

Gaduła

Szedłem raz Świętą Ulicą, zwyczaju trzymając się swego, 

zamyślony głęboko o jakichś niebieskich migdałach: 

nadbiegł pewien, znany mi tylko z nazwiska, patałach, 

rękę mi ścisnął i krzyczy: „Jak się masz, kochany kolego?” 

„Średnio na jeża — odparłem — i życzę ci jak najlepiej!” 

Widząc, że przypiął się do mnie i ani się nie odczepi, 

pytam: „A co chcesz?”. On na to: „Ach znasz mnie, wszak jestem literat!”. 

”Cenię cię za to” —- bąknąłem... i pragnąc mu umknąć, rad nie rad 

kroku przyspieszam, to znowu przystanę i w sposób intymny 

szepce coś niby słudze do ucha... a ciało mi zimny 

pot oblewa. „O gdybym tak umiał do gniewu być prędki 

jak Bolanus!”, powtarzam w duchu. On, wziąwszy mnie w dozór, 

sławił Rzym i przedmieścia, wartko rozpuścił już ozór. 

Ja wciąż milczę. On wtedy: „Już z dawna zgaduję twe chętki! 

Zwiać chcesz ode mnie... fe, brzydko! Wszak nie masz co robić... więc pójdę 

z tobą, gdziekolwiek dążysz”. Ja w nową wdałem się bujdę:  

„Po co masz drogi nakładać? Do człeka, co złożon chorobą 

idę... nie znasz go... mieszka daleko za Tybrem¹... w pobliżu 

parków Cezara...” „Mam czas, nie jestem leniwy, więc z tobą 

pójdę wszędzie”. Stuliłem uszy, niepomny prestiżu 

jak zgłupiały osiołek, gdy wielki przytoczył go bagaż. 

On znów: „Zważywszy mój talent, już widzę, że się nie wzdragasz 

z Wiskiem², z Wariusem³ mnie równać w przyjaźni... Boć przecie któż skrobnie 

tyle wierszy za jednym zamachem? Kto równie nadobnie 

tańczy jak ja? Niech się schowa Hermogen⁴! Jam w śpiewie Seireną⁵!”. 

Tu mi udało się wścibić pytanie: „Masz matkę ubogą 

lub krewniaków na swojej opiece?” „Nie! Nie mam nikogo! 

Wszystkich złożyłem do grobu”. „Szczęśliwi!... Jam został ci jeno... 

Dobij i mnie, boć na mnie okrutny taki los czyha, 

który w dzieciństwie mi z urny wytrzęsła stara wróżycha: 

»Jego nie zgładzi trucizna ni wrogów włócznia żelazna, 

grypa ni starcza podagra⁶, ni ból, co wykręci mu tułów; 

jego dobije gaduła... więc niech się wystrzega gadułów, 

kiedy nieco zmądrzeje i lat dojrzalszych już zazna!«”. 

Ćwierć dnia już zmitrężywszy, przechodzim koło świątyni 

Westy⁷. On stawić się w sądzie miał w związku z własnym procesem: 

wiedział, że przegra sprawę, jeżeli inaczej uczyni, 

rzecze więc: „Chwilkę bądź łaskaw zaczekać!” „Niech zginę z kretesem, 

znam się jak kura na pieprzu⁸!” „Czy sprawę, czy ciebie opuścić? 

Jestem w kłopocie!” „Mnie opuść!” „O, nigdy!” I (widać już wściekł się) 

rusza jak opatrzony przed siebie. Ja za nim, bo juści 

jak się tu oprzeć zwycięzcy? „A jakże z tobą Mecenas? — 

on znów pyta. — Ten szczęściarz urządzać się umie roztropnie: 

z garstką wybrańców przestaje jedynie! Gdybyś zapoznał 

mnie z nim, o! wielkich względów z mej strony na pewno byś doznał: 

ja bym ci robił u niego protegę⁹! Niech kaczka mnie kopnie, 

jeślibyś wszystkich nie zaćmił!”. Ja na to: „Zdaje się, że nas 

mylnie sądzisz. Boć w żadnym domu nie żyje się czyściej: 

nie masz tam intryg ni gniewów, ni plotek, ni podłej zawiści, 

forów nie dają bogatszym ni mędrszym, lecz każdy tam znajdzie 

miejsce dla siebie”. „Ech, szklisz¹⁰! Uwierzyć trudno tej bajdzie”. 

„Ależ to prawda!” „Więc staraj się o nią: mocą swych zalet 

zdołasz go podbić... On do współczucia łatwo się nagnie, 

tylko się droży z początku. Nie zaśpię gruszek w popiele¹¹: 

dziś jeszcze służbę przekupię... cóż, trzeba sięgnąć do kalet¹²! 

Jeśli mnie z kwitkiem odprawią, trudnościm się jeszcze nie przeląkł: 

chwilę stosowną wypatrzę, na drodze zaczepię go śmiele, 

odprowadzę... Bez pracy wszak nie ma kołaczy!”. W rozterce 

odsiecz ujrzałem: szedł Fuscus Aristius¹³! On jako zły szeląg 

znał mojego kompana. Stajemy... „Ach, skądże to, skądże 

dążysz, kochany, i dokąd?” — zapytał. Ja w miejscu się wiercę, 

szczypię go z lekka w ramię i perskie oko doń robię, 

głową mu kiwam, by chciał mnie ratować. On śmiał się niemądrze, 

niby nie rozumiejąc... Mnie żółć aż wrzała w wątrobie! 

„Kiedyś mówiłeś, że chciałbyś poufnie rozmówić się... a bez 

świadków... ze mną...”. „Pamiętam, pamiętam! Lecz pozwól, że w kropce 

dziś cię zostawię... Do jutra! Wszak dzisiaj trzydziesty jest szabas¹⁴, 

chciałbyś podciętym Żydziaszkom w nos kopcić¹⁵?” „Przesądy mi obce!” —  

odmę się na to, lecz on: „A ja za wzorem pospólstwa 

jestem przesądny... Wybacz! Pomówim później!”. Ostatnie 

zagasły nadziei promienie! Zbiegł huncwot, w niewolę gadulstwa 

mnie nieszczęsnego oddając! Lecz nadszedł moment wyzwolin: 

zabiegł gadule drogę przeciwnik i złowił go w matnię: 

„Tużeś mi, ptaszku?! — huknął. — To ty się uchylasz od prawa! 

Nuże go taszczyć przed sąd!”. Ja uszy do góry! Krzyk, wrzawa, 

rwetes na całej ulicy! I tak mnie wybawił Apollin... 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Tybr — rzeka przepływająca przez Rzym. [przypis edytorski]

2. Wiskus — prawdopodobnie chodzi o przyjaciela Horacego, również poetę rzymskiego. [przypis edytorski]

3. Warius, łac. Lucius Varius Rufus (ok. 74–14 p.n.e.) — poeta rzymski, autor tragedii Thyestes i poematu epickiego De morte (O śmierci). Przyjaciel Wergiliusza, po jego śmierci zajął się przygotowaniem do druku Eneidy (wraz z innym poetą o nazwisku Plotius Tucca). [przypis edytorski]

4. Hermogen a. Hermogenes — właśc. Marcus Tigelius Hermogenes, znany ówcześnie śpiewak. [przypis edytorski]

5. Seiren (gr.; mit. gr.) — syrena: pół kobieta, pół ryba; syreny wabiły urzekającym śpiewem żeglarzy, których statki rozbijały się na skalistym wybrzeżu ich wyspy. [przypis edytorski]

6. podagra — przewlekła choroba stawów stóp; artretyzm a. dna moczanowa. [przypis edytorski]

7. Westa (mit. rzym.) — bogini ogniska domowego. [przypis edytorski]

8. znać się jak kura na pieprzu — frazeologizm oznaczający, że ktoś się na czymś w ogóle nie zna. [przypis edytorski]

9. protega — in. protekcja, pomoc i ochrona udzielona przez znaną, wpływową osobę. [przypis edytorski]

10. szklić (daw.) — kłamać. [przypis edytorski]

11. nie zasypiać gruszek w popiele — nie zaniedbać czegoś, być czujnym. [przypis edytorski]

12. kaleta — noszony przy pasie skórzany woreczek na pieniądze lub inne drobiazgi; sakiewka. [przypis edytorski]

13. Aristius Fuscus, Marcus — przyjaciel Horacego. [przypis edytorski]

14. szabas — sobota, siódmy dzień tygodnia obchodzony przez Żydów jako święto. [przypis edytorski]

15. kopcić a. kurzyć komuś pod nos (daw. fraz.) — zachowywać się wobec kogoś lekceważąco, sprawiać przykrość, uchybiać komuś. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/horacy-satyry-i-9

Tekst opracowany na podstawie: Horacy, Wybór poezji, Satyry, wyd. Filomata, Drukarnia Naukowa we Lwowie, Lwów 1935.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu pochodzącego z projektu Wikiźródła (https://pl.wikisource.org/).

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć-Gryz, Wojeciech Kotwica.

Okładka na podstawie: Studium gispowej głowy, Jan Veth ( 1864-1925), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.