Antoni Lange

Sonety wedyckie

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3487-3

Sonety wedyckie

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I. Rupa¹

(Stan kamienny)

Duch nasz dziecięcy — prawi mędrzec boży — 

W jutrznianych² wieków zamgławne przedednie 

Trwał połączony w niepodzielną jednię 

Z nieświadomością żywiołowych zworzy³. 

I, gdy mu padał w źrenice blask zorzy, 

On stał jak martwe, niebytu sąsiednie, 

Głazu urwisko i roił bezwiednie, 

Że jego własne oko promień tworzy. 

I we mgle owej pierwotnej ciemnicy 

Pozostawając, nie znał tej granicy, 

Która obrazy jego duszy sennej 

Od ram natury dzieli wiecznym działem, 

Lecz jednym duchem czuł się z nią i ciałem — 

I był sam sobie obcy, bezimienny. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

II. Jiv-Atma⁴

(Stan roślinny)

Nieobliczone minęły epoki, 

Zanim duch ludzki rozerwał te klatki, 

I wyszedł z nocy tej, jak z łona matki, 

By ujrzeć świata wzburzone widoki. 

Były to tęskne przedświtu obłoki, 

Gdy w onej duszy, pchanej wciąż w upadki 

I niewzruszonej na słońca zagadki, 

Zadrgały życia purpurowe soki. 

Jakieś nieznane były w nim tęsknoty, 

Jakichś promieni, jakichś zórz sen złoty, 

Iż chciał się w górę piąć, jak pną się liany — 

I patrząc wokół swą sierocą jaźnią — 

Płakał, jak gdyby przeczuwał z bojaźnią, 

Że na cierpienie wieczne jest skazany. 

III. Linga-Sharira⁵

(Stan gwiaździsty)

Gdy ziemia, biegnąc wkrąg słonecznej sfery, 

Za jej orbitą, w onej zawierusze 

Mgławic stanęła, gdzie się rodzą dusze, 

Wionęły na nią tęczowe etery. 

I oto przyszły dni gwiaździstej ery, 

Gdy człowiek w pierwsze z słońcem wszedł sojusze 

I gdy nieznane światów tych geniusze⁶ 

Pchać go poczęły, by ścigał chimery⁷. 

Spojrzał i wnet mu zdał się przestwór ziemi 

Sfinksem — szponami zbrojnym zatrutemi⁸, 

Więc chciał mu gardło zdusić śmiałym duchem — 

I poznać wszystkie tych trucizn arkany 

I ubezwładnić je. Lecz wnet wulkany 

Jęły mu grozić płomiennym wybuchem. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

IV. Kama-Rupa⁹

(Anima bruta¹⁰)

I powstał ludzki duch, i, buntowniczy, 

Z wrogą naturą wszedł w niemiłosierny 

Bój. — Krwią oblany, samotny, bezsterny, 

Swej Atlantydy szukał tajemniczej. 

Więc rąbie skały, burzy turmy¹¹, liczy 

Gwiazdy, by świat z nich poznać niewymierny, 

I mściwie czyha, gdzie ów tajń¹² odźwierny, 

Co myśl mu w ciemni¹³ dzierży niewolniczej. 

Gdyż póki nie znał tych tajemnic węzła, 

Spragniona ciszy, jego dusza grzęzła, 

Jak obłąkana, w ogniu i żelezie. 

Była to zorza — pełna krwi i słońca, 

Skroś hymny wieszczów i pożary lśniąca, 

Skroś objawienia, kajdany i rzezie. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

V. Manas¹⁴

(Duch ludzki)

Owo z tych pieśni, co głuszą lamenty, 

Wróżąc, że znikną mięsożerne twory; 

Z mąk, w których wiarą w przyszłe świty chory, 

Ginie męczennik na krzyżu rozpięty: 

Nieurodzonych wieków dech (zaklęty 

W miłością lężne¹⁵, błędne meteory) 

Mędrzec w swej duszy wchłania czujne pory 

I słyszy jeźdźców przyszłości tętenty. 

Gdy wszechnaturę ludzki duch odgadnie 

I nieujętą mocą jej owładnie, 

Wówczas żelazne prawa jej okiełza: 

Krew rzezi bratnich — żar słońca osuszy, 

I w samolubnej dotąd ludzkiej duszy 

Miłość drgnie żywa, a nie krew i nie łza. 

VI. Buddhi¹⁶

(Anima spiritualis¹⁷)

Wówczas zwycięski duch wejdzie w przymierze 

Z całą naturą — i jej łono chlebne¹⁸, 

Jej mleczne piersi, jej tchnienie leczebne¹⁹ — 

Będą mu jako miłości puklerze²⁰. 

Wolny od boju o żer — w onej erze — 

Duch się uniesie w krainy podniebne, 

Gdzie schną na wieki morza krwi haniebne, 

Ku bardziej boskiej ciągle dążąc sferze. 

Ale w miłości i poznaniu Wedy²¹, 

I w mar szlachectwie rosnąc, pozna wtedy, 

Że w wiecznych złudzeń kole — trwa na ziemi; 

Że ziemia żądzom jego nazbyt niska, 

Bowiem, gdy zdrój ich wyżej praw jej tryska, 

By je przeważyć, musi zlać się z niemi²². 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

VII. Atma²³

(Duch boży)

Coraz miłości szerszą żądzą gnany, 

Coraz jej szersze kręgi duch ogarnie, 

I czując wszystkich atomów męczarnie, 

Zechce rozsadzić bytu ich kajdany. 

Grobem tysiąca mar rozczarowany, 

Pomny na dziejów swych wieczne trupiarnie, 

Pozna wszechrzeczy treść, co go bezkarnie 

W niedoścignione pchały wciąż omany. 

Więc silny wiedzą cierpienia wszechrzeczy 

I wszechmiłością ku nim — duch człowieczy, 

Jak bóg, zapragnie z nimi wejść w zbratanie: 

I w tej ku źródłom swym drodze powrotnej, 

Jaźń swą rozleje w materii pierwotnej 

I w bezpotomnej pójdzie śnić Nirwanie²⁴. 

Paryż 1887

Przypisy:

1. rupa, rūpa — w buddyzmie i hinduizmie: cielesność, forma, materia. [przypis edytorski]

2. jutrzniany (daw.) — poranny. [przypis edytorski]

3. zwora (daw.) — połączenie; element łączący. [przypis edytorski]

4. Jiv-Atma (z sanskr.) — jivatma; w hinduizmie połączenie dwóch pojęć: jiva, dusza oraz atman, jaźń. [przypis edytorski]

5. Linga-Sharira, Linga Sharira — ciało astralne. [przypis edytorski]

6. geniusz — tu: duch. [przypis edytorski]

7. chimera — tu: urojenie, coś nierealnego, ułuda. [przypis edytorski]

8. zatrutemi — dziś popr.: zatrutymi. [przypis edytorski]

9. Kama-Rupa (z sanskr.) — połączenie słów: kāma, zaspokojenie pożądań oraz rūpa, cielesność, forma, materia; Kamarupa w literaturze sanskr. to nazwa obecnego Asamu, stanu w Indiach. [przypis edytorski]

10. anima bruta (z łac. anima: dusza oraz brutum: zwierzę) — duch pierwotny; dusza zwierzęca. [przypis edytorski]

11. turma (daw.) — więzienie. [przypis edytorski]

12. tajń (poet.) — tajemnica. [przypis edytorski]

13. ciemnia (poet.) — ciemność, mrok. [przypis edytorski]

14. manas (z sanskr.) — umysł. [przypis edytorski]

15. lężny (daw.) — lęgnący się; por.: lęg. [przypis edytorski]

16. buddhi (z sanskr.) — rozum, intelekt. [przypis edytorski]

17. anima spiritualis (z łac. anima: dusza oraz spiritualis: duchowy, nadprzyrodzony, niematerialny) — dusza niematerialna, duchowa; dusza wyższa. [przypis edytorski]

18. chlebny — urodzajny. [przypis edytorski]

19. leczebny (daw.) — leczniczy. [przypis edytorski]

20. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy; pancerz. [przypis edytorski]

21. weda (z sanskr. veda) — wiedza; wedy: staroindyjskie teksty sakralne. [przypis edytorski]

22. niemi — dziś popr.: nimi. [przypis edytorski]

23. atma, atman (z sanskr.) — jaźń; indywidualny boski pierwiastek duchowy tkwiący w każdej żywej istocie. [przypis edytorski]

24. nirwana — w buddyzmie ostateczne wyzwolenie od kręgu reinkarnacji i bytu indywidualnego oraz związanych z nim bólu i pragnień; osiągnięcie najwyższej prawdy i szczęścia. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lange-sonety-wedyckie

Tekst opracowany na podstawie: Antoni Lange, Rozmyślania i inne wiersze, wybrał i wstępem poprzedził Jerzy Poradecki, nakł. Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Doroty Kowalskiej. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.".

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Katarzyna Dug, Wojciech Kotwica, Marta Niedziałkowska, Paulina Ołtusek.

Okładka na podstawie: anathea@Flickr, CC BY 2.0

ISBN-978-83-288-3487-3

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.