Edward Leszczyński

Kabaret szalony

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Kabaret szalony¹

Noc była. Od Michalika² bram 

wyleciał zgiełk — ciosów huk. 

Pociski krzyków walą w dźwierze³ 

aż pękły: w mroku tam 

korowód dziwny, zadrżał bruk — 

na przedzie koń, chimera-zwierzę, 

z kopyta rwie centaur skrzydlony; 

długimi ściga go ramiony⁴ 

szkielet człowieka. 

Na czaszce jego włosy-mech, 

kabaretowy potępieniec; 

ściga go śmiech: szaleniec! 

Centaur ucieka, 

droga daleka, 

więc za nim w cwał, 

jak który stał, 

orszakiem mar, 

nim pryśnie czar — 

Ha, to kabaret szalony. 

Zakręt ulicy. Centaur na zadzie 

przysiadł, kopytem 

znak dał gromadzie. 

Pod kopytową batutą maestra⁵ 

zagrzmiała z zgrzytem 

dzika orkiestra. 

Hukają konchy⁶ z zwiniętej ręki, 

bandurki⁷ dźwięki 

płaczą półgłosem, 

wzdychają skrzypki z kochanki włosem; 

rżną takt ochoczo 

basów postronki⁸, 

śmiechem chichoczą 

kieliszków dzwonki. 

Aż w głos zagrzmiała 

ciżba⁹ rozgrana: 

Oj dana, oj dana! 

Centaur ucieka, 

droga daleka, 

więc za nim w cwał, 

jak który stał, 

orszakiem mar, 

nim pryśnie czar — 

Ha, to kabaret szalony. 

Błyskiem wśród kroków 

tęskniących staccat¹⁰ 

i ktoś z ram ulicznych 

zdarł bezkrytycznych 

krytyków plakat. 

I coraz raźniej, 

coraz namiętniej 

z wichrem w przegony¹¹ 

po bruku tętni 

orszak szalony. 

Odskok od ziemi 

niesie ich górą, 

piersi jak miechy 

dyszą wichurą. 

Skrzydlaty potwór 

w poświstach przodem 

w okienny otwór 

runął z pochodem. 

Czar im odemknął 

rygle okiennic, 

już pochód przemknął 

w korytarz ciemnic: 

to jagielloński 

gmach biblioteczny, 

tam ogon koński 

zmiótł śmieć zbyteczny 

wraz inni czyszczą 

stajnię Augiasza¹² 

i w palce świszczą — 

Hej, nasza, nasza¹³! 

Lecz już z poddasza 

Centaur ucieka, 

droga daleka, 

więc za nim w cwał, 

jak który stał, 

orszakiem mar, 

nim pryśnie czar — 

Ha, to kabaret szalony. 

na dwór wawelski 

orszak diabelski 

lotem się wspina, 

tam żółcią znaczy 

co przeinaczy 

jaki Puzyna¹⁴. 

W pałacach sztuki 

kreśli nauki, 

nos wściubski¹⁵ wtyka, 

kędy się Styka¹⁶ 

z sztuką nie styka, 

i tam zostawia 

jadów ornament, 

papugę, pawia,¹⁷ 

co Polskę zbawia 

przez roztęczony 

ogon wzniesiony. 

Lecz głosów zamęt 

Kroki przyspiesza, 

garnie się rzesza, 

Centaur ucieka, 

droga daleka, 

więc za nim w cwał, 

jak który stał, 

orszakiem mar, 

nim pryśnie czar — 

Ha, to kabaret szalony. 

Poprzez muzea 

zdobne w trofea 

ojczyzny, 

z śpiewem, łoskotem, 

przewiewa lotem 

miejskie stęchlizny; 

i znów powietrzem 

bard blondobrody 

z rozfryzowaną 

brodą czesaną 

śmiga w zawody 

z malarzem kpiarzem 

o cielsku wrażem¹⁸, 

za nim gadulski 

diabeł huculski¹⁹, 

jako na sabat 

jedzie na żerdzi, 

pyskiem się sierdzi²⁰, 

a pędzlem macha 

jako językiem 

chwacko²¹ a z krzykiem. 

Z nimi gromada, 

a wszyscy z wrzawą, 

dziką zabawą 

w lewo to w prawo 

skokną, odskokną. 

Ten i ów wpada 

przez szyby w okno, 

panienkom w łóżka 

szepce do uszka, 

że życie czeka 

na ich serduszka — 

i dalej leci, 

bo księżyc świeci, 

Centaur ucieka, 

droga daleka, 

więc za nim w cwał, 

jak który stał, 

orszakiem mar, 

nim pryśnie czar — 

Ha, to kabaret szalony. 

Godzina bije. 

Hejnał przedranny. 

Wokoło wieży 

Maryi Panny 

powietrznym kręgiem 

wokół korony 

trzykroć się wije 

orszak szalony, 

aż podobłocznie 

w zachód księżyczny 

szybować pocznie 

tłum fantastyczny. 

Tam malarz-widmo 

pod chmury wydmą 

długie nożyce 

wyjął znienacka, 

z chmur księżycowych 

wystrzyga cacka 

i w mgłach tęczowych 

rzuca w powietrze 

i mkną w przestrzenie 

blade, wciąż bledsze, 

aż wiatru tchnienie 

w nicość je zetrze. 

W tłumie się rusza 

widmo kontusza²². 

Krzyknął: drużyno! 

«Stań tu waszmość za koleją!»²³ — 

Księżyca strugi 

w gęby się leją, 

księżyca wino 

marom smakuje. 

Świt już się snuje — 

Centaur ucieka 

droga daleka, 

więc za nim w cwał, 

jak który stał, 

orszakiem mar, 

nim pryśnie czar, 

nad polską ziemię 

nad polskie plemię, 

Ha, to kabaret szalony. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Kabaret szalony — wiersz ten napisany był jako ilustracja do obrazu K. Sichulskiego, zawieszonego w sali kawiarni Michalika. Obraz przedstawiał szaloną jazdę uczestników Zielonego Balonika na księżyc, gdzie wita ich mistrz Twardowski w kontuszu i przy szabli. Wiersz zawiera żartobliwe aluzje do uczestników pogoni oraz do krakowskich wydarzeń w zakresie kulturalno-artystycznym. [przypis redakcyjny]

2. Michalik — Cukiernia Lwowska Jana Michalika przy ul. Floriańskiej w Krakowie (w pobliżu Akademii Sztuk Pięknych), gdzie powstał Zielony Balonik. [przypis redakcyjny]

3. dźwierze (daw.) — drzwi, wrota. [przypis edytorski]

4. ramiony — dziś popr. forma N. lm: ramionami. [przypis edytorski]

5. maestro (wł.) — mistrz; tu: dyrygent. [przypis redakcyjny]

6. koncha — muszla. [przypis edytorski]

7. bandurka — bandura, ukraiński ludowy instrument strunowy. [przypis edytorski]

8. postronek — sznur. [przypis edytorski]

9. ciżba (daw.) — tłum. [przypis edytorski]

10. staccato (wł.) — termin muzyczny: określenie perlistego rozrywania tonów. [przypis redakcyjny]

11. w przegony (daw.) — w zawody; ścigać się. [przypis edytorski]

12. stajnia Augiasza (mit. gr.) — zamieszkała przez 3000 wołów i nie czyszczona od 30 lat. Oczyszczenie jej było jedną z dwunastu legendarnych prac Herkulesa. [przypis redakcyjny]

13. nasza, nasza! — skrócone z polskiej prześpiewki: danaż nasza! [przypis redakcyjny]

14. Puzyna — kardynał i biskup krakowski (1894–1911). Aluzja do sporów artystycznych o katedrę wawelską. Wyrazem tych sporów były felietony L. Pugeta w Czasie. [przypis redakcyjny]

15. wściubski (daw.) — wścibski. [przypis edytorski]

16. Jan Styka — malarz bardziej popularny niż ceniony przez artystów. [przypis redakcyjny]

17. papugę, pawia — aluzja do rodzącej się wówczas sztuki ornamentacyjnej, reprezentowanej przez wystrzyganki Karola Frycza. [przypis redakcyjny]

18. wrażem (daw.) — dziś: wrażym; wraży: wrogi, nieprzyjazny, obcy. [przypis edytorski]

19. huculski — pochodzący z Karpat Wschodnich. [przypis edytorski]

20. sierdzić się — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

21. chwacko (daw.) — dziarsko, dzielnie. [przypis edytorski]

22. kontusz — staropolski strój męski, długa suknia zapinana z przodu. [przypis edytorski]

23. Stań tu waszmość — staropolska pieśń pijacka: „Stań tu waszmość za koleją — i przypatrz się jak tu leją...” [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/leszczynski-kabaret-szalony

Tekst opracowany na podstawie: Młoda Polska. Wybór poezyj, oprac. Tadeusz Boy-Żeleński, wyd. drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Łukasza Jachowicza. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.".

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Tadeusz Boy-Żeleński, Paulina Choromańska, Katarzyna Dug, Aneta Rawska.

Okładka na podstawie: sylphxr ms, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.