Franciszek Nowicki

Apoteoza

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Apoteoza¹

Gdy ból milionów długi i przewlekły 

Twoją pierś młodą obrał za swe gniazdo, 

Żłobiąc na czole cierniem wieszcza znamię — 

Gdy oczy tłumów mgły zwątpień powlekły, 

W próżnym pościgu za nadziei gwiazdą 

I gdy opadło w dół bezsilne ramię — 

Ty, dróg szukając błędnym życia rzekom, 

Z którymi serce płomienne się wiodło, 

I skostniałego świata rwąc wędzidła, — 

Rzuciłeś wtedy wszystkim świata wiekom 

To wulkaniczne, niestygnące godło: 

Młodości, podaj mi skrzydła! 

I usłyszały młode pokolenia 

Te słowa wiecznie młode i płomienne, 

Budzące w duszy Ikarowe² loty, 

I Prometejów³ śmiałe wysilenia, 

I dni niepokój, i noce bezsenne, 

I wszystkie rannej młodości tęsknoty. 

I pierś tych młodych wydęła otucha, 

I gwałt tytanów uczuwszy w ramionach 

Od zimnych reguł gorętszy, silniejszy, 

Lotem Farysów⁴ przebiegli kraj ducha, 

Zburzyli wszystko, czując siłę w łonach 

Świat odbudować lepszy i piękniejszy. 

Szli naprzód — kresu nawet nie szukali 

W tym dumnym biegu ku jutrzence świata, 

Młodości fala niosła ich wezbrana; 

Za nimi w gruzach świat stary legł w dali, 

Za nimi ludzkość była karłowata, 

Za nimi stała przeszłość zadumana... 

A gdy dzwon dziejów, wśród płaczu i gwałtu, 

Hasłem do czynu rozgłosił w przestworze, 

Najkrwawszą z polskich tragedyj szeregu — 

Oni, marzeniom swym szukając kształtu, 

Wzburzyli tchem swym narodowe morze, 

Sterując śmiało do wolności brzegu. 

Czy w czyn odziali swoją pieśń młodzieńczą, 

Spytajcie ulic zbryzganych posoką⁵, 

Spytajcie lasów!... Polskich puszcz głębiny 

Taką wam o nich głuchą pieśń wyjęczą, 

Że krew zastygnie wam w żyłach głęboko... 

W tej pieśni będą spisane ich czyny. 

Czy w czyn oblekli sny młodości dumne, 

Spytajcie pustyń polarnej północy, 

Gdzie lot skończyły nieszczęsne Ikary! — 

Może tam wichry powiedzą wam szumne 

Czyny tych ludzi, co szli jak prorocy 

Za przyszłość świata paść na stos ofiary. 

A mrąc w pustyni śniegami obległej⁶, 

Tęskną pamięcią jeszcze tam wracali, 

Gdzie duch ognisty nie znał hamowidła⁷, 

W ów kraj uroczy młodości ubiegłej — 

I stygnącymi już usty szeptali: 

Młodości, podaj nam skrzydła! 

Cóż nam zostało?... ruiny, zwaliska, 

Niewiara w wszystko, a nawet w niewiarę, 

Życia bez celu puste, błędne koła, 

I to szyderstwo, co lodem przyciska 

Dwudziestoletnie nasze serca stare, 

Dwudziestoletnie, zmęczone już czoła 

Dziś młodość ziewa u bramy żywota, 

Taka rozumna, zgrzybiała, znudzona — 

Zgaszono przed nią blask wszystkich gwiazd dawnych, 

Każąc jej wierzyć tylko w gwiazdę — złota; 

I przyduszono wszystkie żary łona 

Popiołem naszych mogilników⁸ sławnych. 

A jeśli czasem wśród gniazda szaroty⁹ 

Rój piskląt orlich wykluł się, a potem 

Uczuwszy pióra na swych skrzydeł końcu, 

Przy blasku jutrzni chciał wzbić się w poloty — 

Zlepiano wtedy orle skrzydła błotem, 

By wznieść nie mogły ku gwiazdom i słońcu. 

Lecz cóż my winni, że z błota i kału 

Wciąż z Feniksowym¹⁰ uporem powstajem, 

Gdy zimny rozum zbyt nam pierś ochłodzi — 

I tęskni serca, pędu, wiru, szału, 

Płomiennym nurtom świata nieść się dajem — 

Cóżeśmy winni, że jesteśmy młodzi? 

Cóżeśmy winni, że ta młodość smutna, 

Marzącym palcem maluje jutrzenki 

Na tle naszego bezgwiezdnego nieba, 

I mówi do nas zamyślona, smutna, 

Odwieczne słowa odwiecznej piosenki: 

«Młodości serca i ofiary trzeba». 

Gdy w ziemi naszej wszystkie zorze zbladły, 

Gdy wróg dziś pisze na narodu ścianie 

Żelazną ręką Baltazara runy¹¹, 

I kiedy mężów ramiona opadły, 

Grzebiąc ostatnie nadzieje w nirwanie¹², 

Gdy starcy idą z rozpaczą do truny¹³ — 

I cóż my winni, że patrząc¹⁴ zbawienia, 

Jako Anteje¹⁵ zrywamy się z ziemi — 

A u nóg czując ciężkie hamowidła, 

Szukamy świtu na niebie marzenia, 

Wołając usty¹⁶ z tęsknoty drżącemi: 

Młodości! podaj nam skrzydła! 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. apoteoza (gr.) — ubóstwienie; w literaturze: pochwała. [przypis edytorski]

2. Ikar (mit. gr.) — syn Dedala. Dedal, uchodząc z synem przed zemstą Minosa, posłużył się sztucznymi skrzydłami zlepionymi woskiem. Ikar wzbił się zbyt wysoko, tak że słońce stopiło wosk, i runął do morza. Ulubiona przenośnia poetycka. [przypis redakcyjny]

3. Prometej właśc. Prometeusz (mit. gr.) — wykradł ogień z nieba i przyniósł go ludziom. Za karę przykuty przez Zeusa do skały i skazany na to, aby sęp szarpał mu ustawicznie wątrobę. Również ulubiona przenośnia poetycka. [przypis redakcyjny]

4. farys — arabski jeździec, muzułmański wojownik poruszający się na koniu; farysi słynęli z waleczności oraz szybkości, z jaką się poruszali; tu również: nawiązanie do tytułu jednego z utworów Mickiewicza. [przypis edytorski]

5. posoka — krew. [przypis edytorski]

6. obległy — [tu:] pokryty. [przypis redakcyjny]

7. hamowidło (neol.) — hamulec. [przypis edytorski]

8. mogilnik (daw.) — cmentarz. [przypis edytorski]

9. szarota — roślina z rodziny astrowatych. [przypis edytorski]

10. Feniks — mityczny ptak, który budował sobie w świątyni boga słońca gniazdo z mirry i spalał się w nim, aby się odrodzić z popiołów. [przypis redakcyjny]

11. Baltazara runy — złowróżbne: «Mane, Tekel, Fares» z Pisma św.; runy: prastare, tajemnicze pismo. [przypis redakcyjny]

12. nirwana — Zaczerpnięta z nauk buddyzmu nirwana, często powracająca w obrazowaniu Młodej Polski (Tetmajer, Hymn do Nirwany): nicość jako kres ludzkich dążeń, wiekuista błogość spoczynku i bezczucia. [przypis redakcyjny]

13. truna — trumna. [przypis redakcyjny]

14. patrząc — tu: wyglądając. [przypis edytorski]

15. Antej właśc. Anteusz (mit. gr.) — olbrzym, który odzyskiwał siłę, skoro znużony padł i ciałem dotknął się ziemi. Charakterystyczna dla epoki (gdy szkoła jeszcze była przeniknięta kultem klasycyzmu) obfitość przenośni mitologicznych. [przypis redakcyjny]

16. usty — dziś popr. forma N.lm: ustami. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/nowicki-apoteoza/

Tekst opracowany na podstawie: Młoda Polska. Wybór poezyj, oprac. Tadeusz Boy-Żeleński, wyd. drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Łukasza Jachowicza. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Tadeusz Boy-Żeleński, Karolina Kowska, Emanuel Modrzejewski, Aneta Rawska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Tim Green, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.