Józef Czechowicz

nuta człowiecza (tomik)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3170-4

nuta człowiecza (tomik)

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

jesienią

w oknie chmur plamy deszczowa sieć 

ogród to rdzawość czerwień i śniedź 

w kroplach co ciężkie na brzoskwiń listkach 

niebo kuliste błyska i pryska  

słucham szelestów jesienny gość 

mało wód szmeru szumu nie dość 

czujnie czatuję rankiem przy oknie 

gdy kwiat opada w kałużę ogniem  

może usłyszę któregoś dnia 

nutę człowieczą z samego dna 

nutę co dzwoni mocno i ostro 

a niebo całe dźwiga jak sosrąb ¹ 

jabłko życia

niejeden rok uchodzi od dłoni które piszą 

aby odgonić wizyj² puszysty zwarty natłok 

oddając oczy nocom a serce swe narcyzom 

uchodzę i ja także ucieczka nie jest łatwa  

zakwitną kiedyś dymy na czasu złych otchłaniach 

spokojnie wejdę starzec w odwiecznych ognisk światło 

bom żył dwojaką siłą czekania i kochania 

i nie ucieknę dłonią żywot ujmę jak jabłko  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

rymy pobożne

smutku pora siwa 

porosła mieszkania sprzęty  

wiatr chmurzyska przywiał  

bladym odmętem  

okno szumiące krzaki 

kosaciec³ powiewa dłonią 

to ty dajesz znaki 

persefono⁴ 

jutro czyha we wszystkim 

nim do niego zegary dotrą 

błyskawic jarzy się błyskiem 

widnokrąg 

koniec dnia ma oczy sarnie 

błyskawice chwytają za nóż 

nam i bitwom elementarnym 

na dwoje wróżący janus⁵ 

błądząc miastem nad sobą się użal 

an ang ang 

katedr sennych dzwonienie 

łamie ulic promienie 

tak bym tę sprawę nazwał 

neonów konstelacje 

jak męki pańskiej stacje 

krwawią asfalt 

blask czerwona perła duża 

ang ang ang 

błądząc miastem nad sobą się użal 

tak by szepnąć mogła z mozaiki w bazylice 

roniąca perły eleusa⁶ 

pod dworcem głównym w warszawie

z okien bryzgało blaskiem 

królował w niklach bufet 

biły pod sufit płaski 

fontanny kwiatów kruche 

są tam firanki płyną 

dają tło cieniom sytych 

czy to nocną godziną 

czy szronowym przedświtem 

alkoholu symfonie 

fugi jarzyn i mięsa 

ciszej grajcie w agonii 

żywy głód się wałęsa 

jeden głód kaszle szczeka 

drugi głód palce łamie 

na cóż trzeci głód czeka 

drżąc we wnęce przy bramie 

wielookie zarosłe 

twarze głodów człowieczych 

to są biedne księżyce 

spustoszałych wszechrzeczy 

dyszą kaszlają⁷ w runo 

wytartego szalika 

mówię wam przez nie runą 

mocne twierdze jerycha⁸ 

żal

głowę która siwieje a świeci jak świecznik 

kiedy srebrne pasemka wiatrów przefruwają 

niosę po dnach uliczek 

jaskółki nadrzeczne 

świergocą to mało idźże  

tak chodzić tak oglądać sceny sny festyny 

roztrzaskane szybki synagog 

płomień połykający grube statków liny 

płomień miłości 

nagość 

tak wysłuchiwać ryku głodnych ludów 

a to jest inny głos niż ludzi głodnych płacz 

zniża się wieczór świata tego 

nozdrza wietrzą czerwony udój 

z potopu gorącego 

zapytamy się wzajem ktoś zacz  

rozmnożony cudownie na wszystkich nas 

będę strzelał do siebie i marł wielokrotnie 

ja gdym z pługiem do bruzdy przywarł 

ja przy foliałach jurysta 

zakrztuszony wołaniem gaz 

ja śpiąca pośród jaskrów 

i dziecko w żywej pochodni 

i bombą trafiony w stallach 

i powieszony podpalacz 

ja czarny krzyżyk na listach 

o żniwa żniwa huku i blasków  

czy zdąży kręta rzeka z braterskiej krwi odrdzawieć 

nim się kolumny stolic znów podźwigną nade mną 

naleci wtedy jaskółek zamieć 

świśnie u głowy skrzydło poprzez ptasią ciemność 

idźże idź dalej  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

elegia czwarta

spokój falowałby ścichał drżąc u studziennych cembrowin 

mżąc na płomiennych topolach coś nucąc w oczach krowich 

tylko że ty mi szalejesz  

skrzydła teopais⁹ o skrzydła 

furkocą furkocą płosząc 

z mroku pastwiska 

parę bułanych łosząt¹⁰ 

pod gajem z porcelany 

przebłyska 

zachodu złoty dar kałuża o teopais 

i domy są znane jak zygzak na starej tapecie 

biegną ze wzgórz dyszą 

oknami otwartymi w białym zakurzonym lecie 

tak się na nas nasuwa przedmieścia obszerny futerał 

ciszą  

tyś wrastał w wiślane lato 

gdy tratwy pluskały tędy ciemną na toniach łatą 

gdy w niski pułap upału tłukły ospałe ptaki 

tyś dzień kołysał pomału 

a jaki byłeś jaki  

no miasto naroża w godłach rzemiosł 

wetknął się skośny promień 

w sklepu framugę i zgasł 

dokoła rżał na górach gaj i żółty las 

bizantyjskie niebo rżało 

na dachy budynków bo dzień wiądł 

czerwone płaszcze rzucało  

sentencja elegijna miłosna

kiedyś wzejdzie hesperus¹¹ nad mym sarkofagiem 

i drobnych kropel srebra w ciemności nastruże 

ty w dłoń zbierzesz blask nikły ciałem jak wiatr nagim 

rozweselając smętarz choć tylko w marmurze 

sentencja ostateczna

nie pod krzyżem mi spać 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

polacy

więc najpierw blaski pną się po domach 

wyżej i wyżej i gasną na rosie okien 

warszawa wisła w układzie zodiakalnym nieomal 

bo widzę wodnika pannę ryby 

wieczór niweluje zieleń i purpurę 

wchodzi po schodach wyżyn na niebo krok za krokiem 

otrząsa się w zenicie zatrzymuje rdzawe obłoki 

ciemno 

jak gdyby 

aksamitu fałdy urosły w całą górę 

wieczór codzienna daremna 

forma syntez  

wsparci wzrokiem o rzekę o kratowany most 

dajemy się ogarniać muzyce horyzontu 

błyski w wodzie chodzą gwintem 

gwintem spływa hałas uliczny 

rozplusk mokry klaszcze dłońmi czarnymi o ponton 

rejestrując zdarzenia milczmy 

bowiem pod świateł strażą sypią się perły uroku 

pod świateł strażą błogo leją się wieczór i lato 

wiatr żarliwy radośnie parska 

zginęły w drzew zadymce geniusze mroku 

jest tak jakby nie grzmiała granica zamorska 

jakby nigdy przez falę nie stąpał skrzydlaty tanatos¹² 

przypomnij 

przypomnij przypomnij 

za miastem sprężona droga 

przestrzeń mdli na niej w okrytych pyłem stopach 

rozpostarły się szerokie rozłogi¹³ 

zły ugór pod noc podsuwa się bezdomnie 

o uwierzyć że to ona 

obmyta w zimnych potopach 

jak ranni  

w syntez formie którą jest wieczór 

utkwił po rękojeść głos 

jego stal drży 

jego smukłość wyrywa się z porządku rzeczy  

we mnie to czy w nas czy za mną 

ten gniew bez żalu 

czyś to ty ojczyzno serce los 

czyś to ty słoneczna Jeruzalem¹⁴ 

moje zaduszki

Wyprowadzam królów szeregi 

mają szaty zorzanozłote 

ja nad falą ładogi oniegi 

złote szaty fałduję młotem 

przeznaczenie to moje umarli 

wam krokami pożarów grać  

cienie wzywać na grobów darni 

słów muzyką ku wam je gnać 

a w tym kraju inaczej świta  

łuski wodne u kryp się łamią  

gwiazdę bladą przez kraty widać 

głosy fabryk ranią i kłamią 

o piwiarnio w której się budzę  

obnażone konary lip 

ci pijani ubodzy ludzie 

dorożkarska szkapa u szyb 

wolno kładę na kartach rękę 

trudno śpiewać śpiewaniem pisać 

zziębli z torów zbierają węgiel 

węgiel brudzi listopad liszaj 

lepię tęcze na rudej darni 

królów gonię na złoty bieg 

to co stworzę wesprzyjcie zmarli 

może przetrwa i nas i brzeg 

przedświt

pół globu wypływa spod nocnych gwiezdności 

śpiący już ręce unoszą a zasiani są gęsto jak sieć 

przedświt schodzi łagodnie ma moc uspokoić uprościć 

lecz zginie gdy się w niebo wleje płonąca miedź 

północ sączyła udrękę cóż z tego zabłysła woda 

można choć konno uciec uciec wzdłuż niskich wierzb 

tu koń tu na wprost drogą pachnie jesienna uroda 

zaranna rosa liże po rękach liże jak zwierz 

jest wybawienie kupcy cieśle prorocy złodzieje 

patrzeć młodo 

widnokrąg ugnie się niby rzemień 

zanim rozdnieje strzemię  

powietrze rwiesz to pęd to pęd u czoła wiatr i wiatr 

u pięt promienie wierzb unosi wiatr i wiatrem koń 

w czerwony pęd w niebieski pęd w zielony pęd 

ha w wodospadach pagórków tętent lotnej pogoni 

najbliżsi nienawistni na koniach smolistych i rydzych 

chcesz czy nie chcesz zaliczonyś do nich 

widzisz 

w świtaniu pałającym przewala się tłum jeźdźców 

a oddalając się rosną 

o klęsko 

dno  

zawrzały jednocześnie noc północ świt i wieczór 

droga strumień wierzbiny burzą się wirują grzmią 

a konie jak urastają gniotąc ogromem jesień 

w potwornych obłoków leju znikasz i ty i oni i wszystko 

i nie wiadomo gdzie się 

ozwała trąbka żołnierska 

grając opadłym z wierzb listkom 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

wigilia

kolędo czarujesz a łowisz jak niewód¹⁵ 

a rośniesz jedlicznyś żywiczny bór 

tak radziśmy cackom i świeczkom i drzewu 

co z gęstwin przybyło w zieleni piór 

lulajże Jezuniu lulajże lulaj 

a ty go Matuniu w płaczu utulaj 

królowie i święci w kamiennych portalach 

czuwają noc każe natężyć słuch 

muzyką sypnęło z wysoka i z dala 

zachrzęścił jak perły pierwszy ruch 

lulajże Jezuniu 

widziadło śnieżycy wyszydza to świszcze 

dłoń trędowatą raniące o głóg 

wiesz w łunie wigilii śpiewają chórmistrze 

krzewino zaiste zrodził się bóg 

lulajże Jezuniu lulajże lulaj 

ty nigdy nie będziesz chodził o kulach  

ach ślepi ach głodni nakryci gazetą 

po bramach śpią ludzie centurie chór 

im sianem stajenki jest asfalt i beton 

z ciał można ułożyć piękny wzór 

lulajże człowieku lulajże lulaj 

ulubione pieścidełko samotności 

co spływa ku nam

listek łódeczka żółta opadający motyl 

z dębu na czarnorole 

teraz dokoła płoty i płoty 

drewniane aureole  

wieczorem księżycowy srebrnik 

wichr¹⁶ węszy 

jesienią bywa rzewniej 

bo smutek gęstszy 

bo znad bałtyku od mgieł włochata 

skrzypi sośnina 

i w naddniestrzańskich słyszysz winogradach 

deszcz zacina  

biły tarabany¹⁷ biły tarabany 

dobyli surmacze głosu z surm¹⁸ 

tupotały pułki turkotały czołgi 

u stóp gór 

biły tarabany biły tarabany 

kołysały łany jasnych ostrz 

dudniły armaty tętnili ułani 

wojsko szło 

zaolzie¹⁹ 

spoza leśnych granicznych przesiek 

w żelazie brązie 

rąbek mapy nam wzeszedł 

a to dobra nowina 

choć słota skośna słota stroma 

słota sina 

choć listopad 

i słomy chocholej mokry aromat 

w drewnianych drewnianych płotach  

za nami tylko lat dwudziestu ginący obłok 

ten czas co spływa ku nam będzie inaczej 

niemało znaczy 

o mesjaniczna o zmartwychwstała 

płowąś purpurą w oczy powiała 

więc nowe horodło²⁰ 

więc święty stefan²¹ bliżej 

bratersko bór litewski będzie grał 

i pomożemy błysną chrześcijańskie krzyże 

jak dawniej z kijowskich soborów²² i ławr²³ 

z katedry mińskiej  

chłop czy kto inny z żołnierskich onuc 

to u nas rycerz to u nas konung²⁴ 

nie nazywajcie mi go sołdatem 

bo jeśli idzie to na krucjatę  

z mogił co gąszczem po polach broczą z mogił 

z rąk co upadły jak żółty listek dębu 

wyśniłaś się wyszłaś na drogi 

choć sztandarów zetlały strzępy 

o matczyna 

z jałowcowych gęstwin 

co splątały się jak strumyczki krwi w zawiły ścieg 

daj nam drugi wiek jagielloński zwycięski 

złoty czas wielkiego pokoju wiek  

sen sielski

od powały nocy co zwisa 

przez szum jaskrów i bylic 

byłby bulgot deszczu jak zmora parskał 

lecz znane są słowa zaklęć siarka 

zwełnienie grzyw kobylich 

chodziła Maria Panna między gwiazdami 

chłodziła Maria Panna dusz cierpiących upalenie 

a ja w gromie stoję północy się boję 

po co wam przebywać ze śpiącymi i ze snami 

nie meczcie odfruńcie dokąd chcecie 

kruki wilcy niedźwiedziowie jelenie 

amen 

o ciemności tak czysta teraz 

błysnął nad gankiem twój srebrny grzebień 

ta cicha mowa w rowie 

to lepiech²⁵ 

ogłasza wodną spowiedź 

gwiazdy maryjne palcami przeciera 

a nam jak mówić gdy za szybą sad 

i dalej ule grzędy kopru marchwi 

oczyść nas ktokolwiek jesteś wszędzie 

odfruńcie od nas dzieła ludzkie i zwierzęce 

po to klęczymy leżąc na słomie jak martwi 

od niezliczonych lat 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

plan akacji

gałąź akacji woń to lichtarzy miodu i uciech 

ach poi jakbyś nad sobą sam się pochylał gnuśnie 

westchniesz jak niebo uśniesz 

i liśćmi zamulisz ciepłe wybrzeże 

ta gałąź skrzydło nieziemskie nagość twoją ubierze 

muzyczny cień karuzeli zdobywa wody i pień 

z dymnych błękitów rumieniec 

na drzewo na miasto zachodzi 

napełnia także domu sień 

tętentem godzin 

oto podwórza cierpienie oto ogrodu śmiech 

bo upadł mocno i głucho 

niby spętany jeniec 

akacji starej plan w łopuchy 

w łopuchy w ciernie pokrzywy 

a mnoży się tam a troi 

musując wulkanicznie jutrzenkowo 

białych płatków zastęp 

ku wybrzeżu powietrzem steruje 

tam bulgocące żarem hipogryfy 

do wodopoju gna koryncki pasterz 

czy nazareńczyk szanujący słowo 

któż wreszcie wyzna co trzeba 

różyce korabie²⁶ nieba 

lub smutno mówić ogrójec 

kompozycja

O gniadym zaranku 

świerk w ptaszęcym wianku 

pod zielenią grube niedźwiedzie 

krystka nuci na hałdach 

radość tupie po ganku 

szosą ja sam nie wiem co jedzie  

na to srebrnie płowo 

z malinowym błyskiem 

promieniują płytkich wód pasma 

wypadł bożyc²⁷ z byliny 

a tratuje po wszystkim 

w smugach jasny pod słońce hasa  

nieznany a śliczny 

snami połowiczny 

daj nam swe obce hierarchie 

mówi krystka 

ciął ręką po strumieniu krynicznym 

mokry pył tęczą wzbił nad jej karkiem  

jakiż upał 

grono chwil znojnych in quarto²⁸ 

samolotu cień pomknął po miedzy 

cóż na szosie 

tam jedzie nawet spojrzeć nie warto 

lepiej w książki po łaskę wiedzy  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

ze wsi

tych kijanek²⁹ tych praczek u potoczka 

kujawiak³⁰ kujawiaczek 

siwe oczko śpij 

bura burza od boru 

i jak bór dudni piorun 

rzucili na wodę złocisty kij  

pogryzł deszcz widnokręgi niedobry pies 

w glinie zburzył krople rude 

mokra wieś wieczna wieś 

takie dno zielonego świata  

znad wisien³¹ czeresien³² zmyło błękit 

śpij dziecko niezabudek³³ 

no śpij  

w okno patrzysz a pocóż 

to znasz 

niepogoda na uwrociu³⁴ opłakała trawkę  

mam ja za obrazem grający kij 

mam ja ligawkę³⁵  

kujawiak kujawiaczek  

w muzyce śpij  

pieśń o niedobrej burzy

Oj zaszumiały chmiele winogrady 

ponuro ponuro 

kiedy sypnęło lazurowym gradem 

za górą 

oj i pomknęły nadobne panienki 

po ługu po ługu 

zsunął się wężyk srebrzysty maleńki 

po pługu 

oj malowany panie muzykancie 

zła chwila zła chwila 

już się most z pawiem na młynowym stawie 

przechyla 

oj w siwej burzy opadało kwiecie 

i liście i liście 

jużci pług w kuźni młotkami bijecie 

ogniście 

oj malowany panie muzykancie 

umykaj umykaj 

śmierć twoja błyszczy na stalowym kancie 

jak mika 

oj skrzypki skrzypki z samorodnej lipki 

zakwilą zakwilą³⁶ 

długo się będą osmucały chmiele 

tą chwilą 

nie chciałeś panie kudłatym kowalom 

uwierzyć uwierzyć 

głowa pod mostem nad nią wody welon 

już bieży 

organy grają panieneczki łkają 

pług dzwoni pług dzwoni 

czy będziesz w raju czy ty będziesz w rajskiej 

koronie 

ej malowany panie muzykancie po coś 

grał z gradem grał z gradem 

nie lepiej było kochać skrzypki nocą 

chodzić srebrnego wężyka śladem 

obłoki

obłoki przyjaciele pastuszego świtania 

nad wioską biały wieniec u strzech i kalenic 

umilknij mokre niebo dosyć modrego grania 

obłoki nam ukażą galop i uciszenie 

obłoki siła dźwiga spoza namiotów jodeł 

bór obalają rdzawy ku wodzie bruzdy szklącej 

biją jak cichy werbel powracającej roty³⁷ 

obłoki czeremchowe chłodne płynne i rącze 

obłoki srebrny łopuch na firmamentów dunaju 

chłoną się drą i dzielą i rosną w zakosach 

te kamienie bez wagi skądś z fruwających krajów 

czy może tuman pyłu po niewidzialnych wozach 

obłoki ujrzeć z góry to ujrzeć niw rozłogi 

świat z białymi dziurami niby książka we śnie 

oczy się niepokoją wtedy szukają drogi 

bo oczy plam nie lubią ślepoty ani pleśni 

jest droga pod olbrzymim niebem nisko na którym 

obłoki obłoki obłoki drogą idzie staruszka tobołek 

niesie w ręce ciemnej spracowanej 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

jeszcze pejzaż

drogę wóz turkotem napoił 

ptak to obleciał jasną pręgą 

oplótł oplatał 

na koński łeb i chomąto 

wionęło żywicą z choin 

gdzie Boża Męka  

jedź 

dom blisko 

dom blisko już  

pod pianą fal przyboisko 

prom jak zabawka malutki 

gołębie i krzyże się iskrzą 

na widocznych zza wzgórz 

białych wieżach kościoła słobódki 

a jezioro u drogi jak szklane słońce 

dzień po zaściankach białoruski dymi 

wodę ugrzewa³⁸ w obrywistych³⁹ brzegach 

dzień białoruski w rybach grzybach mące 

przez pola piosnka przebiega 

spod sznurów opada i wzlata 

echo ją goni a huśtawka skrzypi  

jedź 

wielkanoc tuż tuż 

kraszanka w barwie tych z obrazka róż 

za wodą ku rojstom ⁴⁰spadła  

modlitwa żałobna

że pod kwiatami niema dna 

to wiemy wiemy 

gdy spłynie zórz ogniowa kra 

wszyscy uśniemy 

będzie się toczył wielki grom 

z niebiańskich lewad 

na młodość pól na cichy dom 

w mosiężnych gniewach 

świat nieistnienia skryje nas 

wodnistą chustą 

zamilknie czas potłucze czas 

owale luster 

Póki się sączy trwania mus 

przez godzin upływ 

niech się nie stanie by ból rósł 

wiążąc nas w supły 

chcemy śpiewania gwiazd i raf 

lasów pachnących bukiem 

świergotu rybitą w tnących staw 

i dzwonów co jak bukiet 

chcemy światłości muzyk twych 

dźwięków topieli 

jeść da nam takt pić da nam rytm 

i da się uweselić 

którego wzywam tak rzadko Panie bolesny 

skryty w firmamentu konchach 

nim przyjdzie noc ostatnia 

od żywota pustego bez muzyki bez pieśni 

chroń nas 

opowiadanie

dian kończący rachunki zatęsknił tak za obrazem 

że nawet w słojach stołu frunęły dymy nad rzeką 

za jabłkiem odpływającym spoglądał wędkarz starzec 

punkt perspektywy je wciągał rzucony dość daleko  

owoc ten targowisko zroniło skłute dżdżu szydłem 

a przylepione do wzgórz rojnymi plastrami tłumów 

gdzie mleko w obłych blaszankach białym trzepało skrzydłem  

targ ów zroniło miasto niech się poleje ku wodzie 

miasto wsporniki⁴¹ pochyłe igły gotyckich wieżyc 

które krzyżami od Trójcy bodzie obłoków łodzie 

i biega w jarach zielonych nie chce jak inne leżeć  

dian przechodził tamtędy niedostrzegalny a hardy  

darł ornaty lazuru aż słodko w zaułkach grało 

natknął się na włóczęgów tak ostro sypali karty 

nie patrząc znad gry do góry na pięknej tęczy pałąk  

odbiegam od rytmu wiersza dian patrzy ze schodów wielkich 

znów targowisko w błocie dwóch dorożkarzy podeszwy 

jeden kiełbasę dzielił drugi bulgotał z butelki 

na przyjacielskie śniadanie pośród drzew kałuż i mierzwy⁴² 

dian wracaj wróć do wyliczeń świeżość poranka wiotczeje 

zachłanny świat jak banię wynosi nad siebie światło 

dian czas na ciebie spełnij matematyczne nadzieje 

doprawdy starzec rybaczy stracił już z oczu jabłko 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

westchnienie

którem nieraz w księżyca pobiałach⁴³ przemierzał 

urocze miasteczko 

włodzimierzu  

pod perłowym stepem nieba 

kiedy noc majowa 

ogrom cerkwi płynął w drzewach 

gwiazdy stały w rowach 

parowozy gdzieś za stacją 

oddychały długo 

powiew niósł to i akacją 

pachniało nad rzeczką 

nad ługą⁴⁴ 

cień dzwonnicy na ogrodzie 

wskazał krzak słowiczy 

wołynieje coraz słodziej 

pianie okolicy  

o miasteczko 

piosenka czeski domek

od strony strun od strony strun 

kończy się fantaplastyczny tom 

zbudował anioł na łąkach łun 

z rozkwitłych witek migdałowca 

czeski domek taki mały figlarny dom 

dla mnie świętowego wędrowca 

matko skąd ptaki w kieszeniach masz 

ach lecą lecą piosenki ros 

domek jak bemol odwraca twarz 

pójdą deszcze batami po owcach 

nieco w górę i w prawo na wskroś 

do mnie świętowego wędrowca  

nie wiem i wiem nie wiesz i wiesz 

śmieje się toń przemądrzała mórz 

czeski domek mi żółknie jak papier wszerz 

prócz dachu stanie żółtolity 

o przynieście tu lubelskiej rzeczułki nóż 

ukroimy wędrówkę świtu  

je le sois

la journée d’autre passe 

des années passent 

non sans peine 

les mains du poete brûlent d’amour 

couronne tu reste toujours 

lointaine  

tu ne tombes pas sur le front 

mais au lieu de toi les gouttes de l’orage 

dans les jardins du feu 

les éclats que le tonnere présage 

j’attendrai encore 

et puis 

je m’abattrai comme tousmort 

un jour la gloire de son or sombre 

inondera la tombe  

tu ne tombes pas sur le front 

mais au lieu de toi les gouttes de l’orage 

dans les jardins du feu 

les éclats que le tonnere présage  

j’attendrai encore 

et puis 

je m’abattrai comme tousmort 

un jour la gloire de son or sombre 

inondera la tombe  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

paysage nocturne

la nuit coupe ronde 

qui dans la laine bleue du calme s’enlise 

vilno ville église 

dort blanche colombe  

enjambant la ruelle cette arcade 

maison serrant la main d’une autre 

c’est figée soudain 

le reverbére leur blafarde 

se panche sur la pave clignote 

et le vent fait vibre le jardin  

la vilia s’allonge 

gronde contre la berge 

lithuanie pays des forêts vierges 

qu’il fait bon  

elegie der trauer⁴⁵

ich:

du grüner stern aus norwegen 

die nachtlager an den baümen im mai 

auf dem schnnee glatt gleitend erzähle 

dein schein  

der stern:

feurige weiberfeiern stiegen zu den wassern nieder 

ein leichter wind wiegte unsere welt in gesang  

als goldener streifen schritt er 

wenn er leuchtete so wurde den sternen bang 

es rauchten karminrote lieder 

aus der dickicht der farnkräuter steigend 

regte sich der waldabend in ihrer duft  

ich:

woher kam er wie hat er den zauber besiegt 

der schatten der vorzeitige 

im kalten flug  

der stern:

die heiligen feiern die zu den wassern steigenden hat er überwunden 

weil er meinen gedanken geahnt 

ich traure um die verstorbenen die jungen 

und die schwerter in ihrer hand  

ich:

mit offner hand verdeck ich mich vor der verzweiflung einziger schützen  

der november hält mich in den armen fest  

dies gedicht hat man zerrissen  

sieh schon stirbt es  

der stern:

wenn es verstummen wird vom tod geblendet  

auf meine hände wird es sinken als tau  

schweigsam werd ich es tragen durch den pfad  

den bläulichen  

der ist nirgends da  

da auf ihm erloschen bäume wind der meere geflüster  

hier gingen die zu früh verschollenen  

zerschlagener schwerter metallischer staub schwebt vor im finstern  

und ich der nordstern werde still voruberrollen  

hier gehst du  

eh noch dein herz sich gestillt  

Przypisy:

1. sosrąb — w budownictwie: belka stropowa w drewnianym domu biegnąca wzdłuż całego pułapu. [przypis edytorski]

2. wizyj — dziś popr.: wizji [przypis edytorski]

3. kosaciec (bot.) — inaczej Irys. [przypis edytorski]

4. Persefona — w mit. gr. bogini Podziemia, córka Zeusa i Demeter, małżonka Hadesa. [przypis edytorski]

5. Janus — w mit. rzym. bóg wszystkich początków, drzwi, bram, mostów. [przypis edytorski]

6. Eleusa — rosyjskie Umilenie, typ w sztuce ikonograficznej przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem. [przypis edytorski]

7. kaszlają — popr.: kaszlą a. pokasłują. [przypis redakcyjny]

8. twierdze Jerycha a mury Jerycha (przen.) — pozornie potężne przeszkody obalone w cudowny sposób: wg Biblii 7 dnia oblężenia 7 kapłanów 7 trąbami zatrąbiło 7 razy i mury Jerycha runęły, a Jozue zdobył miasto. [przypis redakcyjny]

9. teopais — boski młodzieniec (T. Kłak rozumie pojawiające się w wierszu określenie teopais jako zlepek dwóch greckich słów theos -bóg i pais-pacholę, młodzieńca, z: Wyobraźnia i słowo. Nuta człowiecza Józefa Czechowicza Magdaleny Bąk). [przypis edytorski]

10. łoszę — (reg.) źrebię. [przypis edytorski]

11. hesperus — w mitologi greckiej uosobienie planety Wenus. [przypis edytorski]

12. tanatos (mit. gr.) — syn Nocy i Erebu, brat bliźniak Hypnosa, uosobienie śmierci. [przypis redakcyjny]

13. rozłogi — otwarta przestrzeń, rozległy teren, szerokie pole. [przypis redakcyjny]

14. Jeruzalem — dziś: Jerozolima, jedno z najstarszych miast kananejskich, powstałe w 3 w. p.n.e., święte miasto chrześcijan, żydów i muzułmanów, do którego odbywają się pielgrzymki wiernych; przenośnie: ojczyzna dana narodowi wybranemu przez Boga, ojczyzna doskonała i jako taka stanowiąca cel dążeń. [przypis redakcyjny]

15. niewód — rodzaj sieci rybackiej. [przypis redakcyjny]

16. wichr — popr.: wicher. [przypis edytorski]

17. taraban — duży, podłużny bęben używany w tureckich kapelach janczarskich. Używano go także w dawnym wojsku polskim. [przypis edytorski]

18. surma — drewniany lub z kości słoniowej instrument dęty, pochodzenia azjatyckiego, używany w dawnym wojsku. [przypis edytorski]

19. Zaolzie — sporna część (z Czechosłowacją) Śląska Cieszyńskiego na zachód od Olzy. Nazwę zaczęto stosować od lat dwudziestych XX w. [przypis edytorski]

20. Horodło — wieś w Polsce położona w województwie lubelskim na lewym brzegu Bugu. 2 października 1413 r. w Horodle pomiędzy Polską a Litwą została zawarta unia horodelska potwierdzająca wspólną politykę obu państw. [przypis edytorski]

21. Święty Stefan — Stefan I Święty, z dyn. Arpadów, ur. ok. 975, zm. 15 VIII 1038, książę Węgier od 997, król od 1001. [przypis edytorski]

22. sobór — w Kościele prawosławnym nazwa katedry. [przypis edytorski]

23. ławra — duży klasztor prawosławny. [przypis edytorski]

24. konung — (z isl. konungur, poprawnie kóngur) sprawujący władzę lub namiestnik. [przypis edytorski]

25. lepiech (bot.) — tatarak zwyczajny. [przypis edytorski]

26. korab — okręt, łódź. [przypis edytorski]

27. bożyc (starop.) — syn boży. [przypis edytorski]

28. in quarto (z łac.) — czwarta część; format książki wielkości 1/4 arkusza (arkusz: jednostka miary tekstu; może być arkusz autorski, drukarski, introligatorski). [przypis edytorski]

29. kijanka — drewniana łopatka służąca dawniej na wsi do prania bielizny. [przypis edytorski]

30. kujawiak — polski taniec ludowy, popularny w XIX wieku, także muzyka do tego tańca. [przypis edytorski]

31. wisien (poet.) — wiśni. [przypis edytorski]

32. czeresien (poet.) — czereśni. [przypis edytorski]

33. niezabudka (gw.) — niezapominajka. [przypis edytorski]

34. uwroć — roślina z rodziny gruboszowatych. [przypis edytorski]

35. ligawka — ludowy instrument dęty, wykonany z wydrążonego pnia. [przypis edytorski]

36. zakwilić — zapłakać. [przypis edytorski]

37. rota — pieśń hymniczna; oddział wojskowy. [przypis edytorski]

38. ugrzewa — dziś popr.: ogrzewa. [przypis edytorski]

39. obrywistych — dziś popr.: urwistych. [przypis edytorski]

40. rojsty — (litew. raistas; reg.) miejsca bagniste porośnięte mchami, krzakami; torfowiska; moczary. [przypis edytorski]

41. wspornik (archit.) — występ w murze często ozdobny, służący do podtrzymywania. [przypis redakcyjny]

42. mierzwa (gw.) — zgnieciona słoma, używana najczęściej na ściółkę lub naturalny, organiczny nawóz, gnój. [przypis redakcyjny]

43. pobiała — warstwa cynku, którą powleczony jest przedmiot; biel cynkowa. [przypis redakcyjny]

44. Ługa — rzeka w Rosji o długości 353 km, płynąca przez obwód leningradzki i nowogrodzki. [przypis redakcyjny]

45. elegie der trauer — wiersz jest tłumaczeniem utworu Elegia żalu Józefa Czechowicza. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/nuta-czlowiecza

Tekst opracowany na podstawie: Józef Czechowicz, Nuta człowiecza, wyd. Księgarnia F. Hoesicka, Warszawa 1939

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Katarzyna Kwiatkowska, Marta Niedziałkowska, Daria Pranga, Martyna Sawicka, Weronika Trzeciak, Alicja Wieczorek, Hanna Zając, Anna Ładna.

Okładka na podstawie: crowt59@Flickr, CC BY 2.0

ISBN-978-83-288-3170-4

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.