Jan Kochanowski

Pieśń XIII

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pieśń XIII¹²

Panu dzięki oddawajmy, 

Jego łaskę wspominajmy, 

Który hardym miesza rzeczy, 

A skromne ma na swej pieczy. 

On hardy, nieunoszony³, 

On tyran północnej strony⁴, 

Któremu, jako sam mniema, 

Świat tak wielki równia nie ma, 

Car moskiewski plac mężnemu 

Puścił⁵ królowi polskiemu⁶; 

Nie oparł sie aż o lody 

Niepławnej⁷ północnej wody. 

Granic i zamków budownych⁸ 

Odbieżał, i miast warownych; 

Płatna to, kiedy o duszę⁹, 

I sam go obmówić¹⁰ muszę. 

Obróć swój koń prędkonogi, 

Nieścigniony care¹¹ drogi. 

Chcesz być groźnym, a uciekasz; 

Jesliś płochy¹², hardzie nie każ¹³. 

Teraz był czas porokować¹⁴, 

Komu szłyk naprzód zdejmować¹⁵; 

Teraz sie było dowiadać, 

Kto ma naprzód z konia spadać. 

Bóg pomóż, królu jedyny 

Szerokiej polskiej krainy; 

Umiesz ty hardym dogodzić 

Ani sie im dasz rozwodzić¹⁶. 

Zdjąłeś maszkarę¹⁷ butnemu 

Tyranowi moskiewskiemu; 

Okazałeś, że nie kąsa, 

Chocia to¹⁸ porożem¹⁹ wstrząsa. 

W zamcech nadzieję pokładał, 

Ale i tych prędko stradał. 

Nie przyszło mu do odsieczy; 

Głowy ostrzec²⁰ barziej k rzeczy²¹. 

Znowu tedy, skąd był wyszedł, 

W ręce polskie Połock przyszedł, 

Za powodem szczęśliwego 

Stefana, króla polskiego. 

Nie pomogły kule częste, 

Zręby²² mocne, baszty gęste: 

Puściły żelazne brony²³. 

A ty, królu niezmożony, 

Nie tylko zamki budowne 

I twierdze bierzesz warowne, 

Ale co chwalniejsza²⁴ w tobie, 

Jesteś silen i sam sobie²⁵. 

Nie puściłeś wódz gniewowi, 

Łaskęś nieprzyjacielowi 

Uczynił; masz i dzielnością, 

Masz już nadeń²⁶ i ludzkością. 

Zdrów bądź, królu niezwalczony. 

Ciebie moje wdzięczne strony²⁷ 

Nie zmilczą miedzy sławnemi 

Bohatery walecznemi. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Ks. 2, Pieśń XIII — pierwodruk pieśni pt. O wzięciu Połocka w zbiorze Pieśni trzy (1580). Napisana po rozejmie polsko-rosyjskim w Jamie Zapolskim 15 stycznia 1582. [przypis redakcyjny]

2. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

3. nieunoszony — nieobłaskawiony, niepokorny. [przypis redakcyjny]

4. tyran północnej strony — Iwan Groźny. [przypis redakcyjny]

5. plac (...) / Puścił — ustąpił miejsca. [przypis redakcyjny]

6. królowi polskiemu — chodzi o Stefana Batorego. [przypis redakcyjny]

7. niepławny — nie nadający się do żeglugi. [przypis redakcyjny]

8. budowny (starop.) — okazały, pięknie zbudowany. [przypis redakcyjny]

9. Płatna to, kiedy o duszę — opłaci się, warto (to zrobić), gdy chodzi o duszę (tj. o życie). [przypis redakcyjny]

10. obmówić* (starop.) — usprawiedliwić. [przypis redakcyjny]

11. care — carze (forma rzadka, może celowy rusycyzm); nieraz uważano to za pomyłkę druku. [przypis redakcyjny]

12. płochy — płochliwy, bojaźliwy. [przypis redakcyjny]

13. hardzie nie każ — nie zachowuj się (a. nie wypowiadaj się, por. kazać: mówić) hardo (tj. wyniośle, butnie). [przypis redakcyjny]

14. porokować — podyskutować, porozmawiać (tak w wyd. Pieśni trzech; w pierwodruku Pieśni: prorokować). [przypis redakcyjny]

15. szłyk — wysoka futrzana czapka, szpiczasto zakończona; znaczenie wersu: kto powinien się pierwszy kłaniać (aluzja do niezdecydowania w rokowaniach pokojowych). [przypis redakcyjny]

16. rozwodzić — tu: rozprzestrzeniać się, panoszyć. [przypis redakcyjny]

17. maszkara (daw.) — maska. [przypis redakcyjny]

18. chocia to (starop.) — mimo że. [przypis redakcyjny]

19. poroże — rogi. [przypis redakcyjny]

20. głowy ostrzec — uchronić głowę. [przypis redakcyjny]

21. k rzeczy (starop.) — odpowiednio (do rzeczy), słusznie. [przypis redakcyjny]

22. zręby — szańce. [przypis redakcyjny]

23. brona (daw.) — brama. [przypis redakcyjny]

24. co chwalniejsza — co bardziej godne pochwały. [przypis redakcyjny]

25. Jesteś silen i sam sobie — i sam nad sobą panujesz. [przypis redakcyjny]

26. masz (...) nadeń — przewyższasz go. [przypis redakcyjny]

27. strony — struny. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-wtore-piesn-xiii

Tekst opracowany na podstawie: Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: Nina Matthews Photography@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.