Jan Kochanowski

Pieśń XVIII

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pieśń XVIII¹²

Ucieszna³ lutni, w której słodkie strony⁴ 

Bijąc, Amfijon⁵ kamień rozproszony 

Zwabił na kupę, a z chętnej opoki 

Wstał mur szeroki. 

Niemowna⁶ przedtym ani ulubiona, 

Dziś na wszytek świat wielce zalecona⁷, 

Zaśpiewaj, co by trudnej⁸ Bogumiły 

Uszy lubiły. 

Która jakoby źrzóbek⁹ niełapany 

Ani pasterzką ręką ugłaskany 

Ucieka w pole, a pędęm człowieka 

Mija z daleka. 

Ty umiesz tygry, umiesz lasy wodzić 

I bieg pochopnym¹⁰ strumieniom zagrodzić; 

Tobie ustąpił stróż nieokrócony¹¹ 

Piekielnej brony¹², 

Cerber¹³, chocia mu wściekły łeb nakrywa 

Sto srogich wężów, a para smrodliwa 

I sprosna piana ciecze miedzy zęby 

Z trojakiej¹⁴ gęby. 

Biedny Iksyjon, Tytyjus¹⁵ zmiękczony¹⁶, 

Rozśmiał sie nie chcąc; i dzban osuszony 

Stał chwilę, za czym¹⁷ cieszył twój rym drogi 

Dziewki niebogi¹⁸. 

Niech Bogumiła srogość jadowitą 

Złych panien słyszy i wody niesytą 

Banię bezdenną, i pomstę nieskorą, 

Którą źli biorą 

Na drugim świecie. Bo co, prze żywego 

Boga, już mogły uczynić gorszego? 

Pomordowały, jędze niecnotliwe, 

Męże właściwe¹⁹. 

Jedna z nich, wierna łożu małżeńskiemu²⁰, 

Przeciwko ojcu krzywoprzysiężnemu 

Zacnie skłamała: panna czci²¹ bez końca 

Pod kręgiem słońca. 

Która: «Wstań — rzekła — wstań, mężu, by wieczny 

Sen²² na cię nie padł, skądeś ty bezpieczny²³; 

Schroń sie przed ojcem i przed bezecnemi 

Siostrami złemi, 

Które jak lwice z głodu nieznośnego 

Wpadwszy na stado, każda morzy²⁴ swego; 

Ja, litościwsza, ani cię chcę tykać, 

Ani zamykać. 

Mnie niechaj ojciec trzyma w pęcie srogim, 

Żem lutość miała nad mężem ubogim; 

Mnie niechaj zaśle²⁵ w pogańskie narody 

Przez morskie wody. 

Idź, gdzie cię nogi i wiatry powiodą, 

Za tą życzliwej ćmy²⁶ nocnej pogodą²⁷; 

Idź zdrów, a skargę na mogiłę smętną 

Włóż więc pamiętną²⁸». 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Ks. 2, Pieśń XVIII — pieśń jest parafrazą ody Horacego (Carmina III 11) noszącej tytuł Ad Mercurium (Do Merkuriusza). [przypis redakcyjny]

2. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

3. ucieszny (daw.) — przynoszący radość. [przypis redakcyjny]

4. strony (daw.) — struny. [przypis redakcyjny]

5. Amfijon — Amfion: w mit. gr. muzyk, który potrafił za pomocą dźwięku liry przenosić kamienie używane do budowania murów Teb, w których panował; zob. też Ks. 1, Pieśń XXI. [przypis redakcyjny]

6. niemowny (daw.) — niemy. [przypis redakcyjny]

7. zalecony (daw.) — sławny. [przypis redakcyjny]

8. trudny — tu: nieprzystępny. [przypis redakcyjny]

9. źrzóbek — źrebak (obecnie gwarowe: źróbek). [przypis redakcyjny]

10. pochopny (daw.) — prędki, wartki. [przypis redakcyjny]

11. nieokrócony (starop.) — nie dający się zjednać. [przypis redakcyjny]

12. brona (daw.) — brama; zob. też: Ks. 2, Pieśń XIII, w. 43. [przypis redakcyjny]

13. Tobie ustąpił stróż (...) / Piekielnej brony, / Cerber — aluzja do historii Orfeusza, który wybrał się do Hadesu śladem swej zmarłej żony Eurydyki; zob. też objaśnienia do Pieśni XXI, Ks. 1. [przypis redakcyjny]

14. trojaki — potrójny. [przypis redakcyjny]

15. Iksyjon, Tytyjus — Iksjon za znieważenie Junony został wtrącony do Tartaru, gdzie cierpi męki przywiązany do koła ognistego; Totyos, mityczny olbrzym, prześladowca Latony, pokonany przez jej dzieci, Apollina i Dianę odbywa okrutną karę w Hadesie: dwa sępy wyżerają mu wątrobę, która wciąż odrasta. [przypis redakcyjny]

16. zmiękczony — czujący ulgę, rozbrojony. [przypis redakcyjny]

17. za czym — następnie. [przypis redakcyjny]

18. dzban — w którym nosiły wodę Danaidy (Dziewki niebogi) skazane za zabicie mężów (zob. w. 31–32) na wieczne napełnianie beczki bez dna (czyli bani bezdennej z w. 27); w mit. gr. Danaidy czerpały wodę za pomocą sit. [przypis redakcyjny]

19. właściwy — tu: własny. [przypis redakcyjny]

20. Jedna (...) wierna łożu małżeńskiemu — tylko jedna z Danaid, Hypermnestra, oszczędziła męża, Lynkeusa. [przypis redakcyjny]

21. panna czci — panna posiadająca cześć. [przypis redakcyjny]

22. wieczny sen — śmierć. [przypis redakcyjny]

23. skądeś ty bezpieczny — stąd, skąd nie spodziewasz się niebezpieczeństwa. [przypis redakcyjny]

24. morzyć — mordować. [przypis redakcyjny]

25. zaśle — wyśle. [przypis redakcyjny]

26. ćma (daw.) — ciemność. [przypis redakcyjny]

27. pogoda — tu: odpowiednia pora. [przypis redakcyjny]

28. Włóż (...) pamiętną — umieść na dowód pamięci. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-wtore-piesn-xviii

Tekst opracowany na podstawie: Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: TANAKA Juuyoh (\u7530\u4e2d\u5341\u6d0b)@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.