Rainer Maria Rilke

Requiem za Wolfa hrabiego von Kalckreuth

tłum. Stefan Napierski

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Requiem za Wolfa hrabiego von Kalckreuth¹

Zaprawdę, nie widziałem ciebie nigdyż? Serce 

tak mam ciężarne tobą, jak przez nadto 

ciężki początek, który się odracza. Niechbym 

rozpoczął ciebie, umarły, wymawiać, ty, coś 

umarły jest; ty chętnie, ty namiętnie 

umarły. Byłoż to ci taką ulgą, 

jakeś osądził², albo zali jednak 

to już-nie-życie wciąż dalekie jeszcze 

od umarłości było? Tyś przypuszczał, 

że tam prawdziwiej posiądziesz, własności 

gdzie nikt nie ceni. Zdało ci się: w dali 

tamtej od wewnątrz wsnuty będziesz w pejzaż, 

co tu przed tobą kroczył wciąż, jak obraz, 

i w ukochaną przenikniesz od wnętrza, 

przejdziesz przez wszystko, silny i skrzydlaty! 

Och, obyś teraz twych lat pacholęcych 

pomyłki nadto długo nie wetował³. 

Obyś, rozpłynion⁴ na prądach żałości, 

porwany przez nie i wpół tylko świadom, 

w ruchu okrężnym wokół gwiazd dalekich 

odnalazł radość, którąś stąd przełożył 

w umarłość twoich snów. Jakże blisko, miły, 

byłeś jej tutaj. Jak zadomowiona 

była ta, którąś mniemał: twej tęsknoty srogiej 

poważna radość. Gdyś zarówno szczęściem, 

jak i niedolą gdy rozczarowany, 

ryłeś się w siebie i kiedyś z przejrzeniem 

mozolnie wracał, pod uciskiem niemal 

skruszon⁵ ciemnego twego znaleziska: 

wtedyś ty dźwigał⁶ ją, nierozpoznaną, 

radość: drobnego twego Zbawiciela 

brzemię przez krew dźwigałeś i ponad nią. 

Czemuś nie czekał, aż ciężkość się stanie 

nie do zniesienia: wtedy się przemienia, 

i tak jest ciężka, gdyż tak jest prawdziwa. 

Widzisz, to może twa najbliższa chwila 

była; we włosach wieniec układała 

może przed drzwiami, kiedyś ty je zawarł⁷. 

O, huk ten, jakżeż przenika on wszechświat, 

gdy kędyś ostry twardy niecierpliwy 

przeciąg na rygiel zatrzaskuje zamek. 

Któż zaprzysięgnie, że zdrowe nasiona 

nie popękają przezeń w głębi ziemi; 

któż zbadał, czy w zwierzętach oswojonych 

rozkosz zabicia nie zadrga lubieżnie, 

gdy to szarpniecie w mózg im padnie blaskiem 

błyskawicowym? Któżże⁸ wpływ rozezna, 

co z działań naszych przeskakuje w ostrze 

bliskie, i któżże zdołałby nareszcie 

wieść go do końca, kiedy wszystko wiedzie? 

To, żeś ty zburzył. Że po koniec czasów 

to jedno trzeba będzie rzec o tobie. 

A, jeśli zrodzić się będzie bohater 

miał, co znaczenie, które my przyjmujem⁹ 

za rzeczy samych oblicze, jak larwę¹⁰, 

zedrze i kiedy on to, oszalały, 

oblicza nam odkryje, których oczy 

znieruchomiałe z dawna są wpatrzone 

w nas poprzez szpary, dotąd maskowane; 

to jest obliczem raz na zawsze, nigdy 

się nie przemieni; żeś zburzył. Tu spoczywały 

głazy, a na powietrzu wokół nich już rytm ten, 

ledwo wstrzymany, drgał przyszłej budowli; 

błądziłeś wokół, ale ich porządku 

nie postrzegałeś, każdy ci przesłaniał 

następny; każdy zdał się wkorzeniony¹¹, 

kiedyś, przechodząc, próbował nieufnie, 

czy nie podejmiesz go. I wszystkieś podjął¹² 

w twej desperacji, ale tylko po to, 

by je na powrót zawalić w ziejący 

ów kamieniołom, w który już nie wejdą 

twym sercem rozszerzone. Gdyby jaka 

kobieta lekką dłoń na twego gniewu 

tak wątły jeszcze początek złożyła; 

gdybyż ktoś, wielce zajęty, w najgłębszym 

zajęty wnętrzu swoim, gdyby ciebie 

bez słowa spotkał, gdy niemy wyszedłeś 

w świat czyn ów spełnić; — gdyby choćby ścieżka 

twa mimo wiodła w pobliżu warsztatu 

czujnego, gdzie mężczyźni kują, gdzie z prostotą 

urzeczywistnia się dzień; gdyby w twym wejrzeniu, 

po brzegi wypełnionym, choćby tyle 

przestrzeni pozostało, iż odbicie 

żuka, co się mozoli, wejść weń¹³ mogło: 

nagle, ujrzawszy jasno, przeczytałbyś 

pismo, którego znaki od dzieciństwa 

powoli rytowałeś w sobie, próbujący, 

czy jakie zdanie od czasu do czasu 

samo nie złoży się, ach, niedorzeczne 

zdało się tobie. Wiem; o, wiem; leżałeś 

przed nim i palce zdzierałeś o bruzdy, 

jak po omacku wyczuwa się napis 

na płycie grobu. Co ci się zdawało, 

iż płonie jarko¹⁴, dzierżyłeś, jak żagiew, 

przed owym wierszem; ale płomień gasł, 

zanim pojąłeś, być może oddechem 

stłumiony, może dygotem twej dłoni; 

a może z siebie sam, jak to płomienie 

niekiedy gasną. Nigdyś nie przeczytał¹⁵. 

My się zaś czytać już nie ośmielamy 

z oddali nadto wielkiej, przez ból wszystek¹⁶. 

Tylko się wierszom tym przypatrujemy, 

co słowa twe unoszą dobierane 

w dół, z prądem twego czucia zawsze jeszcze. 

Nie, nie wybrałeś wszystkich; często bowiem 

powierzon¹⁷ ci był początek, jak gdyby 

gotowa całość, której zawierzałeś, 

jak powołaniu. I zdał ci się smutny. 

Ach, obyś nigdy był go nie usłyszał. 

Anioł twój zawsze jeszcze woła głośno 

i tekst ten sam inaczej akcentuje, 

a we mnie radość bezmierna wybucha, 

gdy słyszę, jak on wymawia: nad tobą 

zachwyt: albowiem to własnością twoją 

było jedyną: iż kochania godne 

wszystko od ciebie znowu odpadało, 

iż wyrzeczenie pojąłeś w nauce 

długiej widzenia, a w śmierci twój postęp. 

To jeno twoim było, ty, artysto; 

te trzy rozwarte formy. Oto odlew, 

o, spójrz, tej pierwszej: obszar wokół twego 

uczucia; z drugiej tej oto wykuję 

patrzenie, które nic już nie pożąda, 

wielkiego wzrok artysty, a zaś w trzeciej, 

którą przedwcześnie sam pogruchotałeś, 

gdy w nią pokarmu ledwo pierwszy drżący 

z rozpalonego do białości serca 

haust wniknął — śmierć starannie wykończona 

była, głębokim ukształcona dłutem, 

śmierć własna, której tak bardzo nas trzeba, 

gdyż my ją żyjem¹⁸, a której przenigdzie¹⁹ 

tak blisko nie jesteśmy, jako tutaj. 

To wszystko było twym dobytkiem oraz 

przyjaźnią twoją; czestoś to przeczuwał²⁰; 

lecz potem próżnia form cię tych strwożyła, 

sięgnąłeś w nie i zaczerpnąłeś pustkę 

i wzniosłeś skargę. — O, dawne przekleństwo 

poetów, co się skarżą, miast wymawiać, 

co sąd sprawują nad swoim uczuciem 

wtedy, gdy winni je kształtować, którzy 

wciąż jeszcze myślą, iż to, co w nich smutne, 

albo radosne, znają: że im wolno 

żalić się nad tym w wierszu lub je sławić. 

I używają mowy tak, jak chorzy, 

utyskujący, aby opisywać, 

gdzie też ich boli, zamiast się przemienić 

twardo w wyrazy, jak się przeobraża 

kamieniarz w głazu obojętność, kiedy, 

zawzięty, ciosa sklepienie katedry. 

To był ratunek. Gdybyś choć raz jeden 

ujrzał, jak los przenika w strofy, stamtąd 

już nie powraca, jak się wewnątrz staje 

obrazem, tylko obrazem, podobnie, 

jak przodek, który, gdy wzniesiesz niekiedy 

źrenice, w ramach zda ci się ten samy²¹, 

to znowu inny —: byłbyś wytrwał. 

Jednak 

jest małostkowe to, co się nie stało, 

myśleć. A także jest pozór wyrzutu 

w tym porównaniu, co cię nie dotyczy. 

To, co się dzieje, tak bardzo wyprzedza 

mniemanie o nim, że go nie dogonim²² 

nigdy, nie pojmiem²³, jako wyglądało 

w rzeczywistości przenigdy. 

O, nie bądź 

zawstydzon²⁴, kiedy cię muskać umarli 

będą, ci zmarli inni, którzy aż do końca 

wytrwali. (Cóżże znaczy słowo koniec?). 

Spokojnie wymień, jak jest we zwyczaju, 

spojrzenie z nimi, wcale się nie lękaj, 

iż żal za tobą nasz tak cię obarczy 

dziwnie, że spojrzą zanadto uważnie. 

Z tych czasów wielkie słowa, gdy zdarzenia 

widzialne jeszcze były, nie są dla nas. 

Któż o zwycięstwie rzekł? Przetrwać jest wszystkim. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Wolf graf von Kalckreuth (1887–1906) — niem. poeta, zmarły w wieku 19 lat; pozostawił po sobie zbiór wierszy i tłumaczenia z fr. (m.in. przekład Kwiatów zła Baudelaire’a). [przypis edytorski]

2. jakeś osądził — dziś: jak osądziłeś. [przypis edytorski]

3. wetować — odpłacać, wynagradzać; odbijać sobie. [przypis edytorski]

4. rozpłynion — ten, który się rozpłynął. [przypis edytorski]

5. skruszon — dziś: skruszony. [przypis edytorski]

6. wtedyś ty dźwigał — dziś: wtedy dźwigałeś. [przypis edytorski]

7. kiedyś ty je zawarł — dziś: kiedy je zamknąłeś. [przypis edytorski]

8. któżże — kto, któż. [przypis edytorski]

9. przyjmujem — dziś popr. forma 2 os. lm cz.ter.: przyjmujemy. [przypis edytorski]

10. larwa (tu daw.) — maska. [przypis edytorski]

11. wkorzeniony — zakorzeniony. [przypis edytorski]

12. wszystkieś podjął — dziś: podjąłeś wszystkie. [przypis edytorski]

13. weń (daw.) — w nie. [przypis edytorski]

14. jarko (z ros.) — jasno, intensywnie. [przypis edytorski]

15. nigdyś nie przeczytał — dziś: nigdy nie przeczytałeś. [przypis edytorski]

16. wszystek (daw.) — cały, wszelki. [przypis edytorski]

17. powierzon — dziś: powierzony. [przypis edytorski]

18. żyjem — dziś popr. forma 2 os. lm cz.ter.: żyjemy. [przypis edytorski]

19. przenigdzie (reg.) — zupełnie nigdzie. [przypis edytorski]

20. częstoś to przeczuwał — dziś: często to przeczuwałeś. [przypis edytorski]

21. ten samy — dziś: ten sam. [przypis edytorski]

22. dogonim — dziś popr. forma 2 os. lm cz.przysz.: dogonimy. [przypis edytorski]

23. pojmiem — dziś popr. forma 2 os. lm cz.przysz.: pojmiemy. [przypis edytorski]

24. zawstydzon — dziś: zawstydzony. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/requiem-za-wolfa-hrabiego-von-kalkreuth

Tekst opracowany na podstawie: Liryka niemiecka, tłum. Stefan Napierski, Bibljoteka Kameny, Lublin 1936

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dorota Kowalska, Michał Król, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: fotologic@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.