Maciej Szukiewicz

Sielanka

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Sielanka

Szli oparci o siebie ramieniem i twarzą — — 

Niepomni świata, ludzi, czasu i przestrzeni, 

Nie słyszeli, co świerki nad głową ich gwarzą, 

Nie widzieli, że słońce gór szczyty rumieni, 

Nie czuli, że chłód bagien, snując się już w lesie, 

Białą, wilgotną zmorą pada na pierś ziemi 

I że to mech puszysty pod ich stopą gnie się, 

Tłumiąc odgłosy kroków pieszczoty miękkiemi¹, 

I że oto na niebie, z wolna i nieśmiało, 

Noc błysnęła skrą złotą, drobniuchną i małą, 

I majestat swój mnożąc wciąż większym gwiazd rojem, 

Przestwory napełniła ciszą i spokojem. 

Szli oparci o siebie ramieniem i twarzą, 

A jak ważki złociste nad wodą się ważą, 

Oni, oczy swe jasne zwróciwszy do wnętrza, 

Badali, która chwila dla duszy jest świętsza: 

Czy gdy jeszcze pożądań roi sny najsłodsze? 

Czy gdy już śnieżne pióra o krwi pożar otrze? 

Czy może kiedy rozkosz dreszczem przejmie ciała, 

A ona precz odchodzi, powiewna i biała?... 

Nad tym oni dumali jak u bliźniąt we śnie 

Każde dla siebie tylko, jednak tak współcześnie, 

Że gdy szyszka z szelestem upadła na chrusty, 

A oni przystanąwszy ust szukali usty, 

I wzajemnie na licach opierając lico, 

W sercach sobie czytali zwiększoną źrenicą — 

Byli, jak przeciw sobie stawione zwierciadła, 

Między które płomienna pożoga upadła 

I jasno się w nich pali i po tysiąc razy 

Tysięcznymi w obudwu odbita obrazy 

Idzie w bezmiar, z bezmiaru niezmienna powraca 

I znów mknąc tam, skąd przyszła, blasku nie zatraca, 

Jeno w nieskończoności mamiącym półmroku 

Coraz większą i czystszą wydaje się oku. 

Mówiła, przytulając się do piersi jego: 

Dziwne... lecz ja tak czuję... — Och, powiedz, dlaczego 

Jak cień z światłem, łza z śmiechem pospołu się noszą 

Niewysłowiony smutek z bezbrzeżną rozkoszą? 

Czemu dla tych upojeń, co ciałem kołyszą 

I są napiętym nerwom ochłodą i cisza, 

A dla mniszych umysłów skalaniem i grzechem, 

Tęskność i melancholia koniecznym są echem? 

Jak to tłumaczyć, powiedz? Czy może w tym leży 

Upragnienie rozkoszy nowej, innej, świeżej? 

Czy może jest w tym smutek błędnego motyla, 

Co płacząc startych skrzydeł, nad lilie się schyla? 

Może to brzóz żal niemy, co z rozwianej wici 

Sączy się niewidzialny, a kogo pochwyci, 

Temu najrańszy ranek, najzłocistsze słońce 

Zamienia na wieczory tęskne i płaczące? —  

Czyżby mogła natura karcić twór bezmyślnie 

Za to, że pierś do piersi chciwie się przyciśnie, 

Do warg przytulą wargi i do duszy dusza? 

I czymże jest natura? i cóż ją to wzrusza? 

Snadź inna moc to sprawia... Oto, odkąd pomnę, 

Ile razy patrzyłam na dzieła ogromne, 

Czy była to z Apollem pędząca kwadryga², 

Czyli Komedia Danta, czy dzika pieśń Griega³, 

Czy też nimfa zaklęta geniuszem Böcklina⁴, 

Co na słońcu swe ciało różane wygina 

I w paluszkach zagniata perły z fali miękkiej 

I jak piasek wciąż sypie je z ręki do ręki — 

Zawsze, zawsze i wszędzie marmur, ton, rym, płótno, 

Zostawiały mnie z twarzą jednakowo smutną... 

I nie mógł to być refleks tych drgnień i tych skurczy, 

Przez które wykonawców przechodził duch twórczy, 

Bo to samo przymglenie czucia, woli, myśli, 

Miałam, gdyśmy na szczytach nad chmurą zawiśli, 

Poglądali w dal siną, rozmiarem tak mroczną, 

Że zda się oczy nigdy i nigdzie nie spoczną — 

Więc w czymże tkwi ten smutek i kędy ma leże 

I skąd tak niespodzianie, tak nagle się bierze, 

Że w drodze do dusz naszych nic go nie oszuka, 

Ni szał zmysłowych uciech, ani boska sztuka? 

Gdzie szukać jego źródeł? A może... wiesz? może... 

Tylko się nie śmiej ze mnie! — ja, widzisz, wciąż tworzę 

Zawrotne hipotezy, dziwaczne teorie, 

Na przykład: skąd błękitne, przydrożne cykorie, 

Niemal całkiem bezlistne, jak często je widzę, 

Mają kwiat tak ogromny na wątłej łodydze? 

Albo — skoro w wszechświecie nic nie ginie marnie — 

Gdzie spojrzenia, którymi ktoś mrący ogarnie 

Świat cały, nim odetchnie po raz już ostatni? 

Albo — czy chmurka może obawiać się matni? 

Albo gdy na niebiosach księżyc się zapali 

I na wody upadnie, jak dobyć go z fali? 

Albo... i tak bez końca, jak w bajkach Szeheraz⁵. 

Otóż widzisz, ja myślę, myślałam już nieraz, 

Że wszystko, co za «wielkie» wieki wiekom głoszą, 

Czyli⁶ to będzie sztuką, czy ciała rozkoszą, 

Przypomina nam zawsze stan ów, który czeka 

Prędzej, później, lecz pewnie każdego człowieka — 

Ów stan, którego żadne słowa nie upiększą, 

Ów stan, co jest rozkoszą z wszystkich snadź największą, 

Ku któremu twór wszelki ciągłe, w nocy, we dnie 

Dąży z woli lub z musu, z wiedzą lub bezwiednie, 

Ów stan, co niepodzielnie zawładnąwszy światem, 

Cel bytu kiedyś spełni i... 

«Śmierć myślisz zatem?» 

Cicho, cicho na Boga! — mój złoty, mój drogi, 

Nie wymawiaj imienia tej Pani złowrogiej, 

Nie wymawiaj go nigdy, nigdy, nigdy głośno! 

Za pusto tu, za ciemno, za smutno łzą rośną 

Gęstwiny płaczą wokół... A jeśli to licho 

Czyha tu kędy z kosą? a jeśli? Więc cicho, 

Nie igrajmy z tą mocą podstępną i wrażą. 

Szli oparci o siebie ramieniem i twarzą, 

Z oczyma w mrok wbitymi, z płonącymi czoły. 

Ona cała istnością w jego istność wrosła, 

On na poły jej więzień, Prometej⁷ na poły. 

Wielkich pragnień go burza za świat zjawisk niosła, 

A choć milczał, blask taki ze źrenic mu padał, 

Że tym blaskiem duch jego cały się spowiadał 

I mówił do jej myśli: dlaczego? dlaczego 

Miłości naszej smutek i tęsknica strzegą? 

Oto gdy pocałunkiem usta się nam spoją, 

Oto gdy pierś mą złożę na białą pierś twoją, 

Oto gdy tak bez woli, bez czucia, pamięci, 

Czerpiemy z siebie słodycz uściskiem objęci, 

Dusza z uwięzi zmysłów swobodnie ulata 

W obcą dla nas, mistyczną krainę zaświata. 

Co tam robi? czy słońca tam widzi, czy nowie? 

Nie zgadnąć, tego ona nigdy nam nie powie 

I tylko, gdy z wędrówki swej do nas powróci, 

Niedobrze jej tu z nami i tak się wciąż smuci 

Jak kędy na wygnaniu zbłąkana królewna. 

Bo dla niej za powrotem jednia rzecz jest pewna: 

Że nad żar ust łaknących, nad ciał lube sploty 

Istnieją śluby ducha i ducha pieszczoty 

Stokrotnie rozkoszniejsze i lepsze daleko — 

Coś, jak kiedy się rzeka spotka z drugą rzeką, 

Coś, jak gdy się dwie chmury ciągnąc nieba krajem 

Zetkną i aż do drobin przenikną nawzajem, 

Coś, jak kiedy dwa światła rozszczepione tęczą 

Znów w jeden biały promień wspólnie się zaręczą, 

Coś, co nie ma określeń w naszej mowie lichej, 

Coś, co bije blaskami z cudnych liców Psychy, 

Gdy szałem z nas wyparta pławi się w eterze 

I dziwną kąpiel z światła, woni, dźwięków bierze 

I oboje nas potem, po swoim powrocie 

Rzuca na pastwę strasznej, bezbrzeżnej tęsknocie 

Za tą kąpielą dziwną, za szczęsnością oną 

Przeczuwaną zaledwo, a tak upragnioną... 

Szli oparci o siebie ramieniem i twarzą 

Jak anioły, gdy w niebie ziemską miłość marzą, 

Szli, nie wiedząc u kogo, u dnia czy u nocy, 

Na to swe utęsknienie szukać im pomocy? 

Szli oparci o siebie, cisi... 

A tymczasem 

Jakiś zbłąkany powiew zakołysał lasem. 

Za nich i za podobnych im całe miliony 

Wyrwał się z mroków leśnych jakiś jęk stłumiony 

Jakby całej ludzkości bolesne westchnienie 

Szło rozbić bramy nieba... A tam — wciąż milczenie... 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. pieszczoty miękkiemi — dziś popr. forma N. lm: miękkimi pieszczotami. [przypis edytorski]

2. kwadryga (z łac.) — rydwan zaprzężony w cztery konie „w poręcz”, tj. jeden przy drugim. [przypis redakcyjny]

3. Grieg Edward (1843–1907) — kompozytor norweski. [przypis redakcyjny]

4. Böcklin Arnold (1827–1901) — malarz szwajcarski, zażywający kultu w epoce Młodej Polski. [przypis redakcyjny]

5. Szeheraz — Szeherazada, bohaterka Księgi tysiąca i jednej nocy, co noc opowiadała sułtanowi inną historię. [przypis redakcyjny]

6. czyli (tu daw.) — czy. [przypis edytorski]

7. Prometej — dziś raczej: Prometeusz. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szukiewicz-sielanka

Tekst opracowany na podstawie: Młoda Polska. Wybór poezyj, oprac. Tadeusz Żeleński (Boy), wyd. drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja wykonana przez Fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Łukasza Jachowicza.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Dorota Kowalska, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: Yossari@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.