Jan Kochanowski

Tren I. (Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe...)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Tren I. (Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe...)¹

Wszytki² płacze, wszytki łzy Heraklitowe³ 

I lamenty, i skargi Symonidowe⁴, 

Wszytki troski na świecie, wszytki wzdychania 

I żale, i frasunki⁵, i rąk łamania, 

Wszytki a wszytki zaraz⁶ w dom sie mój noście⁷, 

A mnie płakać mej wdzięcznej⁸ dziewki⁹ pomoście¹⁰, 

Z którą mię niepobożna¹¹ śmierć rozdzieliła 

I wszytkich moich pociech¹² nagle zbawiła¹³. 

Tak więc smok¹⁴, upatrzywszy gniazdo kryjome¹⁵, 

Słowiczki liche zbiera¹⁶, a swe łakome 

Gardło pasie¹⁷; tym czasem matka szczebiece¹⁸ 

Uboga¹⁹, a na zbójcę co raz sie miece²⁰. 

Prózno²¹, bo i na samę okrutnik zmierza²², 

A ta nieboga²³ ledwe²⁴ umyka pierza²⁵. 

«Prózno płakać» — podobno drudzy rzeczecie. 

Cóż, prze Bóg żywy²⁶, nie jest prózno na świecie? 

Wszystko prózno; macamy, gdzie miękcej w rzeczy, 

A ono²⁷ wszędy²⁸ ciśnie: błąd wiek człowieczy²⁹. 

Nie wiem, co lżej³⁰: czy w smutku jawnie żałować³¹, 

Czyli sie z przyrodzeniem³² gwałtem³³ mocować³⁴. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. wszytki (starop.) — wszystkie. [przypis redakcyjny]

3. łzy Heraklitowe — Heraklit z Efezu (ok. 540–480 r. p.n.e.), filozof gr., w swoich dziełach często rozpaczał nad ludzkim losem. [przypis redakcyjny]

4. lamenty (...) Simonidowe — Simonides z Keos (ok. 556–468 r. p.n.e.), poeta gr., autor wielu utworów lamentacyjnych. [przypis redakcyjny]

5. frasunk a. frasunek (starop.) — zgryzota, smutek, strapienie. [przypis redakcyjny]

6. zaraz (starop.) — razem. [przypis redakcyjny]

7. w dom sie mój noście — zmierzajcie, przybywajcie do mojego domu. [przypis redakcyjny]

8. wdzięczny* (starop.) — miły, przyjemny. [przypis redakcyjny]

9. płakać dziewki — opłakiwać dziewkę. [przypis redakcyjny]

10. pomoście — pomóżcie (zob. rym: „noście — pomoście”). [przypis redakcyjny]

11. niepobożny* (starop.) — postępujący źle, nie „po Bożemu”, bezbożny. [przypis redakcyjny]

12. pociecha (daw.) — radość i nadzieja; pocieszenie. [przypis redakcyjny]

13. zbawić* (starop.) — pozbawić. [przypis redakcyjny]

14. smok — potwór, wąż. [przypis redakcyjny]

15. kryjomy (starop.) — ukryty (dziś mówi się jeszcze po kryjomu, czyli: skrycie). [przypis redakcyjny]

16. zbierać — tu w znaczeniu: „wybierać” (z gniazda). [przypis redakcyjny]

17. gardło pasie — napełnia gardło (dziś mówi się: pasie brzuch). [przypis redakcyjny]

18. szczebiece (forma starop.) — szczebioce, szczebiota. [przypis redakcyjny]

19. ubogi* (starop.) — nieszczęśliwy. [przypis redakcyjny]

20. miece sie (forma starop.) — miota się, rzuca się. [przypis redakcyjny]

21. prózno (starop.) — próżno, na próżno. [przypis redakcyjny]

22. na samę (...) zmierza — zmierza ku (niej) samej. [przypis redakcyjny]

23. nieboga (daw.) — biedaczka, nieszczęsna. [przypis redakcyjny]

24. ledwe (starop.) — ledwo, ledwie. [przypis redakcyjny]

25. umyka pierza — przez umknięcie ocala pierze, umyka z pierzem, tj. ratuje się. [przypis redakcyjny]

26. prze (starop.) — przez; prze Bóg żywy: na Boga żywego, przez Boga żywego. [przypis redakcyjny]

27. macamy, gdzie miękcej w rzeczy, a ono... — macamy (dotykamy), gdzie rzekomo jest bardziej miękko, a tymczasem... [przypis redakcyjny]

28. wszędy (starop.) — wszędzie. [przypis redakcyjny]

29. błąd wiek człowieczy — błądzeniem jest życie ludzkie. [przypis redakcyjny]

30. co lżej — co lżejsze, co przynosi większą ulgę. [przypis redakcyjny]

31. żałować (starop.) — cierpieć, boleć, opłakiwać, żalić się. [przypis redakcyjny]

32. przyrodzenie* (daw.) — to, co jest przyrodzone człowiekowi, natura. [przypis redakcyjny]

33. gwałt (daw.) — w wyrażeniu: robić coś gwałtem, czyli siłą, przemocą. [przypis redakcyjny]

34. mocować się — walczyć tak, jak walczą z sobą zapaśnicy. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/treny-tren-i

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kochanowski, Treny, Drukarnia Łazarzowa, wyd. 2, Kraków, 1583

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: the statue, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.