Jan Kochanowski

Tren II. (Jeślim kiedy nad dziećmi piórko miał zabawić...)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Tren II. (Jeślim kiedy nad dziećmi piórko miał zabawić...)¹

Jeslim kiedy nad dziećmi piórko² miał zabawić³, 

A kwoli temu wieku⁴ lekkie⁵ rymy⁶ stawić⁷, 

Bodajżebych⁸ był raczej kolebkę kołysał 

I z drugiemi nieważne mamkom pieśni⁹ pisał, 

Któremi by dziecinki noworodne¹⁰ spiły¹¹ 

I swoich wychowańców¹² lamenty toliły¹³. 

Takie fraszki¹⁴ mnie zbierać¹⁵ pożyteczniej było, 

Niżli, w co mię nieszczeście moje dziś wprawiło¹⁶, 

Płakać nad głuchym grobem¹⁷ mej wdzięcznej dziewczyny 

I skarżyć sie na srogość¹⁸ ciężkiej¹⁹ Prozerpiny²⁰. 

Alem użyć w obojgu jednakiej wolności²¹ 

Nie mógł — owom ominął²², jako w dordzałości²³ 

Dowcipu²⁴ coś ranego²⁵, na to mię przygoda²⁶ 

Gwałtem wbiła²⁷ i moja nienagrodna szkoda²⁸. 

Ani mi teraz łacno²⁹ dowiadać sie o tym³⁰, 

Jaka mię z płaczu³¹ mego czeka cześć na potym³². 

Nie chciałem żywym śpiewać, dziś umarłym muszę, 

A cudzej³³ śmierci płacząc, sam swe kości suszę³⁴. 

Prózno to³⁵; jakie szczeście³⁶ ludzi naszladuje³⁷, 

Tak w nas albo dobrą myśl³⁸, albo złą sprawuje. 

O prawo krzywdy pełne! O znikomych cieni³⁹ 

Sroga, nieubłagana, nieużyta⁴⁰ ksieni⁴¹! 

Tak li moja Orszula, jeszcze żyć na świecie 

Nie umiawszy, musiała w ranym umrzeć lecie⁴²? 

I nie napatrzawszy sie jasności słonecznej, 

Poszła nieboga widzieć krajów nocy wiecznej⁴³. 

A bodaj ani była świata oglądała, 

Co bowiem więcej, jedno ród⁴⁴ a śmierć poznała. 

A miasto⁴⁵ pociech, które winna z czasem⁴⁶ była 

Rodzicom swym, w ciężkim je⁴⁷ smutku zostawiła. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. piórko — pióro (potoczny wariant tego wyrazu, a nie zdrobnienie). [przypis redakcyjny]

3. zabawić (daw.) — zatrudnić (się), strawić na czymś czas. [przypis redakcyjny]

4. kwoli temu (starop.) — z powodu tego, dla tego; temu wieku: chodzi tu o dzieci. [przypis redakcyjny]

5. lekki* (starop.) — mało ważny, posiadający małą wartość. [przypis redakcyjny]

6. rymy* (starop.) — wiersze. [przypis redakcyjny]

7. stawić — składać, układać. [przypis redakcyjny]

8. bodajżebych (starop.) — pochodzi od: Bóg daj, żebym, czyli: daj Boże, żebym. [przypis redakcyjny]

9. nieważne pieśni* — kołysanki; mamka: niańka, która karmi niemowlę. [przypis redakcyjny]

10. dziecinka — zdrobnienie od dziecina (dziecko); noworodne: nowonarodzone (por. współcz. wyraz: noworodek). [przypis redakcyjny]

11. spiły* (starop.) — usypiały. [przypis redakcyjny]

12. wychowańców — wychowanków. [przypis redakcyjny]

13. toliły (starop.) — tuliły, koiły, uspokajały; lamenty: płacze. [przypis redakcyjny]

14. fraszka (starop.) — błahostka, drobnostka, drobiazg (zob. w w. 2 „lekkie rymy”, w w. 4 „nieważne pieśni”) [przypis redakcyjny]

15. zbierać — gromadzić (tu chodzi o gromadzenie tekstów, fraszek). [przypis redakcyjny]

16. wprawić w coś — doprowadzić do czegoś, nauczyć czegoś. [przypis redakcyjny]

17. głuchy grób — który nie słyszy i nie słucha płaczu. [przypis redakcyjny]

18. srogi (starop.) — przykry, ciężki, okrutny (stąd srogość: okrucieństwo). [przypis redakcyjny]

19. ciężki* (starop.) — tu w znaczeniu: srogi. [przypis redakcyjny]

20. Prozerpina — władczyni śmierci w mit. rzym. (odpowiadająca Persefonie w mit. gr.), żona Plutona (Hadesa), boga podziemia, była często w poezji antycznej i renesansowej uosobieniem śmierci. [przypis redakcyjny]

21. użyć w obojgu jednakiej wolności — mieć w obu rzeczach jednakowo wolny wybór; w obojgu: tj. i w pisaniu kołysanek (zob. w. 4) i w pisaniu płaczów (zob. w. 9). [przypis redakcyjny]

22. owom ominął — owo (jedno) ominąłem. [przypis redakcyjny]

23. dordzałość (starop.) — dojrzałość. [przypis redakcyjny]

24. dowcip* (starop.) — rozum, inteligencja, talent, błyskotliwość. [przypis redakcyjny]

25. rany* (starop.) — wczesny, przedwczesny, niedojrzały (por. rano, wcześnie rano); coś ranego w dordzałości: coś przedwczesnego („niewczesnego”) w czasie dojrzałości. [przypis redakcyjny]

26. przygoda* (starop.) — złe zdarzenie, nieszczęście, nieszczęśliwy wypadek. [przypis redakcyjny]

27. gwałtem wbiła — powaliła, ugodziła, gwałtownie doprowadziła do czegoś. [przypis redakcyjny]

28. nienagrodny (starop.) — taki, który nie może być nagrodzony, wynagrodzony, naprawiony. [przypis redakcyjny]

29. łacno (starop.) — łatwo. [przypis redakcyjny]

30. dowiadać sie o tym (starop.) — dowiadywać się o to, zastanawiać się nad tym. [przypis redakcyjny]

31. płacz — tu: w znaczeniu planctus (łac. żal, opłakiwanie), chodzi tu bowiem o same Treny jako utwór literacki. [przypis redakcyjny]

32. cześć na potym (starop.) — późniejsze uznanie, sława u potomnych. [przypis redakcyjny]

33. cudzy* (starop.) — nie swój (odcień znaczeniowy nieco inny od współczesnego). [przypis redakcyjny]

34. suszyć kości (starop.) — zwrot przysłowiowy posiadający genezę biblijną, oznacza tęsknotę („usychanie” z tęsknoty). [przypis redakcyjny]

35. prózno (starop.) — na próżno (tzn. daremne są przestrogi, które zalecają zachowanie równowagi ducha w żałobie). [przypis redakcyjny]

36. szczeście* (starop.) — los, fortuna. [przypis redakcyjny]

37. naszladować* (starop.) — iść za kimś, iść śladem, tropić. [przypis redakcyjny]

38. dobra myśl* (starop.) — pogoda ducha, pogoda umysłu, dobre usposobienie, dobry nastrój. [przypis redakcyjny]

39. znikome cienie — cienie znikające, nieuchwytne; dusze zmarłych snujące się w podziemiach opisywanych w opowieściach mitologicznych. [przypis redakcyjny]

40. nieużyty (starop.) — nie dający się uprosić, nieubłagany. [przypis redakcyjny]

41. ksieni (starop.) — księżna, przełożona (Prozerpina). [przypis redakcyjny]

42. w ranym lecie (starop.) — we wczesnym wieku; rany: zob. w. 13; lato*: rok. [przypis redakcyjny]

43. poszła widzieć krajów — poszła, aby widzieć (aby zobaczyć, popatrzeć na) kraje; kraje nocy wiecznej: kraina śmierci, która jest krainą ciemności (jak noc). [przypis redakcyjny]

44. jedno ród* — tylko narodziny. [przypis redakcyjny]

45. miasto* (starop.) — zamiast. [przypis redakcyjny]

46. z czasem — po pewnym czasie, w późniejszym wieku. [przypis redakcyjny]

47. je — ich (rodziców). [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/treny-tren-ii

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kochanowski, Treny, Drukarnia Łazarzowa, wyd. 2, Kraków, 1583

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: the window, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.