Jan Kochanowski

Tren VI. (Ucieszna moja śpiewaczko, Safo słowieńska...)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Tren VI. (Ucieszna moja śpiewaczko, Safo słowieńska...)¹

Ucieszna moja śpiewaczko, Safo² słowieńska³, 

Na którą nie tylko moja cząstka⁴ ziemieńska⁵, 

Ale i lutnia⁶ dziedzicznym prawem spaść miała; 

Tęś nadzieję już po sobie okazowała, 

Nowe piosnki sobie tworząc, nie zamykając 

Ustek⁷ nigdy, ale cały dzień prześpiewając⁸, 

Jako więc lichy⁹ słowiczek w krzaku zielonym 

Całą noc prześpiewa gardłkiem¹⁰ swym ucieszonym¹¹. 

Prędkoś mi nazbyt umilkła, nagle cię sroga 

Śmierć spłoszyła, moja wdzięczna¹² szczebiotko¹³ droga. 

Nie nasyciłaś mych uszu swymi piosnkami 

I tę trochę teraz płacę sowicie¹⁴ łzami. 

A tyś ani umierając śpiewać przestała¹⁵, 

Lecz matkę ucałowawszy, takeś żegnała: 

«Już ja tobie, moja matko, służyć nie będę 

Ani za twym wdzięcznym stołem miejsca zasiędę; 

Przyjdzie mi klucze położyć, samej precz jechać, 

Domu rodziców swych miłych wiecznie¹⁶ zaniechać¹⁷». 

To, i czego żal ojcowski nie da serdeczny 

Przypominać więcej, był jej głos ostateczny¹⁸. 

A matce, słysząc¹⁹ żegnanie tak żałościwe, 

Dobre²⁰ serce, że od żalu zostało żywe. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. Safo (a. Safona) (VII–VI w. p.n.e) — najsłynniejsza starożytna poetka gr. mieszkająca na wyspie Lesbos. [przypis redakcyjny]

3. słowieńska (forma starop.) — słowiańska. [przypis redakcyjny]

4. cząstka — tu: część, która się komuś należy w wyniku dziedziczenia. [przypis redakcyjny]

5. ziemieński (forma starop.) — ziemiański, szlachecki; cząstka ziemieńska: dziedziczna część posiadłości szlacheckiej, ziemskiej. [przypis redakcyjny]

6. lutnia — instrument muzyczny strunowy w kształcie gruszki o dnie wypukłym, popularny zwłaszcza w XV-XVII w.; tu: symbol sztuki poetyckiej. [przypis redakcyjny]

7. ustka — zdr. od: usta, rzadko spotykane, dziś: usteczka. [przypis redakcyjny]

8. prześpiewając — przyśpiewując. [przypis redakcyjny]

9. lichy* (starop.) — mały. [przypis redakcyjny]

10. gardłko — zdr. od: gardło; dziś: gardełko. [przypis redakcyjny]

11. ucieszony* (starop.) — przynoszący radość, przynoszący pociechę, uciechę. [przypis redakcyjny]

12. wdzięczny* (starop.) — miły, przyjemny. [przypis redakcyjny]

13. szczebiotka — warto zauważyć, że wyraz szczebiotać w odniesieniu do ludzi miał zwykle nacechowanie negatywne, a pozytywne w odniesieniu do śpiewu ptaków i mowy dziecinnej. [przypis redakcyjny]

14. sowicie — obficie, bogato, dużo. [przypis redakcyjny]

15. ani umierając śpiewać przestała — składnia z „ani” i orzeczeniem niezaprzeczonym (podobna jak w jęz. ang.) była dosyć popularna w XVI w.; dziś w jęz. pol. zasada podwójnego przeczenia. [przypis redakcyjny]

16. wiecznie — na wieki. [przypis redakcyjny]

17. zaniechać* (starop.) — opuścić; Już ja tobie, moja matko (...) zaniechać: fragment ten wiernie odpowiada charakterowi ówczesnych polskich pieśni weselnych (pożegnanie domu rodzinnego przez pannę młodą). W folklorze polskim pieśń pożegnalna panny młodej była leksykalnie bliska (są tu liczne analogie) pieśniom żałobnym. Istnieje teoria, że mamy tutaj do czynienia z aluzją do pożegnania Antygony z mieszkańcami Teb w tragedii Sofoklesa. [przypis redakcyjny]

18. ostateczny* — tu: ostatni. [przypis redakcyjny]

19. słysząc (starop. forma imiesł.) — słyszącej. [przypis redakcyjny]

20. dobre* — tu: zdrowe. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/treny-tren-vi

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kochanowski, Treny, Drukarnia Łazarzowa, wyd. 2, Kraków, 1583

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: c'est la vie beautiful sailboats, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.