Jan Kochanowski

Tren XV. (Erato złotowłosa i ty, wdzięczna lutni...)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Tren XV. (Erato złotowłosa i ty, wdzięczna lutni...)¹

Erato² złotowłosa i ty, wdzięczna³ lutni⁴, 

Skąd pociechę w swych troskach biorą ludzie smutni, 

Uspokójcie na chwilę strapioną myśl⁵ moję, 

Póki jeszcze kamienny w polu słup nie stoję⁶, 

Lejąc ledwe⁷ nie krwawy płacz przez marmór⁸ żywy⁹, 

Żalu ciężkiego pamięć¹⁰ i znak nieszczęśliwy. 

Mylę sie, czyli¹¹ patrząc na ludzkie przygody 

Skromniej człowiek uważa¹² i swe własne szkody? 

Nieszczesna matko¹³ (jesli przyczytać¹⁴ możemy 

Nieszcześciu, co prze¹⁵ głupi rozum swój cierpiemy), 

Gdzie teraz twych siedm¹⁶ synów i dziewek tak wiele¹⁷? 

Gdzie pociecha? Gdzie radość i twoje wesele? 

Widzę czternaście mogił; a ty nieszcześliwa 

I podobno tak długo nad wolą¹⁸ swą żywa 

Obłapiasz zimne groby, w których (ach niebogo!)

Składłaś¹⁹ dziateczki swoje zagubione²⁰ srogo. 

Takie więc kwiaty leżą kosą podsieczone 

Albo deszczem gwałtownym na ziemię złożone. 

W którą nadzieję żywiesz?²¹ Czego czekasz więcej? 

Czemu śmiercią żałości nie zbywasz²² co pręcej²³? 

A wasze prętkie²⁴ strzały albo łuk co czyni 

Niepochybny²⁵, o Febe²⁶ i mściwa bogini²⁷? 

Albo z gniewu (bo winna), albo więc z lutości²⁸ 

Dokonajcie²⁹, prze Boga³⁰, jej biednej starości. 

Nowa pomsta³¹, nowa kaźń³² hardą³³ myśl potkała³⁴: 

Dziatek płacząc, Nijobe³⁵ sama skamieniała 

I stoi na Sypilu³⁶ marmór nieprzetrwany³⁷, 

Jednak i pod kamieniem żywią³⁸ skryte rany. 

Jej bowiem łzy serdeczne skałę przenikają 

I przeźroczystym z góry strumieniem spadają, 

Skąd źwierz³⁹ i ptastwo⁴⁰ pije; a ta w wiecznym pęcie⁴¹ 

Tkwi⁴² w rogu skały wiatrom szalonym⁴³ na wstręcie⁴⁴. 

Ten grób nie jest na martwym, ten martwy nie w grobie, 

Ale samże jest martwym, samże grobem sobie. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. Erato — jedna z dziewięciu Muz, Muza poezji miłosnej zazwyczaj przedstawiana z lirą. [przypis redakcyjny]

3. wdzięczny* (starop.) — miły, przyjemny. [przypis redakcyjny]

4. lutni (tu daw. forma W. lp) — dziś: lutnio. [przypis redakcyjny]

5. strapiona myśl — strapiony umysł, duszę. [przypis redakcyjny]

6. póki jeszcze kamienny w polu słup nie stoję — dopóki jeszcze nie zamieniłem się w kamień; zob. też w. 25 o skamieniałej Niobe. [przypis redakcyjny]

7. ledwe (starop.) — ledwie, zaledwie. [przypis redakcyjny]

8. marmór — daw. pisownia wyrazu marmur. [przypis redakcyjny]

9. marmór żywy — żyjący marmur. [przypis redakcyjny]

10. pamięć* — tu: znak upamiętniający lub pamiętanie. [przypis redakcyjny]

11. czyli* (starop.) — czy też. [przypis redakcyjny]

12. uważać* (starop.) — dostrzegać i oceniać. [przypis redakcyjny]

13. Nieszczesna matko — apostrofa do Niobe. [przypis redakcyjny]

14. przyczytać (starop.) — przypisać. [przypis redakcyjny]

15. prze — przez. [przypis redakcyjny]

16. siedm — daw. forma wyrazu siedem. [przypis redakcyjny]

17. tak wiele* (daw.) — tyle samo, drugie tyle. [przypis redakcyjny]

18. nad wolą* (starop.) — wbrew woli. [przypis redakcyjny]

19. skłaść (forma starop.) — złożyć. [przypis redakcyjny]

20. zagubiony — tu: pomordowany, unicestwiony. [przypis redakcyjny]

21. w którą nadzieję żywiesz? (starop.) — jaką nadzieją żyjesz? [przypis redakcyjny]

22. nie zbywasz (starop.) — nie pozbywasz (się). [przypis redakcyjny]

23. pręcej (starop.) — daw. pisownia wyrazu prędzej. [przypis redakcyjny]

24. prętki (starop.) — daw. pisownia wyrazu prędki. [przypis redakcyjny]

25. niepochybny (starop.) — nie chybiający, ten który nie chybia (celu). [przypis redakcyjny]

26. Febe — Febusie; Febus (Apollo) w mit. gr. syn Zeusa i Latony, czasami utożsamiany z bogiem słońca Heliosem; był bogiem muzyki, poezji, łucznictwa, proroctw i sztuki lekarskiej. [przypis redakcyjny]

27. mściwa bogini —- Diana, staroż. bogini rz. utożsamiana z gr. Artemidą; uważana za boginię księżyca, polowania i lasów. [przypis redakcyjny]

28. lutość* (starop.) — litość (obecnie rzadko używa się wyrazu luty w znaczeniu srogi; por. nazwę drugiego miesiąca w roku). [przypis redakcyjny]

29. dokonać* (daw.) — położyć kres. [przypis redakcyjny]

30. prze Boga — przez Boga, na Boga. [przypis redakcyjny]

31. pomsta — zemsta (zob. współczesne wyrażenie pomścić kogoś). [przypis redakcyjny]

32. kaźń (daw.) — męka, kara. [przypis redakcyjny]

33. hardy — dumny. [przypis redakcyjny]

34. potkała (forma starop.) — spotkała. [przypis redakcyjny]

35. Nijobe — forma wyrazu Niobe utworzona dla rytmu. [przypis redakcyjny]

36. na Sipylu — Sipylus (łac.), Sypilos (gr.): góra w Azji Mniejszej, na którą została przeniesiona przez trąbę powietrzną skamieniała Niobe. [przypis redakcyjny]

37. nieprzetrwany (starop.) — taki, którego nie można przetrwać, trwający wiecznie. [przypis redakcyjny]

38. żywią (forma starop.) — żyją. [przypis redakcyjny]

39. źwierz (starop.) — zwierzę. [przypis redakcyjny]

40. ptastwo (starop.) — ptactwo, ptaki. [przypis redakcyjny]

41. w wiecznym pęcie (forma starop.) — w wiecznych pętach, więzach; pęto: więzy. [przypis redakcyjny]

42. tkwić — tu: sterczeć, być na widoku. [przypis redakcyjny]

43. szalony — tu: bardzo wielki, przekraczający normę. [przypis redakcyjny]

44. tkwi na wstręcie (starop.) — stanowi przeszkodę, zawadę. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/treny-tren-xv

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kochanowski, Treny, Drukarnia Łazarzowa, wyd. 2, Kraków, 1583

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: Memory seeps from my veins, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.