Jan Kochanowski

Tren XVI. (Nieszczęściu kwoli a swojej żałości...)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Tren XVI. (Nieszczęściu kwoli a swojej żałości...)¹

Nieszcześciu kwoli² a swojej żałości, 

Która mię prawie przejmuje do kości, 

Lutnią³ i wdzięczny rym porzucić muszę, 

Ledwe⁴ nie duszę⁵. 

Żywem⁶, czy mię sen obłudny⁷ frasuje? 

Który kościanym oknem⁸ wylatuje, 

A ludzkie myśli tym i owym bawi, 

Co błąd na jawi⁹. 

O błędzie ludzki¹⁰, o szalone dumy¹¹, 

Jako to łacno¹² pisać sie z rozumy¹³, 

Kiedy po wolej świat mamy¹⁴, a głowa 

Człowieku zdrowa¹⁵. 

W dostatku będąc, ubóstwo chwalemy¹⁶, 

W rozkoszy¹⁷ żałość lekce szacujemy¹⁸, 

A póki wełny skąpej prządce¹⁹ zstaje²⁰, 

Śmierć nam za jaje²¹. 

Lecz kiedy nędza albo żal przypadnie²², 

Ali²³ żyć nie tak jako mówić snadnie²⁴, 

A śmierć dopiero w ten czas nam należy²⁵, 

Gdy już k nam bieży²⁶. 

Przecz²⁷ z płaczem idziesz, Arpinie²⁸ wymowny²⁹, 

Z miłej ojczyzny? Wszak nie Rzym budowny³⁰, 

Ale świat wszystek Miastem³¹ jest mądremu 

Widzeniu³² twemu³³. 

Czemu tak barzo³⁴ córki swej żałujesz? 

Wszak sie ty tylko sromoty³⁵ wiarujesz³⁶; 

Insze wszelakie u ciebie przygody 

Ledwe nie gody³⁷. 

Śmierć, mówisz, straszna tylko niezbożnemu³⁸; 

Przeczże³⁹ sie tobie umrzeć cnotliwemu 

Nie chciało, kiedyś prze dotkliwą⁴⁰ mowę 

Miał podać głowę⁴¹? 

Wywiódłeś wszytkim, nie wywiódłeś sobie⁴²; 

Łacniej rzec⁴³, widzę, niż czynić i tobie⁴⁴, 

Pióro anielskie; duszę toż⁴⁵ w przygodzie, 

Co i mnie bodzie⁴⁶. 

Człowiek nie kamień, a jako sie stawi 

Fortuna, takich myśli nas nabawi. 

Przeklęte szczeście⁴⁷! Czy snać⁴⁸ gorzej duszy, 

Kto rany ruszy? 

Czasie, pożądnej⁴⁹ ojcze niepamięci, 

W co ani rozum, ani trafią⁵⁰ święci, 

Zgój smutne serce, a ten żal surowy 

Wybij mi z głowy. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. kwoli (starop.) — ze względu na, z powodu. [przypis redakcyjny]

3. lutnią — lutnię. [przypis redakcyjny]

4. ledwe — ledwie, niemal. [przypis redakcyjny]

5. porzucić (...) duszę — umrzeć. [przypis redakcyjny]

6. żywem — czy jestem przytomny? [przypis redakcyjny]

7. sen obłudny — sen zwodniczy, fałszywy. [przypis redakcyjny]

8. kościanym oknem — w mit. gr. i rz. istnieją dwie bramy poprzez które sny wychodzą z podziemia; złudne sny przechodzą przez bramę z kości słoniowej, a sny prawdziwe przez bramę z rogu. [przypis redakcyjny]

9. A ludzkie myśli (...) na jawi — zajmuje myśli ludzkie tym, co na jawie, czyli w rzeczywistości okazuje się nieprawdziwe, złudne. [przypis redakcyjny]

10. błąd ludzki — fałszywa, nieprawdziwa myśl ludzka, głupota ludzka. [przypis redakcyjny]

11. szalone dumy — głupie, szalone myśli. [przypis redakcyjny]

12. łacno — łatwo. [przypis redakcyjny]

13. pisać sie z rozumy — popisywać się rozumem. [przypis redakcyjny]

14. Kiedy po wolej świat mamy — kiedy świat jest przychylny naszej woli, naszym życzeniom. [przypis redakcyjny]

15. głowa (...) zdrowa* — głowa wolna od kłopotów, zmartwień. [przypis redakcyjny]

16. chwalemy — chwalimy. [przypis redakcyjny]

17. rozkosz — przyjemności życia. [przypis redakcyjny]

18. lekce szacować — lekceważyć. [przypis redakcyjny]

19. skąpa prządka — parka, jedna z trzech mitologicznych bogiń przeznaczenia (Atropos, Kloto, Lachesis), przędących nić ludzkiego życia i arbitralnie decydujących o ludzkim życiu i śmierci. [przypis redakcyjny]

20. zstaje — wystarcza. [przypis redakcyjny]

21. za jaje — za nic, czyli za rzecz wartości jaja (w XVI w. jaja były wyjątkowo tanie). [przypis redakcyjny]

22. przypadnie — stanie się, zdarzy się. [przypis redakcyjny]

23. ali — ale oto, ale tymczasem, ale wtedy. [przypis redakcyjny]

24. snadnie (starop.) — łatwo. [przypis redakcyjny]

25. śmierć nam należy — śmierć nas dotyczy (liczymy się z nią i nie gardzimy nią; por. współczesne wyrażenie: coś się należy komuś). [przypis redakcyjny]

26. bieżeć (tu forma 3 os. lp: bieży) — podążać, iść. [przypis redakcyjny]

27. przecz (starop.) — dlaczego, czemu. [przypis redakcyjny]

28. Arpin — pochodzący z Arpinum w Lacjum rzymski pisarz, mówca i filozof, zwolennik filozofii stoickiej Marcus Tullius Cicero (106–43 r. p.n.e.). [przypis redakcyjny]

29. wymowny* — od wyrazu: wymowa oznaczającego retorykę, oratorstwo; Cicero znany był jako znakomity mówca. [przypis redakcyjny]

30. budowny — okazale, pięknie zbudowany. [przypis redakcyjny]

31. Miasto — chodzi o Rzym (łac. Urbs). [przypis redakcyjny]

32. widzenie — zdanie, sąd, opinia, sposób widzenia różnych spraw. [przypis redakcyjny]

33. Wszak nie Rzym (...) twemu — Cicero głosił, że dla mędrca cały świat jest domem, więc wygnanie nie jest wielkim nieszczęściem; gdy jego wygnano z Rzymu, bardzo rozpaczał. [przypis redakcyjny]

34. barzo — bardzo. [przypis redakcyjny]

35. sromota (starop.) — hańba. [przypis redakcyjny]

36. wiarować się (starop.) — strzec się, unikać. [przypis redakcyjny]

37. gody* — radość, wesele; w. 25-28: Cicero głosił, że mędrzec powinien ze spokojem przyjmować wszystkie nieszczęścia, unikając jedynie hańby. Gdy jednak umarła jego córka Tulia, przeżył to głęboko. [przypis redakcyjny]

38. niezbożny — niecnotliwy (por. współczesny wyraz bezbożny). [przypis redakcyjny]

39. przeczże — czemu więc. [przypis redakcyjny]

40. dotkliwy — ostry. [przypis redakcyjny]

41. podać głowę* — dać głowę, stracić życie. [przypis redakcyjny]

42. wywiódłeś — wywiodłeś, udowodniłeś. [przypis redakcyjny]

43. łacniej rzec — łatwiej mówić. [przypis redakcyjny]

44. w. 29-32 — Cicero wygłosił cykl ostrych przemówień przeciwko wpływowemu politykowi, Markowi Antoniuszowi. Został zamordowany z polecenia Antoniusza, choć za wszelką cenę starał się uniknąć śmierci. [przypis redakcyjny]

45. toż — to samo. [przypis redakcyjny]

46. bodzie — dręczy. [przypis redakcyjny]

47. szczeście* — szczęście, dola, los, fortuna. [przypis redakcyjny]

48. snać (starop.) — przecież, może, podobno. [przypis redakcyjny]

49. pożądnej — pożądanej, upragnionej. [przypis redakcyjny]

50. W co (...) trafią — trafić w coś*: potrafić coś. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/treny-tren-xvi

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kochanowski, Treny, Drukarnia Łazarzowa, wyd. 2, Kraków, 1583

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: on the water, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.