Krzysztof Kamil Baczyński

Serce jak obłok

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Serce jak obłok

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. I

5. II

6. III

7. IV

8. V

9. VI

10. Przypisy

11. Wesprzyj Wolne Lektury

12. Strona redakcyjna

Serce jak obłok

Poemat

Matce

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I

W takich nocach się lęgną

same mary tylko i skrzydła nawałnic.

Takie noce się karmi

przez wiatr oderwaną ręką.

Takie noce dymią padliną —

gnijącym runem obłoków;

błądzący po nich giną

w lęku i mroku.

Takie noce rodzą tylko zwierzęta:

konie bez głów i koty ziejące płomieniem,

i płynie w nich ziemia przeklęta

głuchym strumieniem.

Jakże te noce przemógł[1],

które rosną jak trupi obrzęk

i jak ryby duszą się niemo?

Jakże w nich zrodził się olbrzym?

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

II

A miał Tytan ramion dwoje — gałęzi,

jak mosiądz, co się w słońcu wygina,

i oczy, jakby w nich niebo uwięził

albo jakby mu błękit spojrzeniem

przez głowę na wylot płynął.

A nad głową koronkę włosów

do ptaków podobną, koloru róży czy rtęci,

spadającą na wysmukły pomnik twarzy,

kiedy w drogach złocistych brodził,

w płomieniami płynącym zachodzie,

i tętniące cyklony marzył.

Kiedy świt jak owoc mleka dojrzewał

w kolorowych szybkach jaskiń,

ruszał Tytan przez dzwoniące jaskry

jak przez gwiazdy wdeptane w trawę,

i melodie echem śpiewał,

a przed sobą pędził jak korabie[2]

zamyślone, koczujące jak owce

w szczerym srebrze wykute lodowce.

A spod stóp się sypały lawiny

jak odłamki kroków wędrujących

przez pustynie planet innych,

przez kotliny zatopione słońcem,

poprzez ziemię jak wielką przyczynę

zgasłych studni i źródeł bijących.

Parły trąby miedziane wichury

w kolorowy codzienny zachód,

pędził Tytan bezimienne góry

nad koralowy wodopój,

gdzie jak senne zwierzęta — łapą

przecierały znużone oczy,

zanurzały pyski w spokój —

w aksamitne fale nocy.

Czegóż więcej potrzeba, gdy głos twój

budził gór żelazny obryw?

Czegóż więcej trzeba oczom modrym,

że tak w smutek patrzyły prosto,

że aż śmiercią lodowatą wiało od nich?

Nosił Tytan w piersiach mocnych

wyrojone w groźną noc narodzin

smutne serce wykarmione na wyjących wichrów głodzie,

smutne serce wybujałe na lamentach ptaków nocnych,

na modlitwach psów — rzucanych w tarczę snów okrągłą —

— dziwne serce — zamiast serca — obłok.

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

III

Dojrzewały w sadach śliwy, śliwy złociste, jakby

kto krople słońca w powietrzu ostudził nagle jak wosk.

Tańczyły siostry kołem, od tej wesołej jazdy

migało pod powiekami, drażniło nozdrza jak kłos.

Dudniły warkocze, tak lśniące, że prawie w słońcu białe,

jak ulew jasne sploty rzucane z nieba ukosem.

Dudniły deszcze owoców poprzez rozwiane włosy,

żeś już nie wiedział na pewno, czy włosy, czy śliwy dojrzały.

Tańczyły siostry kołem, a Tytan przystanął; od żaru

oczy ręką ogarniał jak od lśniącego bąka:

«Weźcie mnie, siostry, będziemy po kolorowych łąkach

tańczyć pośród jesieni zielonożółtych pożarów».

Śmiały się siostry, śpiewały głosami

jak zielonymi wilg owocami:

«Jakże będziesz tańczył z nami

pod jesieni namiotami,

kiedy ręce masz jak stal i mosiądz?

Strącisz z gór sokoły lawin,

huk lodowców słońce zdławi,

kiedy pieśń zaśpiewasz mocnym głosem.

Jakże bratem naszym jesteś,

kiedy my jak płomień lekkie,

który biegnie po płonącej słomce,

a ty wiatrem noc zalewasz,

piorunami płoniesz w drzewach,

rozdmuchujesz w kolorowy zachód słońce?

Jakże mamy tańczyć z tobą,

kiedy zamiast serca obłok

w piersi burzą wypełnionej nosisz?»

I wesoło się siostry śmiały,

w świergot ptaków coraz bardziej zanikały,

aż pozostał po nich lot pajęczyn

rozwieszony w powietrzu dźwięcznym.

Został Tytan sam na brzegu żalu

jak na brzegu najsmutniejszej wyspy,

gdzie na drzewach nawet ptaki wszystkie

są z zimnego złocistego metalu.

IV

Kąpali się chłopcy w rzekach,

których prąd podobny dłoniom żylastym,

gdzie czekała ich polana niedaleka

i mijały ich wyśnione obce miasta

napełnione kopułami z kolorowych szkiełek,

które w słońcu się wzdymały i gięły.

I widzieli w lasach ciemnych, wilgotnych

wirujące tęcze z purpurowych kamieni.

Wśród zielonych kołysek cieni

migotały im dziewcząt loki.

Ale jakże je było uchwycić,

kiedy były z snów przejrzystych nici?

Stanął Tytan nad rzeką i zawołał,

aż się kręgi kręciły po wierzchu,

jakbyś kamień w wodę rzucił — coraz dalsze koła

«Chodźcie, chłopcy, popłyniemy o zmierzchu

i zamkniemy w rąk brązowych kleszczach

kraj błękitny, gdzie gwiazda mieszka».

Ale śmieli się chłopcy białemi —

jak orzechy wyłuskane — zębami:

«Jakże płynąć chcesz, Tytanie, z nami

do tych bujnych jak burze ziemi,

kiedy my szukamy w nich dziewcząt —

jedwabnego jeziora pieszczot,

kiedy chcemy wydrzeć drogie kamienie

tęczom barwnym i zazdrosnym ziemiom?

A ty nie masz soczystego serca,

w którym dudni krew chciwa klejnotów.

Czy w lodowcach swych ukryjesz złoto?

Czy w cyklonach swych poszukasz mu miejsca?»

I płynęli, przepływali obok:

«Przecież ty masz zamiast serca obłok».

Poszedł Tytan od chłopców wesołych,

wielkie stopy ostrożnie stawiając wśród drzew.

Jeszcze za nim, pogłos rzeczny wołał

i płynących daleki śpiew.

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

V

Czesała Światłołuna włosy ciemne

przed zwierciadełkiem strzaskanym potoku,

zanurzała wąskie ręce głęboko,

ku swym oczom zielonych tajemnic,

które w wodzie się tliły i gasły

jakby z mroku utkane, a jasne.

Zeszły sarny do strumienia, wodę

tuląc miękko do wilgotnych twarzyczek,

przybliżały kosmaty policzek

do jej dłoni błękitnych od chłodu

i wznosiły nozdrza mokre i czarne,

jakby w piersiach jej przeczuły sarnę.

Widział Tytan Swiatłołunę i pokochał,

rzucił stada gór lodowych i gromów

i co rano przed płynącym lasu domem

dzwonił pieśni na wydętych wiatru konchach,

aż z przestrzeni taki żal wywabił,

że na liściach osiadało łzami.

Tylko z dali ryczały porzucone lodowce

przystanąwszy w zasłuchane stada

i skręcone orkany jak owce

pobekując zawisły w powietrzu,

nawet ostre pociski deszczów

zwisły z nieba — stanęły nad ziemią,

w kręgi pieśni zasłuchane niemo.

Tytan grając śpiew smutny w ciszę długo snuł,

jakby ciemną nicią żalu niebo rozciął wpół:

«Szybują bąki wiecznych burz

chmurami w dół, chmurami w głąb.

Spadają deszcze szklanych róż

pośród mosiężnych wiatru trąb.

Widziałem w twoich oczach las

wiodący sarnim rytmem w świat,

gdzie zamyślone ryby gwiazd

nad nawałnicą lat.

Uchroń mnie lotem swoich rąk

jak białych ptaków snu

od wędrujących za mną łąk,

od wędrujących gór.

Szybują burze, w burzach drży

mój własny groźny krok.

O, schroń mnie w namiot swoich snów

przed stalą moich rąk».

Wyszła wtedy Światłołuna na brzeg światła,

pół się śmiejąc, pół po wietrze ręką wodząc

jak po grzbiecie zbudzonego pieśnią bawoła,

i uniosła smutne oczy jak lecących chmur zwierciadła,

jak jaskółki zabłąkane późną nocą

w wirujących planet kołach.

Pół się śmiejąc, pół śpiewając zawołała,

jakby strumień ciepłym altem w niebo lała:

«Jakże ty mnie chcesz, Tytanie, kochać,

zadumaną w moich białych potokach?

Jakże chcesz mnie w mocne dłonie uchwycić,

kiedy nie wiesz, czy to ja, czy moje odbicie?

Bo ja jestem na wpół prawdą, na wpół ciszą,

jakby liście, co w powietrzu — zanim spadną — wiszą.

Boję ja się twoich gór tętentu,

twoich wichrów jak lecące zwierzęta.

Kiedy rykną twe lodowce lawiną,

moje oczy znikną w liściach, w kwiaty się rozpłyną.

Za wysoka będzie miłość z tobą,

kiedy ty masz zamiast serca obłok».

Za wysoko było podjąć płacz z tej nuty,

gdzie go piersi wyrzuciły ponad przestrzeń,

gdzie go taki lodowaty wylał smutek,

aż zamarzły nieruchomo wszystkie ptaki na wietrze.

Tylko z powiek Tytanowi łabędź spłynął

zamiast łzy — i w chmurach zginął.

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

VI

Dudniły rzeki po zboczach. Pełzały żółtym płomieniem

ogniska ludzi w dolinach, kiedy się do snu kładli

nic nie widzący powyżej, niż biegły z ognisk cienie,

nie szukający ponad to, co już od dawna odgadli.

Ryczały krowy mleczne i rogi nurzały w senność,

a ptaki spały mocno jak wyrzeźbione w gałęziach.

Piersi zwierzęce i ludzkie wznosiły, zniżały ciężar

ogromnej kuli nocy, którą zamknęła ciemność.

Wtedy z pieczar głos się piętrzył i tak urósł,

jakby nie był lotem ptasim, ale czarną górą.

Wołał Tytan w puste studnie nocy,

aż mu oczy wypalone troską zgasły,

a od głosu ziemia stała w gromach jasnych,

złote kule na doliny tocząc.

A lawiny lały się jak srebrne rzeki,

jakby starte kołem czasu — wieki.

Właśnie świt nad nocą przysiadł; jakby ptak

skrzydłem mlecznym gwiazdy z wolna ścierał,

kiedy drogą bladą jak we snach

Matka szła o twarzy wyrzeźbionej

w smugi smutku, jakby się nią przelał

czarny płomień zamknięty we łzach.

A łzy były za Tytanem tęsknione

i nie gorzkie już, a tylko czerwone.

Wtedy w piersi Tytana obłok

tak się dźwięcznie w białą chmurę skłębił,

że po halach posypał się pogłos

cekinami mieniących gołębi.

I w ramionach Matki zamilkły

jego oczy jak zamarzłe wilki.

Tylko skrzydła jej srebrnych włosów

długo wiały na porannym wietrze

i sypały się w błękitną przestrzeń,

zastygając w konstelacje i znaki,

nie wiadomo, czy łzy, czy ptaki?

ukończone 30 sierpnia 1941 r.

Przypisy:

1. przemóc (daw.) — przezwyciężyć, pokonać. [przypis edytorski]

2. korab (daw.) — statek. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/baczynski-serce-jak-oblok

Tekst opracowany na podstawie: Krzysztof Kamil Baczyński, Poezje, wybór K. Wyka, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1977.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paweł Kozioł, Maciej Rajski.

Publikację wsparli i wsparły: Katarzyna Walichnowska, Tomasz Kolinko, zby, sroczka, Piotr Skirski, animal, Jan Marcinkiewicz, Sławomir Czarnecki, Joanna Stępień, Alkina, Daga, Justyna Sławik, 10, Beata i Gabrysia Wcisło, Agnieszka Bielawska.

Okładka na podstawie: Jeff Ruane, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.