Wacław Potocki

Niewieście i po śmierci nie wierz

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Niewieście i po śmierci nie wierz

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Niewieście i po śmierci nie wierz[1]

Niewieście i po śmierci wierzyć, mówią, szkoda.

Czego pewny trefunek[2] okazyją poda,

Kiedy z macierzyńskiego upadszy słup grobu

Co dwu pasierbów miała, zabił oraz obu.

Był i w Polszcze[3], po śmierci że nie wierzyć żenie[4],

Przykład. Na pospolite jechał mąż ruszenie.

A ta namówiwszy się z swoją sługą starą,

Zachorzawszy, umiera pod trupa maszkarą[5].

Wór piasku i posoki[6] związawszy w zapaskę[7],

Żeby trupem śmierdziała, w trumnę stawia faskę[8].

Szle[9] smutną wierna sługa nowinę do męża,

Że nie mogli w kościele dłużej cierpieć księża,

że do grobu dla smrodu[10] przyszło spuścić panią;

Wolno mu będzie sprawić egzekwije[11] za nią,

Która do nieznajomych, gdzieś w dalekiej Żmudzi

Co najostrożniej może, jedzie z gachem[12], ludzi[13].

I tam wieś kupią, a mąż tylko się nie wiesza[14];

Rozum się mu od żalu w smutnej głowie miesza.

Toż powróciwszy z wojny, egzekwije szumne

Sprawi, próżną nad grobem postawiwszy trumnę.

Oraz wotum[15], w którym był, w tymże czyni kirze

Przed ołtarzem, w małżeńskie nie wchodzić przymierze.

Górze się z górą trudno; choć będzie dalekiem

Jeden drugiego, może człowiek się zejść z człekiem.

Szlachcic znajomy, mając krewnego na Żmudzi,

W tamten kraj, spodziewając się spadku, zatrudzi —

Wielom to okazyją do nawiedzin bywa.

Czego mu sercem życzy, językiem pokrywa.

Cieszy się wrzeczy[16], że go w dobrym zastał zdrowiu,

Choćby wolał[17] na marach, w grobie pogotowiu[18].

Niewiem, jakim trefunkiem owo mu się zdarzy

Poznać dawno znajomą panią sobie z twarzy,

Która już, co na świecie rzeczą było nową,

Żoną umarłszy, żyła zaś po śmierci wdową.

Wszelakich się podobieństw ile może chwyta,

Ani w czesie[19] omyli, kiedy o nią pyta.

Więc wróciwszy do domu, mężowi opowie,

Żeby się znowu kłaniał[20] zmartwychwstałej wdowie.

Ten do trumny, w trumnie nic, tylko piasek suchy,

W fasce mały tylko już znak wołowej juchy[21].

Odiskał[22] ci ją, czego i sama nie zbrania,

Pokazawszy wizerunk[23] światu zmartwychwstania.

Nie takąć wstała, jakąć śmierci szła do gardła,

Bo choć nie trupem, ale dudkami prześmiardła[24];

Dwadzieścia w żywym grobie lat leżąc z okładem,

Babą wróci; jednakże i on już był dziadem.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Niewieście i po śmierci nie wierz — opowiadanie zmyślone, ale nie przez Potockiego. Szyk słów bardzo dowolny. [przypis redakcyjny]

2. trefunek — traf. [przypis redakcyjny]

3. w Polszcze (daw.) — dziś popr.: w Polsce. [przypis edytorski]

4. żenie — dziś popr.: żonie. [przypis edytorski]

5. maszkara (starop.) — maska. [przypis edytorski]

6. posoka — krew bydlęca. [przypis edytorski]

7. zapaska — fartuszek. [przypis edytorski]

8. Wór piasku i posoki związawszy w zapaskę, Żeby trupem śmierdziała, w trumnę stawia faskę. — występuje tutaj dowolny szyk słów. Poprawnie: stawia w trumnę wór piasku i faskę posoki, związawszy (je) w zapaskę. [przypis redakcyjny]

9. szle — dziś popr.: śle. [przypis edytorski]

10. dla smrodu (starop.) — z powodu smrodu. [przypis edytorski]

11. egzekwije — dziś popr.: egzekwie. Część ceremonii pogrzebowej, modlitwa nad trumną zmarłego. [przypis edytorski]

12. gach (daw.) — kochanek. [przypis redakcyjny]

13. do nieznajomych ludzi — podzielone całymi zdaniami. [przypis redakcyjny]

14. wiesza — nie wiesza się z rozpaczy. [przypis redakcyjny]

15. wotum (daw.) — ślub. [przypis redakcyjny]

16. wrzeczy (starop.) — niby. [przypis redakcyjny]

17. wolał — wolał zastać go. [przypis redakcyjny]

18. pogotowie (starop.; tu forma Msc, lp: w pogotowiu) — tym lepiej, tym bardziej. [przypis redakcyjny]

19. w czesie — dziś popr.: w czasie. [przypis redakcyjny]

20. kłaniać się (starop.; tu forma 3 os., lp, r.m.: kłaniał się) — oświadczyć się. [przypis redakcyjny]

21. jucha (starop.; tu forma D, lp, r.ż.: juchy) — polewka, sos. [przypis edytorski]

22. odiskać (starop.; tu forma 3 os., lp, r.m.: odiskał) — odszukał. [przypis redakcyjny]

23. wizerunk — dziś popr.: wizerunek. [przypis edytorski]

24. dudkami prześmiardła (starop.) — zestarzała się. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/potocki-niewiescie-i-po-smierci-nie-wierz

Tekst opracowany na podstawie: Wacław Potocki, Wiersze wybrane, wyd. i oprac. Aleksander Brückner, nakł. Krakowska Spółka Wydawnicza, druk. W.L. Anczyca i Spółki w Krakowie, Kraków [1924].

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Elbląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BE. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.".

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksander Brückner, Katarzyna Dug, Marta Niedziałkowska, Aneta Rawska, Magdalena Świekatoń.

Okładka na podstawie: Maciek Lulko@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.