Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Salamandra

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Salamandra

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Salamandra

Przez obcy szedłem las — posępny stał;

ciemniał w nim dzień — wilgotne mchy

słały się u mych nóg, z nadwodnych skał

zwisały zimne, brudne, ślisko szły

w parowów głąb. Potoku pienny[1] nurt

po progach wył wzdłuż drogi, to znów cichł,

z kamiennych w toń się przelewając furt.

Wśród gonnych[2] drzew tu owdzie, jakby mnich

(dalekich Tatr widziadło), karli[3] smrek[4],

obrosły gąszczem konarów aż do stóp,

w milczeniu stał i ciszy leśnej strzegł.

I nic nie rwało jej; jak ciemny grób

milczał ten las, tonąc w ponury mrok.

Tam szedłem sam — szeleścił w ścieli[5] krok,

to patyk trząsł, to bełkło[6] trzęsawisko.

Gdziem był? — tak, wiem: ja byłem ludziom blisko,

ale mój duch, jak niegdyś na Jeziorze

Królewskim, zszedł z kolisk ludzkiego świata,

i wszystkie w tłum zbiegły się ku mnie lata,

przeżytych dni, przeżytych godzin morze...

Wszystko, com czuł, czegom przepragnął w życiu,

zbiegło się ku mnie w tłum — wszystkie tęsknice, chęci;

widziałem tam, jak pasmo wzgórz w odbiciu

kliszy: zebrane współ[7] epoki mej pamięci.

I moja krew, i mózg mój, i marzenia,

porywy duszy, woli mojej sny,

nadzieje, wiary: wśród tego milczenia

ozwały się, przyszły i ze mną szły

mówiące do mnie, w mrok. A głos to jeden był,

ogromne, straszne jedno zapytanie:

Co pozostało z nich?... Ze skalnych brył,

gdy spadną w dół, skruszony rum[8] zostanie,

kamieni stos — lecz co zostało z nich?

Co z duszy mej i z mojej krwi żywota?

Czyliż, jak kurz od koła leci szprych,

tak z życia duszy treść odlata i robota?

Wewnętrznej pracy wóz przetoczy się wśród dróg,

i nie zostaje nic, jakby nie przebiegł wcale?

I gorzki żal się wśród czeredy[9] wzmógł

mych myśli, czuć. Po cóż — mówiły — po co

byłyśmy, jeśli mniej trwania w nas, niźli w skale

podłej, z której się żwir i głazy wygruchocą?

Po coś ty rodził nas i my rodziły ciebie?

Pytały tak, a ja, jak gdybym na pogrzebie

pochodnią tylko był i więcej niczym, wkoło

świecąc na smutku mrok i na zgryzotne kiry[10],

tak szedłem — — milczał las, woń stęchłą zioło

dawało z błot, i mchy, nad wodne wiry

zwisłe, dławiły dech... I ciągły szum: Gdzie my?

Gdzie żywot twój, co z nas się plótł, jak z sita[11]

plecie się kosz? Gdzie my: twe myśli, sny,

gdzie żywot twój?... Cóż powiem? Pod kopyta

wtrącił was Czasu rumak i Nicości?

Zdeptał was, jako koń Atylli[12] złém

kopytem deptał wsie? Kędyście[13] w toń tej czczości[14],

co się przeszłością zwie, kędyście w grób, w pokłady

strawionych ludzkich rzeczy zapadły — czyż ja wiem?...

Wtem u mych stóp, pod zboczem usypiska,

wśród mokrych nor, patyków, jako gady

pełznących w las, nad miejscem, gdzie połyska

bagienka szkło: ujrzałem nieruchomie

stojącą salamandrę. Czarne ciało,

pomalowane w żółte plamy, słało

się tuż nad ziemią i w leśnym ogromie

wiązało do się wzrok, jak świeca w ciemnej sali.

Przez długą chwilę przeciweśmy stali,

aż mi się zdało, że w tej wędrownicy

pustkowi leśnych, w tej wiecznego cienia

mieszkance niemej: wszystkie me pragnienia

i cały bezmiar żywota tęsknicy,

i wszystko, co się w mym życiu nie stało,

wraz[15] się skupiło i wraz zamieszkało,

ażeby błądzić tu, w wiecznej mrocznicy

obcego lasu... Dni, godziny, lata,

co za mną z głuchym zapytaniem gnacie,

widma cmentarne, czyliż[16] wy w warsztacie

natury wiecie, jakim kręgiem lata

koło wszechbytu? Czy znacie pierścienia

początek i kres? Czy wiecie, że współ wraz

może wam wszystkim ten odpowiedź daje las ?

Że wszystkie zżyte sny, sny zżyte i natchnienia

i cały skarb, co człowiek w sobie miał,

może się taką ot straconą rzeczą stał,

jak salamandra ta wśród lasu mrocznych głębi?

Więc nie pytajcie mnie, kędy jesteście,

ani pytajcie mnie, czy się z was co zezrębi[17],

ani się za mną w tłum tych mar żałobnych nieście,

bo nie wiem nic — — widzicie: milczy las...

Jeżeli tu przez wszystek bytu czas

błądzić człowieka los — może i to, co zżył,

wieczyście błądzi kędyś — tuman sił

straconych w wieczny mrok...

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. pienny — spieniony. [przypis edytorski]

2. gonny (o drzewie) — wysoki i prosty. [przypis edytorski]

3. karli — tu: karłowaty. [przypis edytorski]

4. smrek (reg.) — świerk. [przypis edytorski]

5. ściela — ściółka. [przypis edytorski]

6. bełkłąć — zabulgotać. [przypis edytorski]

7. współ — razem. [przypis edytorski]

8. rum — gruz, rumowisko. [przypis edytorski]

9. czereda — tłum. [przypis edytorski]

10. kir — czarna tkanina, symbolizująca żałobę. [przypis edytorski]

11. sito — tu: sitowie. [przypis edytorski]

12. Atylla — popr.: Attyla (406–453), wódz Hunów, znany z okrucieństwa, wielokrotnie atakował Cesarstwo Rzymskie. [przypis edytorski]

13. kędy — gdzie. [przypis edytorski]

14. czczość — pustka, coś nieznaczącego. [przypis edytorski]

15. wraz — naraz, jednocześnie. [przypis edytorski]

16. czyliż — czy z partykułą pytajną -li i wzmacniającą -ż. [przypis edytorski]

17. zezrębić — zacząć stanowić zrąb, fundament. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-salamandra

Tekst opracowany na podstawie: Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Wybór poezji, nakł. Gebethnera i Wolffa, Warszawa-Kraków 1897

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paweł Kozioł, Marta Niedziałkowska, Maria Ługowska.

Okładka na podstawie: Vase &amp; Saucer, Steve Snodgrass@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.