Maciej Szukiewicz

Sielanka

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Sielanka

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Sielanka

Szli oparci o siebie ramieniem i twarzą — —

Niepomni świata, ludzi, czasu i przestrzeni,

Nie słyszeli, co świerki nad głową ich gwarzą,

Nie widzieli, że słońce gór szczyty rumieni,

Nie czuli, że chłód bagien, snując się już w lesie,

Białą, wilgotną zmorą pada na pierś ziemi

I że to mech puszysty pod ich stopą gnie się,

Tłumiąc odgłosy kroków pieszczoty miękkiemi[1],

I że oto na niebie, z wolna i nieśmiało,

Noc błysnęła skrą złotą, drobniuchną i małą,

I majestat swój mnożąc wciąż większym gwiazd rojem,

Przestwory napełniła ciszą i spokojem.

Szli oparci o siebie ramieniem i twarzą,

A jak ważki złociste nad wodą się ważą,

Oni, oczy swe jasne zwróciwszy do wnętrza,

Badali, która chwila dla duszy jest świętsza:

Czy gdy jeszcze pożądań roi sny najsłodsze?

Czy gdy już śnieżne pióra o krwi pożar otrze?

Czy może kiedy rozkosz dreszczem przejmie ciała,

A ona precz odchodzi, powiewna i biała?...

Nad tym oni dumali jak u bliźniąt we śnie

Każde dla siebie tylko, jednak tak współcześnie,

Że gdy szyszka z szelestem upadła na chrusty,

A oni przystanąwszy ust szukali usty,

I wzajemnie na licach opierając lico,

W sercach sobie czytali zwiększoną źrenicą —

Byli, jak przeciw sobie stawione zwierciadła,

Między które płomienna pożoga upadła

I jasno się w nich pali i po tysiąc razy

Tysięcznymi w obudwu odbita obrazy

Idzie w bezmiar, z bezmiaru niezmienna powraca

I znów mknąc tam, skąd przyszła, blasku nie zatraca,

Jeno w nieskończoności mamiącym półmroku

Coraz większą i czystszą wydaje się oku.

Mówiła, przytulając się do piersi jego:

Dziwne... lecz ja tak czuję... — Och, powiedz, dlaczego

Jak cień z światłem, łza z śmiechem pospołu się noszą

Niewysłowiony smutek z bezbrzeżną rozkoszą?

Czemu dla tych upojeń, co ciałem kołyszą

I są napiętym nerwom ochłodą i cisza,

A dla mniszych umysłów skalaniem i grzechem,

Tęskność i melancholia koniecznym są echem?

Jak to tłumaczyć, powiedz? Czy może w tym leży

Upragnienie rozkoszy nowej, innej, świeżej?

Czy może jest w tym smutek błędnego motyla,

Co płacząc startych skrzydeł, nad lilie się schyla?

Może to brzóz żal niemy, co z rozwianej wici

Sączy się niewidzialny, a kogo pochwyci,

Temu najrańszy ranek, najzłocistsze słońce

Zamienia na wieczory tęskne i płaczące? —

Czyżby mogła natura karcić twór bezmyślnie

Za to, że pierś do piersi chciwie się przyciśnie,

Do warg przytulą wargi i do duszy dusza?

I czymże jest natura? i cóż ją to wzrusza?

Snadź inna moc to sprawia... Oto, odkąd pomnę,

Ile razy patrzyłam na dzieła ogromne,

Czy była to z Apollem pędząca kwadryga[2],

Czyli Komedia Danta, czy dzika pieśń Griega[3],

Czy też nimfa zaklęta geniuszem Böcklina[4],

Co na słońcu swe ciało różane wygina

I w paluszkach zagniata perły z fali miękkiej

I jak piasek wciąż sypie je z ręki do ręki —

Zawsze, zawsze i wszędzie marmur, ton, rym, płótno,

Zostawiały mnie z twarzą jednakowo smutną...

I nie mógł to być refleks tych drgnień i tych skurczy,

Przez które wykonawców przechodził duch twórczy,

Bo to samo przymglenie czucia, woli, myśli,

Miałam, gdyśmy na szczytach nad chmurą zawiśli,

Poglądali w dal siną, rozmiarem tak mroczną,

Że zda się oczy nigdy i nigdzie nie spoczną —

Więc w czymże tkwi ten smutek i kędy ma leże

I skąd tak niespodzianie, tak nagle się bierze,

Że w drodze do dusz naszych nic go nie oszuka,

Ni szał zmysłowych uciech, ani boska sztuka?

Gdzie szukać jego źródeł? A może... wiesz? może...

Tylko się nie śmiej ze mnie! — ja, widzisz, wciąż tworzę

Zawrotne hipotezy, dziwaczne teorie,

Na przykład: skąd błękitne, przydrożne cykorie,

Niemal całkiem bezlistne, jak często je widzę,

Mają kwiat tak ogromny na wątłej łodydze?

Albo — skoro w wszechświecie nic nie ginie marnie —

Gdzie spojrzenia, którymi ktoś mrący ogarnie

Świat cały, nim odetchnie po raz już ostatni?

Albo — czy chmurka może obawiać się matni?

Albo gdy na niebiosach księżyc się zapali

I na wody upadnie, jak dobyć go z fali?

Albo... i tak bez końca, jak w bajkach Szeheraz[5].

Otóż widzisz, ja myślę, myślałam już nieraz,

Że wszystko, co za «wielkie» wieki wiekom głoszą,

Czyli[6] to będzie sztuką, czy ciała rozkoszą,

Przypomina nam zawsze stan ów, który czeka

Prędzej, później, lecz pewnie każdego człowieka —

Ów stan, którego żadne słowa nie upiększą,

Ów stan, co jest rozkoszą z wszystkich snadź największą,

Ku któremu twór wszelki ciągłe, w nocy, we dnie

Dąży z woli lub z musu, z wiedzą lub bezwiednie,

Ów stan, co niepodzielnie zawładnąwszy światem,

Cel bytu kiedyś spełni i...

«Śmierć myślisz zatem?»

Cicho, cicho na Boga! — mój złoty, mój drogi,

Nie wymawiaj imienia tej Pani złowrogiej,

Nie wymawiaj go nigdy, nigdy, nigdy głośno!

Za pusto tu, za ciemno, za smutno łzą rośną

Gęstwiny płaczą wokół... A jeśli to licho

Czyha tu kędy z kosą? a jeśli? Więc cicho,

Nie igrajmy z tą mocą podstępną i wrażą.

Szli oparci o siebie ramieniem i twarzą,

Z oczyma w mrok wbitymi, z płonącymi czoły.

Ona cała istnością w jego istność wrosła,

On na poły jej więzień, Prometej[7] na poły.

Wielkich pragnień go burza za świat zjawisk niosła,

A choć milczał, blask taki ze źrenic mu padał,

Że tym blaskiem duch jego cały się spowiadał

I mówił do jej myśli: dlaczego? dlaczego

Miłości naszej smutek i tęsknica strzegą?

Oto gdy pocałunkiem usta się nam spoją,

Oto gdy pierś mą złożę na białą pierś twoją,

Oto gdy tak bez woli, bez czucia, pamięci,

Czerpiemy z siebie słodycz uściskiem objęci,

Dusza z uwięzi zmysłów swobodnie ulata

W obcą dla nas, mistyczną krainę zaświata.

Co tam robi? czy słońca tam widzi, czy nowie?

Nie zgadnąć, tego ona nigdy nam nie powie

I tylko, gdy z wędrówki swej do nas powróci,

Niedobrze jej tu z nami i tak się wciąż smuci

Jak kędy na wygnaniu zbłąkana królewna.

Bo dla niej za powrotem jednia rzecz jest pewna:

Że nad żar ust łaknących, nad ciał lube sploty

Istnieją śluby ducha i ducha pieszczoty

Stokrotnie rozkoszniejsze i lepsze daleko —

Coś, jak kiedy się rzeka spotka z drugą rzeką,

Coś, jak gdy się dwie chmury ciągnąc nieba krajem

Zetkną i aż do drobin przenikną nawzajem,

Coś, jak kiedy dwa światła rozszczepione tęczą

Znów w jeden biały promień wspólnie się zaręczą,

Coś, co nie ma określeń w naszej mowie lichej,

Coś, co bije blaskami z cudnych liców Psychy,

Gdy szałem z nas wyparta pławi się w eterze

I dziwną kąpiel z światła, woni, dźwięków bierze

I oboje nas potem, po swoim powrocie

Rzuca na pastwę strasznej, bezbrzeżnej tęsknocie

Za tą kąpielą dziwną, za szczęsnością oną

Przeczuwaną zaledwo, a tak upragnioną...

Szli oparci o siebie ramieniem i twarzą

Jak anioły, gdy w niebie ziemską miłość marzą,

Szli, nie wiedząc u kogo, u dnia czy u nocy,

Na to swe utęsknienie szukać im pomocy?

Szli oparci o siebie, cisi...

A tymczasem

Jakiś zbłąkany powiew zakołysał lasem.

Za nich i za podobnych im całe miliony

Wyrwał się z mroków leśnych jakiś jęk stłumiony

Jakby całej ludzkości bolesne westchnienie

Szło rozbić bramy nieba... A tam — wciąż milczenie...

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. pieszczoty miękkiemi — dziś popr. forma N. lm: miękkimi pieszczotami. [przypis edytorski]

2. kwadryga (z łac.) — rydwan zaprzężony w cztery konie „w poręcz”, tj. jeden przy drugim. [przypis redakcyjny]

3. Grieg Edward (1843–1907) — kompozytor norweski. [przypis redakcyjny]

4. Böcklin Arnold (1827–1901) — malarz szwajcarski, zażywający kultu w epoce Młodej Polski. [przypis redakcyjny]

5. Szeheraz — Szeherazada, bohaterka Księgi tysiąca i jednej nocy, co noc opowiadała sułtanowi inną historię. [przypis redakcyjny]

6. czyli (tu daw.) — czy. [przypis edytorski]

7. Prometej — dziś raczej: Prometeusz. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szukiewicz-sielanka

Tekst opracowany na podstawie: Młoda Polska. Wybór poezyj, oprac. Tadeusz Żeleński (Boy), wyd. drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja wykonana przez Fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Łukasza Jachowicza.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Dorota Kowalska, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: Yossari@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.