Jan Kochanowski

Tren II. (Jeślim kiedy nad dziećmi piórko miał zabawić...)

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Tren II. (Jeślim kiedy nad dziećmi piórko miał zabawić...)

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Tren II. (Jeślim kiedy nad dziećmi piórko miał zabawić...)[1]

Jeslim kiedy nad dziećmi piórko[2] miał zabawić[3],

A kwoli temu wieku[4] lekkie[5] rymy[6] stawić[7],

Bodajżebych[8] był raczej kolebkę kołysał

I z drugiemi nieważne mamkom pieśni[9] pisał,

Któremi by dziecinki noworodne[10] spiły[11]

I swoich wychowańców[12] lamenty toliły[13].

Takie fraszki[14] mnie zbierać[15] pożyteczniej było,

Niżli, w co mię nieszczeście moje dziś wprawiło[16],

Płakać nad głuchym grobem[17] mej wdzięcznej dziewczyny

I skarżyć sie na srogość[18] ciężkiej[19] Prozerpiny[20].

Alem użyć w obojgu jednakiej wolności[21]

Nie mógł — owom ominął[22], jako w dordzałości[23]

Dowcipu[24] coś ranego[25], na to mię przygoda[26]

Gwałtem wbiła[27] i moja nienagrodna szkoda[28].

Ani mi teraz łacno[29] dowiadać sie o tym[30],

Jaka mię z płaczu[31] mego czeka cześć na potym[32].

Nie chciałem żywym śpiewać, dziś umarłym muszę,

A cudzej[33] śmierci płacząc, sam swe kości suszę[34].

Prózno to[35]; jakie szczeście[36] ludzi naszladuje[37],

Tak w nas albo dobrą myśl[38], albo złą sprawuje.

O prawo krzywdy pełne! O znikomych cieni[39]

Sroga, nieubłagana, nieużyta[40] ksieni[41]!

Tak li moja Orszula, jeszcze żyć na świecie

Nie umiawszy, musiała w ranym umrzeć lecie[42]?

I nie napatrzawszy sie jasności słonecznej,

Poszła nieboga widzieć krajów nocy wiecznej[43].

A bodaj ani była świata oglądała,

Co bowiem więcej, jedno ród[44] a śmierć poznała.

A miasto[45] pociech, które winna z czasem[46] była

Rodzicom swym, w ciężkim je[47] smutku zostawiła.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. piórko — pióro (potoczny wariant tego wyrazu, a nie zdrobnienie). [przypis redakcyjny]

3. zabawić (daw.) — zatrudnić (się), strawić na czymś czas. [przypis redakcyjny]

4. kwoli temu (starop.) — z powodu tego, dla tego; temu wieku: chodzi tu o dzieci. [przypis redakcyjny]

5. lekki* (starop.) — mało ważny, posiadający małą wartość. [przypis redakcyjny]

6. rymy* (starop.) — wiersze. [przypis redakcyjny]

7. stawić — składać, układać. [przypis redakcyjny]

8. bodajżebych (starop.) — pochodzi od: Bóg daj, żebym, czyli: daj Boże, żebym. [przypis redakcyjny]

9. nieważne pieśni* — kołysanki; mamka: niańka, która karmi niemowlę. [przypis redakcyjny]

10. dziecinka — zdrobnienie od dziecina (dziecko); noworodne: nowonarodzone (por. współcz. wyraz: noworodek). [przypis redakcyjny]

11. spiły* (starop.) — usypiały. [przypis redakcyjny]

12. wychowańców — wychowanków. [przypis redakcyjny]

13. toliły (starop.) — tuliły, koiły, uspokajały; lamenty: płacze. [przypis redakcyjny]

14. fraszka (starop.) — błahostka, drobnostka, drobiazg (zob. w w. 2 „lekkie rymy”, w w. 4 „nieważne pieśni”) [przypis redakcyjny]

15. zbierać — gromadzić (tu chodzi o gromadzenie tekstów, fraszek). [przypis redakcyjny]

16. wprawić w coś — doprowadzić do czegoś, nauczyć czegoś. [przypis redakcyjny]

17. głuchy grób — który nie słyszy i nie słucha płaczu. [przypis redakcyjny]

18. srogi (starop.) — przykry, ciężki, okrutny (stąd srogość: okrucieństwo). [przypis redakcyjny]

19. ciężki* (starop.) — tu w znaczeniu: srogi. [przypis redakcyjny]

20. Prozerpina — władczyni śmierci w mit. rzym. (odpowiadająca Persefonie w mit. gr.), żona Plutona (Hadesa), boga podziemia, była często w poezji antycznej i renesansowej uosobieniem śmierci. [przypis redakcyjny]

21. użyć w obojgu jednakiej wolności — mieć w obu rzeczach jednakowo wolny wybór; w obojgu: tj. i w pisaniu kołysanek (zob. w. 4) i w pisaniu płaczów (zob. w. 9). [przypis redakcyjny]

22. owom ominął — owo (jedno) ominąłem. [przypis redakcyjny]

23. dordzałość (starop.) — dojrzałość. [przypis redakcyjny]

24. dowcip* (starop.) — rozum, inteligencja, talent, błyskotliwość. [przypis redakcyjny]

25. rany* (starop.) — wczesny, przedwczesny, niedojrzały (por. rano, wcześnie rano); coś ranego w dordzałości: coś przedwczesnego („niewczesnego”) w czasie dojrzałości. [przypis redakcyjny]

26. przygoda* (starop.) — złe zdarzenie, nieszczęście, nieszczęśliwy wypadek. [przypis redakcyjny]

27. gwałtem wbiła — powaliła, ugodziła, gwałtownie doprowadziła do czegoś. [przypis redakcyjny]

28. nienagrodny (starop.) — taki, który nie może być nagrodzony, wynagrodzony, naprawiony. [przypis redakcyjny]

29. łacno (starop.) — łatwo. [przypis redakcyjny]

30. dowiadać sie o tym (starop.) — dowiadywać się o to, zastanawiać się nad tym. [przypis redakcyjny]

31. płacz — tu: w znaczeniu planctus (łac. żal, opłakiwanie), chodzi tu bowiem o same Treny jako utwór literacki. [przypis redakcyjny]

32. cześć na potym (starop.) — późniejsze uznanie, sława u potomnych. [przypis redakcyjny]

33. cudzy* (starop.) — nie swój (odcień znaczeniowy nieco inny od współczesnego). [przypis redakcyjny]

34. suszyć kości (starop.) — zwrot przysłowiowy posiadający genezę biblijną, oznacza tęsknotę („usychanie” z tęsknoty). [przypis redakcyjny]

35. prózno (starop.) — na próżno (tzn. daremne są przestrogi, które zalecają zachowanie równowagi ducha w żałobie). [przypis redakcyjny]

36. szczeście* (starop.) — los, fortuna. [przypis redakcyjny]

37. naszladować* (starop.) — iść za kimś, iść śladem, tropić. [przypis redakcyjny]

38. dobra myśl* (starop.) — pogoda ducha, pogoda umysłu, dobre usposobienie, dobry nastrój. [przypis redakcyjny]

39. znikome cienie — cienie znikające, nieuchwytne; dusze zmarłych snujące się w podziemiach opisywanych w opowieściach mitologicznych. [przypis redakcyjny]

40. nieużyty (starop.) — nie dający się uprosić, nieubłagany. [przypis redakcyjny]

41. ksieni (starop.) — księżna, przełożona (Prozerpina). [przypis redakcyjny]

42. w ranym lecie (starop.) — we wczesnym wieku; rany: zob. w. 13; lato*: rok. [przypis redakcyjny]

43. poszła widzieć krajów — poszła, aby widzieć (aby zobaczyć, popatrzeć na) kraje; kraje nocy wiecznej: kraina śmierci, która jest krainą ciemności (jak noc). [przypis redakcyjny]

44. jedno ród* — tylko narodziny. [przypis redakcyjny]

45. miasto* (starop.) — zamiast. [przypis redakcyjny]

46. z czasem — po pewnym czasie, w późniejszym wieku. [przypis redakcyjny]

47. je — ich (rodziców). [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/treny-tren-ii

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kochanowski, Treny, Drukarnia Łazarzowa, wyd. 2, Kraków, 1583

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: the window, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.