Ignacy Krasicki

Antymonachomachia

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3399-9

Antymonachomachia¹

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Pieśń I

I

Często pozory łudzą słabe oczy, 

Zwłaszcza, gdy staną na widok gromadnie; 

Często i malarz, w dziele zbyt ochoczy², 

Zmyli się, obraz chcąc wydać³ dokładnie; 

I w kunszcie⁴ nieraz rzemieślnik wykroczy, 

Kiedy się w złoto szych⁵ podły zakradnie; 

Nie traci przeto⁶ kruszec swej korzyści, 

Szych pełznie⁷ w ogniu, a złoto się czyści. 

II

Jędzo niezgody⁸! Twoje to są sztuki: 

Ty, co się w dziełach zjadliwych objawiasz, 

Mieszasz się w kunszta, mieszasz i w nauki, 

Słodycze żółcią mieszasz i zaprawiasz, 

Wkładasz obmierzłe⁹ jarzmo¹⁰ twej przynuki¹¹, 

A gdy się tylko niesnaski¹² zabawiasz, 

Nie dość dla ciebie państw, narodów klęski, 

W cienie zakonne rzucasz grot zwycięski. 

III

Twój to kunszt zdradny, żeś zacisze święte 

Nowym podejściem mieszać¹³ zamyślała. 

Jużeś poczęła¹⁴ dzieło przedsięwzięte, 

Jużeś na poły¹⁵ z twych sztuk korzystała — 

Niebo, sług swoich niewinnością tknięte, 

Nie dopuściło, byś tryumfowała. 

Opowiem, jakeś padła z piekłów¹⁶ łona, 

Opowiem, jakeś była zwyciężona. 

IV

Nie podła gnuśność¹⁷ rządziła klasztorem, 

Gdzie się te sceny wydały¹⁸ tragiczne. 

Klasztor był cnoty zawołanym¹⁹ wzorem, 

Klasztor, obfity w dzieła heroiczne, 

Klasztor, od wieków wsławiony wyborem, 

Budował²⁰ wszystkie miejsca okoliczne. 

Dzielny przykładzie! Ach, któż cię wychwali! 

Tyś tarczą twoich, co ciebie dawali. 

V

Święte więzienia²¹ miłość cnoty wzniosła, 

Niewinność twierdzą otoczyła wieczną, 

Żarliwość z świeckiej marności uniosła, 

Pokora skryciem²² czyniła bezpieczną, 

Przykładność dzielna w ich cieniu urosła, 

Wiara obronę znalazła waleczną. 

Ukryte światło stanęło na korcu²³ 

W nauczycielu świętym cudotworcu²⁴. 

VI

W takim schronieniu lepszy, niż wiek złoty²⁵, 

Trawiły²⁶ prawe²⁷ dla Boga ofiary 

W straży ubóstwa, posłuszeństwa, cnoty²⁸, 

W zaszczycie pewnej nadziei i wiary, 

W czułych zapędach żarliwej ochoty, 

A niebieskimi obdarzona dary²⁹ 

Miłość, rękojmia³⁰ cnoty i załoga³¹, 

Słodziła prace dla bliźnich i Boga. 

VII

Te Jędza przerwać zabawy³² gdy chciała, 

Zbliża się, kędy³³ w głębokim ukryciu 

Księga zakonnej wojny³⁴ zostawała, 

Płód żartobliwy... Chcąc ją mieć w użyciu, 

Tyle przewrotnych kunsztów używała, 

Że wpadł w jej ręce — a, w klasztornym życiu 

Chcąc wzniecić pożar, raduje się zjadła³⁵, 

Że dzieło przyszłej niezgody wykradła. 

VIII

Wzbiła się wgórę a, jak jabłko owe³⁶, 

Co poróżniło i ludzie, i bogi³⁷, 

Niesie płód żartów; gmachy klasztorowe³⁸ 

Skoro zoczyła³⁹, wydała krzyk srogi, 

Cieszy się, widząc klęsk przyszłą osnowę⁴⁰. 

Forty⁴¹ warownej już przebyła progi 

A myśląc, wściekła, o przyszłym pożarze, 

Przebiega szybkim krokiem kurytarze⁴². 

IX

Staje przed drzwiami mieszkania doktora⁴³, 

Pewna, że starzec rozkosznie spoczywa; 

Omyliła się: najpierwszy z klasztora⁴⁴ 

Do służby Bożej⁴⁵ śpieszy i przybywa. 

W chórze północna trzymała go pora, 

W chórze wraz z bracią⁴⁶ chwały Boże śpiewa. 

Wielka rzecz — z zasług być od prawa wolnym. 

Większa — z zasługą być prawu powolnym⁴⁷! 

X

Weszła — a widząc i sprzęty⁴⁸, i łoże, 

Jęknęła z złości, czując baśnie płonne⁴⁹: 

Zamiast kotary wytarte rogoże⁵⁰, 

Wszędzie ubóstwo zastała zakonne. 

Ksiąg mnóstwo, których zrachować⁵¹ nie może, 

Ledwo objęły⁵² pokoje przestronne; 

Sprzęt godny mędrca, godny zakonnika, 

Jadem ją nowym żarzy i przenika. 

XI

Rzuciła pismo — a, zawywszy wściekła, 

Powróciła się do swego łożyska; 

Z nią zazdrość zjadła⁵³ i zemsta przewlekła, 

Fanatyzm, straszny z daleka i z bliska. 

Wpadły, skąd wyszły, jędze w otchłań piekła, 

Wpadły w zwyczajne sobie⁵⁴ stanowiska; 

Tam z źródła jady na nowo czerpały, 

Aby tym dzielniej⁵⁵ truły, zarażały. 

XII

Wrócił się doktor, a gdy pismo czyta, 

Rozśmiał się⁵⁶: taka zemsta wielkiej duszy. 

Trwoga występnym tylko przyzwoita⁵⁷, 

Kto się złym czuje, tego zarzut wzruszy⁵⁸; 

Cienia się swego boi hipokryta, 

Gdy go wewnętrzne przeświadczenie głuszy⁵⁹; 

Ubezpieczona w niewinności swojej, 

Prawdziwa cnota krytyk się nie boi. 

XIII

Tak brzeżna⁶⁰ skała, gdy niebo się chmurzy, 

I groźne coraz zbliżają obłoki⁶¹, 

Wzrusza się morze, grzmi chmura wśrzód burzy, 

A choć uderza bałwan⁶² w brzeg wysoki, 

Chociaż się w fluktach⁶³ zapienionych nurzy⁶⁴, 

Chociaż szturm srogi rwie twarde opoki, 

Trwa niewzruszona: pełzną wiatry chyże⁶⁵, 

A bałwan hardy⁶⁶ piasek pod nią liże. 

XIV

Wchodzi Honorat, a pismo podane 

Z rąk od doktora kiedy czytać bierze, 

Na pierwszą strofę⁶⁷ znać⁶⁸ po nim odmianę: 

Miesza się, płoni⁶⁹, blednieje⁷⁰ w cholerze⁷¹, 

Karty nie skończył, już rzuca o ścianę. 

Chce drzeć, lecz doktor hamuje⁷² w tej mierze. 

Sroży⁷³ się starzec, dziki i surowy, 

Tymi na koniec obwieszcza gniew słowy: 

XV

„Tać to nam korzyść za tyle podjętych 

Prac, trudów! Takie wdzięczności zadatki⁷⁴! 

Targa się⁷⁵ śmiałość na mądrych i świętych, 

Wyszydza zjadła i ojce⁷⁶ i matki, 

A, niekontenta⁷⁷ z bluźnierstw przedsięwziętych, 

Hańbi różaniec. Jeżeli ostatki⁷⁸ 

W nas jeszcze cnoty żarliwej zostały, 

Niechaj jej dozna bluźnierca zuchwały!  

XVI

„Heretyk sprośny⁷⁹, Turczyn⁸⁰, jansenista⁸¹, 

Ateusz⁸², piekła zarażony jadem, 

Oszczerca, z cudzych defektów⁸³ korzysta, 

Godzien największej być kary przykładem; 

Niechaj go hańba ogarnie wieczysta 

I wszystkich, którzy tym będą iść śladem! 

Niech go...” Dech ustał ojcu żarliwemu; 

Wtem tak się doktor odezwał ku niemu⁸⁴: 

XVII

„Złorzeczyć, nie wiem, jeżeli⁸⁵ przystoi 

Tym, którzy tylko winni błogosławić⁸⁶; 

Jad bardziej ranę rozjątrza, niż goi — 

Na cóż się próżnym⁸⁷ narzekaniem bawić? 

Nie z zemsty pozna Bóg, którzy są swoi: 

Jeśli należy⁸⁸, Jemu ją zostawić, 

A choć nas boleść najsrożej dotyka, 

Cierpieć, a milczeć — podział⁸⁹ zakonnika. 

XVIII

„Ten, który swoim naśladowcom wiernym 

Za złe stokrotnie dobrem kazał płacić⁹⁰, 

Potrafi ulżyć troskom, choć niezmiernym, 

Potrafi oddać, co możem utracić. 

Zyskiem się zemsty nie zmożem⁹¹ mizernym, 

Cierpliwość lepiej nas zdoła zbogacić⁹². 

Darujmy!” Uciekł Honorat i mruczał, 

A doktor westchnął, który go nauczał. 

XIX

Mógł był ukarać, ile przełożony⁹³, 

Ale, że starszy, nie spieszył się z karą. 

Starzec był laty i pracą zwątlony⁹⁴, 

A, zwykłą wieku swemu tchnąc⁹⁵ przywarą, 

Nadto⁹⁶ był w zdaniu swoim uprzedzony, 

Gdy kładł zakonność w równej szali z wiarą⁹⁷. 

Choć zdrożność⁹⁸ widział, ale, że przy cnocie, 

Przebaczył doktor żarliwej prostocie. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Pieśń II

XX

Jak chmura, co grom po polach roznosi, 

Obiegł Honorat wszystkie kurytarze⁹⁹, 

Wszędzie wiadomość nieszczęśliwą głosi, 

Wszędzie o wszczętym¹⁰⁰ znać daje pożarze. 

O zemstę wszystkich nalega i prosi, 

Niechaj to dzieło i autora skarze. 

„Kupcie się¹⁰¹ — woła — ku wspólnej odsieczy! 

Kupcie się, bronić pospolitej rzeczy¹⁰²!” 

XXI

Na taki odgłos, jak piorunem tknięte, 

Tłumy się braci ze wszystkich stron spieszą, 

Rzucają prace i zabawy¹⁰³ święte, 

A, coraz większą gromadząc się rzeszą, 

Tam idą, kędy¹⁰⁴ żale rozpoczęte 

Wynurzał¹⁰⁵ starzec: wzmagają¹⁰⁶ i cieszą. 

Próżne¹⁰⁷ starania! Honorat się trwoży, 

Im bardziej miękczą, tym zjadlej¹⁰⁸ się sroży¹⁰⁹. 

XXII

Tak łań¹¹⁰ po puszczach dzikich obłąkana¹¹¹ 

Z płodem¹¹², którego pilnie dotąd strzegła, 

Nagłym łoskotem¹¹³ myśliwców zmieszana¹¹⁴, 

Z miejsc się porywa, na których obiegła; 

Próżno¹¹⁵ ucieka, wkoło opasana¹¹⁶, 

Unosząc życie, choć płodu odbiegła¹¹⁷, 

Chociaż rąk uszła i buja po lesie, 

Tkwi grot śmiertelny, który z sobą niesie.  

XXIII

Wrzask, krzyk, hałasy: i prośbą, i wsporem¹¹⁸ 

Nie da się starzec ubłagać rozjadły¹¹⁹, 

Niezbytym¹²⁰ punktu ujęty honorem. 

Gdzież się zdrożności¹²¹ nasze nie zakradły? 

Pędzi, księgarni drzwi zastał otworem, 

Tam wpadł, strwożeni bracia tam z nim wpadli. 

Jednym zamachem starzec nieużyty 

Wywrócił cztery ksiąg pełne pulpity. 

XXIV

O ty, wszech rzeczy płodnej rodzicielki¹²² 

Dzielny tłumaczu, i w lewą i w prawą, 

Którego wielbić musi człowiek wszelki, 

Ty, coś jest świata nauką, zabawą, 

Perło pisarzów¹²³, o Albercie Wielki¹²⁴, 

Coś tajemnice objawiał tak żwawo, 

Uczczenia godny, nieuszanowany, — 

Spadłeś pod szafę z twoimi kompany¹²⁵! 

XXV

Wielki Tostacie¹²⁶! Ty, coś znamienicie 

Pisał o wszystkim, o czym pisać można, 

Nie osiedziałeś się¹²⁷ na twym pulpicie, 

Złość cię zrzuciła, ale złość pobożna; 

Poznał cię starzec, zapłakał obficie, 

Twym spadkiem¹²⁸ myśl się powiększyła trwożna. 

A gdy się coraz wzmaga i rozżarza, 

Tak z płaczem mówił do bibliotekarza: 

XXVI

„Nie tylko ludziom i księgom uwłacza¹²⁹ 

Bezbożnik, co się uwziął na zakony. 

Co winien Tostat, że mu nie przebacza? 

Co winien Alfons¹³⁰, ów król uwielbiony? 

Zuchwalec śmiało grzeszy i wykracza, 

Kroniki nawet dotknął zaślepiony¹³¹; 

Nie godzien czytać piękności dobranych: 

„Wojska afektów zarekrutowanych¹³²”. 

XXVII

„Wiem, skąd te złości i jady pochodzą. 

Już się świat zepsuł, a płody odrodne 

Polorem¹³³ niby jady swoje słodzą, 

Nazwiska nawet uczonych niegodne. 

Ich to koncepty¹³⁴ — prawdzie nie zagrodzą, 

Znajdziem my na nich sposoby dowodne¹³⁵. 

Umilkną zdrajcy, damy się we znaki, 

Spełznie z konceptem pisarz lada jaki¹³⁶! 

XXVIII

„Bogdaj ¹³⁷to dawni w księgach nie szperali! 

Było też lepiej, każdy cicho siedział. 

I cóż nowego teraz wybadali? 

Bogdajby lepiej o nich świat nie wiedział! 

Nie tak to nasi ojcowie ¹³⁸działali, 

A, jeśli który co pisał, powiedział, 

Nie dął się¹³⁹ z swojej mądrości mniemanej¹⁴⁰, 

A nie zaczepiał¹⁴¹ książki drukowanej”. 

XXIX

„Niejeden głupi był wydrukowany, — 

Biblijotekarz¹⁴² rzekł do Honorata — 

Druk nie jest piętnem¹⁴³ chwały lub nagany, 

Dawniejszych, świeższych czasów alternata¹⁴⁴ 

Głupstwo i rozum stawia naprzemiany¹⁴⁵, 

Jednym je węzłem wiąże i przeplata; 

Z powszechnej wady my się nie odkupim¹⁴⁶, 

Można i u nas być mądrym i głupim. 

XXX

„Że się z prostoty śmiał pisarz swywolny¹⁴⁷, 

I my się śmiejmy, zagadniem i snadnie¹⁴⁸: 

Pozna po śmiechu, w wyrazach zbyt wolny¹⁴⁹, 

Że fałsz napisał, odwoła dokładnie. 

Będziem się dąsać? Nie będzie powolny¹⁵⁰, 

Gorszy jad może w pióro mu się wkradnie. 

A kto wie wreszcie, czyli¹⁵¹ nie chciał użyć 

Tego sposobu, aby się przysłużyć?”  

XXXI

„Piękna przysługa! Paszkwilem¹⁵², potwarzą¹⁵³?” 

„Posłuchaj tylko, ojcze Honoracie: 

Różne się myśli wierszopisom marzą, 

Jeszcze ich trybu¹⁵⁴ zupełnie nie znacie. 

Bywa częstokroć, gdy się zbyt rozżarzą¹⁵⁵, 

Że mniej pamiętni¹⁵⁶ o sławy utracie, 

Zbyt lekko¹⁵⁷ cudzą dotkliwość¹⁵⁸ tłumaczą”. 

„Zły to śmiech, ojcze, gdy na niego płaczą!”  

XXXII

„Targa się paszkwil na niewinność trwożną, 

Zaraża jadem, na złe zbyt ochoczy; 

Satyra, cierpieć nie mogąc rzecz zdrożną¹⁵⁹, 

Karze bez względu¹⁶⁰, wyrzuca na oczy; 

Krytyk żarliwość ma, ale ostrożną, 

Śmiechem poprawia, jadem nie uwłoczy¹⁶¹, 

A kunsztu¹⁶² jego te prawe¹⁶³ sposoby: 

Występek karać, oszczędzać osoby.  

XXXIII

„Ale mnie wytknął¹⁶⁴!” — „Przypadkiem się stało”. 

„Jakto przypadkiem? Szydzić moje lata¹⁶⁵!” 

„W myśli to jego może nie postało¹⁶⁶, 

Osławiać¹⁶⁷, szydzić z ojca Honorata. 

Co tam wyraził, u nas się nie działo, 

Jakaż stąd sławy¹⁶⁸ być może utrata? 

Nigdy się, ojcze, taki nie frasuje¹⁶⁹, 

Który zarzutu przyczyny nie czuje.  

XXXIV

,,Hazard¹⁷⁰ nadarzył twe imię w pisaniu, 

Ale opisał nie tym¹⁷¹, czym cię znają. 

Alboż¹⁷² upartym jesteś w twoim zdaniu? 

Alboż cię o złość bracia posądzają? 

Alboż nie trawisz¹⁷³ dni, nocy, w czytaniu? 

Alboż cię flaszki przyjacielem mają? 

Dobrzyście, mądrzy, na książkach się znacie — 

To nie o tobie, ojcze Honoracie”. 

XXXV

„Piękne to słowa, ale nic nie znaczą! — 

Krzyknął Honorat — Śmiał się z nas do woli¹⁷⁴! 

Są uprzedzeni, co dobrze tłumaczą 

To, co jest skutkiem nieprawej¹⁷⁵ swawoli. 

Niech mi mędrkowie dzisiejsi wybaczą, 

Jak to nie sarknąć¹⁷⁶, kiedy kogo boli! 

Pożal się, Boże, widzę, naszej pracy! 

I wasze¹⁷⁷ zmodniał¹⁷⁸, ojcze Bonifacy”. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Pieśń III

XXXVI

Bogdaj¹⁷⁹ to zasnąć! Byle sen był smaczny, 

Mniejsza, na miękkim łożu, czy na ławie. 

Bogdaj to zasnąć! Chociaż sen dziwaczny, 

Słodsze te baśnie, niż troski na jawie. 

Niechaj mnie łudzi¹⁸⁰, niech będzie opaczny¹⁸¹, 

Stawia częstokroć w szczęśliwej postawie. 

Płyną w śnie miłym rozkoszne momenty, 

Nie śpią królowie, spał ojciec Gaudenty. 

XXXVII

Myśli swobodna! Twoje to są dzieła, 

Ty pracę wieńczysz rozkosznym uśpieniem, 

A co zbyt skrzętnym¹⁸² staraniem ujęła¹⁸³, 

Najpożądańszym wracasz zasileniem¹⁸⁴. 

Gnuśność¹⁸⁵, co twardym letargiem zasnęła, 

Nie zna snów smacznych, mży¹⁸⁶ za przebudzeniem. 

Usnął Gaudenty w spokojnej zaciszy¹⁸⁷, 

Powszechnej trwogi nie czuje, nie słyszy. 

XXXVIII

Postrzegła Jędza¹⁸⁸, co się wrzawą cieszy, 

Że na ustroniu rozkosznie spoczywa 

Jeden Gaudenty z tak gromadnej rzeszy, 

Jadem się nowym sroży¹⁸⁹ zapalczywa: 

Do jego celi szybkim krokiem śpieszy, 

Nową się zdradna postacią okrywa 

I, żeby wsparcia dzielniejszego¹⁹⁰ dostać, 

Bierze na siebie żarliwości postać. 

XXXIX

Świętym pozorem¹⁹¹ tai¹⁹² myśli zjadłe, 

Pokornym słodzi jad swój ułożeniem: 

Spuszczone na dół, zmrużone, zapadłe, 

Pałają¹⁹³ oczy jaskrawym płomieniem, 

Usta zsiniałe i lica wybladłe, 

Głos drżący, coraz¹⁹⁴ przerwany westchnieniem. 

W taką się postać Jędza przemieniła, 

Do Gaudentego kiedy przystąpiła. 

XL

„Śpisz — rzecze — wtenczas, kiedy drudzy czują¹⁹⁵, 

Zażywasz wczasu¹⁹⁶, kiedy bracia płaczą; 

Gnuśne¹⁹⁷ umysły nieprawie¹⁹⁸ próżnują, 

Zbyt wolnie¹⁹⁹ kiedy powinność tłumaczą. 

Nie tak się dzieci matce wysługują, 

Nie tak jej wdzięczność oddają i znaczą²⁰⁰. 

Jeśli masz serce, porwij się i wzmagaj²⁰¹, 

Jeśliś syn jeszcze, wstań, ratuj, wspomagaj!” 

XLI

Gdyby się była Jędza nie umknęła, 

Byłby jej dostał²⁰² za pierwszym zamachem, 

Tak się w Gaudentym złość sroga zajęła²⁰³. 

Złość, rozpacz, zjadłość²⁰⁴, powiększona strachem — 

Wzmaga się raźno na wspaniałe dzieła; 

Jędza tymczasem już buja nad dachem, 

Zająwszy żądzę zemsty niewygasłą, 

Już strasznej wojny dała srogie hasło. 

XLII

Jak syn Alkmeny²⁰⁵, gdy na wielkie sprawy, 

Bitwy z olbrzymy i smoki²⁰⁶ wychodził, 

Pałając chęcią wiekopomnej sławy, 

Nadzieją bitwy żądze zjadłe chłodził, 

Zdobycz nemejską²⁰⁷, zysk sławnej wyprawy, 

Przywdziewał, gdy na nieśmiertelność godził²⁰⁸ — 

Tak i Gaudenty w tej walnej²⁰⁹ potrzebie 

Porwał za kaptur i wdział²¹⁰ go na siebie.  

XLIII

Wypadł rozjadły²¹¹, sam nie wie, gdzie leci, 

Woła na bitwę, choć bez przeciwnika: 

„Do mnie, kto śmiały, do mnie, moje dzieci! — 

Woła, a coraz żwawiej²¹² się pomyka — 

Kogo trwożliwość podląca nie szpeci, 

Kogo zaszczyca imię zakonnika, 

Kupcie się²¹³ ze mną, nacierajcie żwawo: 

Tak się najlepiej utrzymuje prawo!”  

XLIV

Noc była jeszcze, a słabe promienie 

Najpierwsze zorza²¹⁴ puszczać zaczynały. 

Słyszą krzyk bracia i nagłe wzruszenie²¹⁵, 

Słyszą, jak echo gmachy powtarzały; 

Nowy strach nastał, nowe zatrwożenie. 

Stanął z swoimi Honorat struchlały²¹⁶, 

A gdy się ku nim Gaudenty przybliża, 

Uciekła rzesza trwożliwa i chyża²¹⁷. 

XLV

Został Honorat, laty²¹⁸ ociężały, 

Strach nogi zemdlił²¹⁹, przeraża i mroczy²²⁰; 

Postrzegł go z dala bohatyr²²¹ zuchwały, 

Niezwykłym pędem ku niemu przyskoczy. 

Padł z strachu²²² starzec, na poły²²³ zmartwiały, 

Już ciosu czeka, nie śmie podnieść oczy²²⁴, 

Już się na niego Gaudenty zamierzył — 

Wtem poznał starca i gniew swój uśmierzył²²⁵. 

XLVI

„Tyżeś to, ojcze?” — zdziwiony zawołał. 

„Jam jest, — rzekł starzec — co was wszystkich bronię. 

Na to los srogi starość moją chował, 

Tegom się, nędzny, doczekał przy zgonie, 

Że lada²²⁶ bajarz będzie nas strofował²²⁷ 

I w całym szukał zdrożności²²⁸ zakonie. 

Złącz, bracie, pomoc, zwołaj młodzież, starce²²⁹, 

Zgińmy z honorem, lub zgnębmy potwarce²³⁰! 

XLVII

„Niechaj nas pozna, co się targać²³¹ waży, 

Niech pozna smutnym doświadczeniem swoim, 

Niech wie, w jakowej²³² jest nasz honor straży, 

Niech wie, jak próżnych²³³ dąsań²³⁴ się nie boim! 

Niech się i drugi i trzeci odważy — 

Choć i największą liczbę uspokoim. 

Gniew, co ma honor zgromadzenia w pieczy²³⁵, 

Zgubą przeciwnych²³⁶ rany swoje leczy”. 

XLVIII

„Do argumentów! A książki tu po co?” — 

Krzyknął Gaudenty, nowym zdjęty jadem²³⁷ — 

Niech się mędrkowie nad księgami pocą 

I pysznią dumnym maksym swoich składem²³⁸! 

Ręka, nie pióro, będzie nam pomocą, 

Idźmy powszechnym i ubitym²³⁹ śladem: 

Kiedy potrzeba znieść z siebie zelżywość²⁴⁰, 

Gdzie moc lub sztuka²⁴¹, tam jest sprawiedliwość. 

XLIX

„Dawne to bajki o cnocie, nauce, 

Świat polerowny²⁴² te czcze²⁴³ światła zgasił; 

Podejściu szczęście przypisał i sztuce, 

Zbrodnię szczęśliwą uczcił i okrasił²⁴⁴, 

A niepodległy sumnienia przynuce²⁴⁵, 

Zdradnie²⁴⁶ się srożył²⁴⁷, zdradnie się i łasił. 

Któż teraz w cnocie wsparcia będzie szukał? 

Ten wielki, mądry, kto zdarł, kto oszukał.  

L

„I my tak czyńmy, gdy nas losy muszą²⁴⁸, 

A radzić sobie inaczej nie można! 

Kiedy moc, podstęp, świata teraz duszą 

I wszystko chytrość posiadła ostrożna, 

Kiedy szczęśliwi, co się o złe kuszą, 

A w niewinności już nadzieja próżna — 

Trudno się teraz odwołać ²⁴⁹na cuda: 

Bądźmy jak drudzy²⁵⁰, a wszystko się uda”. 

LI

Tak duch zajadłej Jędzy popędliwy 

Wskroś umysł, złością zdjęty, opanował. 

Struchlał Honorat na takowe dziwy. 

Nagłej odmiany kiedy nie pojmował, 

Nie ścierpiał bluźnierstw, lubo²⁵¹ zemsty chciwy, 

Przecież, ażeby w złości uhamował²⁵², 

Miękczył²⁵³ zawziętość, zbytek²⁵⁴ jadu słodził. 

Już też dzień jasny po zorzach nadchodził.  

Pieśń IV

LII

Rzadko się kradzież nada²⁵⁵ kradnącemu, 

Choć ją i pięknym nazwiskiem przywdziejem²⁵⁶; 

Choćby służyła dobru publicznemu, 

Nie oczyści się i tym przywilejem; 

Mówmy więc szczerze, mówmy po dawnemu: 

Ktokolwiek kradnie, ten zawzdy²⁵⁷ złodziejem. 

Pięknie, czy szpetnie²⁵⁸, pomaga, czy szkodzi, 

Niech będzie, jak chce, a kraść się nie godzi. 

LIII

O „Wojno Mnichów²⁵⁹!” — takeś w ręce wpadła, 

Takeś się najprzód²⁶⁰ zjawiła na świecie: 

Płochość²⁶¹ cię z twoich kryjówek wykradła, 

Ciekawość fraszki²⁶² stawiła w zalecie, 

Złość cię rozniosła ślepa i zajadła, 

A sława, która rada²⁶³ bajki plecie, 

Za rzecz szacowną gdy udała baśnie²⁶⁴, 

Prysłaś, jak iskra, co parzy i gaśnie.  

LIV

Byli, którzy cię słusznie zwali fraszką, 

A, poważniejszą zatrudnieni²⁶⁵ pracą, 

Gardząc wspaniale nikczemną igraszką, 

Nie czytając cię, rzekli, żeś ladaco²⁶⁶; 

Drudzy, niewzdęci tak poważną maszką²⁶⁷, 

Nad zgrają wierszów²⁶⁸ gdy czasu nie tracą, 

Rzekli: „Dźwięk próżny, co pozory kryśli²⁶⁹, 

Nie wart uczonych czytania i myśli²⁷⁰”. 

LV

Rodzaj poetów, co się z słowy²⁷¹ pieści, 

Niegodzien u nich względu i szacunku; 

Mędrzec, ważący istoty²⁷² i treści, 

Mędrzec, mający wyroki w szafunku²⁷³, 

W gminnych umysłów tłumie takich mieści²⁷⁴ 

I w najpodlejszym osadza gatunku, 

Co, kunsztem²⁷⁵ słowa układając zręcznie, 

Łagodnym dźwiękiem omamiają²⁷⁶ wdzięcznie²⁷⁷.  

LVI

I sprawiedliwe były takich zdania, 

Co im o dobro kraju tylko chodzi: 

„Cóż wiersz pomoże do praw układania? 

Alboż się zboże po wierszach urodzi? 

Próżne²⁷⁸ są, płoche²⁷⁹, niewarte słuchania, 

Więc się ich pisać i czytać nie godzi²⁸⁰. 

Nic nie probują²⁸¹, a po cóż je chwalić? 

Najlepiej bajkę i bajarza spalić”. 

LVII

Spalić do szczętu! Ale, nim go spalą, 

Wróćmy tymczasem do naszej powieści! 

Bajkę, czy prawdę, ci ganią²⁸², ci chwalą, 

Tym jest przyczyną śmiechu, tym boleści, 

Jedni się chlubią²⁸³, a drudzy się żalą. 

Zgoła²⁸⁴, zwyczajnym trybem wszystkich wieści, 

Miało los dzieło, co po rękach chodzi, 

Złe, gdy przymawia²⁸⁵, dobre, gdy dogodzi.  

LVIII

Po niejednego zakątach²⁸⁶ klasztora 

Poszło na ogień; w drugich zachowane; 

Ci błogosławią, a ci klną autora: 

Zgoła umysły były rozerwane²⁸⁷. 

Pan wicesgerent²⁸⁸ śle instygatora²⁸⁹ 

I w przyszłych sądach rokuje przegranę²⁹⁰, 

A jejmość różnie: krzykliwa lub cicha, 

Gniewa się, miękczy²⁹¹, płacze i uśmiécha. 

LIX

Szczęściem i wielkim dla dzieła autora, 

Nigdy Hiacynt w jej domu nie gościł; 

Nikt tam nie bywał prócz ojca przeora, 

Lecz ojciec przeor ustawicznie²⁹² pościł, 

A, jeśli bierał²⁹³ ojca promotora²⁹⁴, 

Hiacynt takich wizyt nie zazdrościł: 

Pogardzający marnymi igraszki²⁹⁵, 

Pilnował wiernie książek, a nie flaszki. 

LX

Prawda, że piękny, udatny i hoży²⁹⁶, 

Prawda, że patrzeć na niego aż miło. 

Alboż być pięknym nie ma sługa boży? 

Alboż to grzecznym być się nie godziło? 

Wdzięczna jest skromność, gdy postać ułoży, 

Zda się, iż nowych z nią wdzięków przybyło. 

Niechaj występek wydaje się²⁹⁷ sprośnie²⁹⁸, 

Cnocie wdzięk nowy niechaj coraz rośnie!  

LXI

Można ją śmiele z grzecznością skojarzyć²⁹⁹, 

I owszem, taka lepiej przykład wdraża; 

Nie jej to przymiot srożyć się³⁰⁰ i swarzyć³⁰¹, 

Dzikim spojrzeniem nigdy nie odraża³⁰², 

Nie umie próżnie³⁰³ dziwaczyć i marzyć, 

Ani się płochym³⁰⁴ podejrzeniem zraża. 

Przykładny mile, dziwacznie niesprzeczny, 

Ojciec Hiacynt był święty i grzeczny. 

LXII

Ani on wiedział, co drukiem podano³⁰⁵, 

Pożyteczniejsze bawiły³⁰⁶ go dzieła. 

Gdy już wieść doszła, co wydrukowano, 

Ani go wtenczas ciekawość ujęła; 

Przeczytał wreszcie, co o nim pisano, 

Lecz się myśl mściwa w sercu nie zawzięła. 

Ani się rozśmiał, ani się zasmucił, 

Lecz dwakroć³⁰⁷ ziewnął i pismo porzucił. 

LXIII

Tak orzeł, górnym wybujały lotem, 

Ledwo poglądać na niziny raczy, 

A, piorunowym nieprzelękły grzmotem, 

Kiedy ptaszęta pod sobą obaczy³⁰⁸, 

Skrzydeł wspaniałych straszy je łoskotem 

I, gdy w ostatniej postrzeże rozpaczy, 

Rzuca plon³⁰⁹ podły, a lotnymi pióry³¹⁰ 

Ponad obłoki wzbija się i chmury. 

LXIV

Nie z orłów rodu był, choć przewielebny, 

Ojciec Gerwazy od Zielonych Świątek. 

Lubo³¹¹ Hiacynt dał przykład chwalebny 

I do działania szacowny początek, 

Wzgardził nim ojciec, rady mniej potrzebny³¹², 

Wzgardził, a rzeczy nowy snując wątek, 

Brał je do serca — a, gdy zemstę knował³¹³, 

Z rzeszą się braci ukonfederował³¹⁴.  

LXV

Więc chcąc, by jeszcze większe znaleźć wsparcie, 

Wzywał na pomoc inne zgromadzenia. 

Zastał u forty³¹⁵, jakoby na warcie, 

Pannę Dorotę, co, chwałę imienia 

Strzegąc³¹⁶, na zemstę czuwała otwarcie; 

Od najpierwszego zaczem pozdrowienia, 

Zamiast potocznych dyskursów zabawy, 

O srogiej burzy wszczął się dyskurs żwawy³¹⁷.  

LXVI

Tam się dowiedział w zapalczywej³¹⁸ mowie, 

W srogim wejrzeniu i udatnym geście 

O całej rzeczy dokładnie osnowie, 

Co powiedano³¹⁹ i na wsi i w mieście. 

Zgoła, co tylko nowiną się zowie³²⁰, 

Co usta wywrzeć zdołały niewieście, 

Wszystko to było powiedziano różnie, 

Żwawo³²¹, dokładnie, zwięźle i pobożnie. 

LXVII

Usłyszał, jako autor złego dzieła 

Od³²² bezbożników na to namówiony, 

Jako go zysków nadzieja ujęła; 

I nawet o tym został upewniony, 

Jakie bezbożność ukaranie wzięła, 

Jak w świętej ziemi nie był pogrzebiony³²³, 

Jak panna Anna na rozstajnej drodze 

Widziała w ogniu jęczącego srodze. 

LXVIII

Szczęściem kur³²⁴ zapiał. „Niechże sobie pieje. 

Krzyknął Gerwazy — a ja nie mam czasu!” 

Więc wszedł za fortę³²⁵, wzmagając nadzieje, 

Wszedł, a wśrzód zgiełku, wrzawy i hałasu, 

Gdy słyszy, jako Honorat boleje, — 

Ażeby złemu zabieżeć³²⁶ zawczasu, 

Aby obwieścić, skąd złego przyczyna, 

Wprzód³²⁷ odkaszlnąwszy, tak mówić zaczyna: 

LXIX

„O bracia! Choć wy bieli, my kafowi³²⁸, 

Nic to jedności serdecznej nie szkodzi: 

Każdy z nas wdzięczność winien zakonowi, 

Bo z tego źródła szczęśliwość pochodzi. 

Łączmy się przeciw nieprzyjacielowi, 

Z małych złączonych rzecz wielka się rodzi”. — 

„Prawda — Honorat rzekł — i ja wiem o tym, 

To napisano na czerwonym złotym³²⁹”. 

LXX

Więc go zaprasza w izbę zgromadzenia, 

Gdzie się żarliwi na odsiecz kupili³³⁰: 

Pospolitego tam centrum ruszenia³³¹, 

Tam źródło rady, jak będą walczyli. 

Na powszechnego odgłos zaproszenia 

Hurmem³³² się zewsząd radni gromadzili; 

Szedł, tknięty zemstą i punktu honorem, 

Pan wicesgerent³³³, ksiądz proboszcz z doktorem. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Pieśń V

LXXI

Na wielkie dzieło trzeba się zdobywać. 

Fraszka³³⁴ pod Troją i bitwy i rady! 

Kogóż na pomoc w tej potrzebie wzywać? 

Do Muz się udać, czyli³³⁵ do Pallady³³⁶? 

Czy na pegazich skrzydłachpodlatywać 

A, dawnych bajek wskrzeszając przykłady, 

Kiedy się powieść heroiczna wszczyna³³⁷, 

Do snu zachęcać w imię Apollina³³⁸?  

LXXII

Wielkie przykłady do naśladowania 

I drogę widzę przed sobą nieciasną; 

Chluba nie wabi pióra do pisania, 

Zabawę kryślę³³⁹ i cudzą, i własną, 

Czytelnikowi nie bronię ziewania — 

Chcą spać, czytając, niechajże i zasną 

Ja, rzecz stosując do miary³⁴⁰ i wzrostu, 

Co wiem, co nie wiem, opowiem po prostu. 

LXXIII

Zeszły się czapki, birety³⁴¹, kaptury, 

A, co największa, i głowy nie lada. 

Pan wicesgerent³⁴² burzliwej natury 

Plantę³⁴³ zemszczenia najpierwszy układa, 

Więc się nadawszy, rzekł: „Złe koniunktury 

Mości panowie! Zaczem moja rada: 

Jąć się sposobów dobrych. To, co myślę, 

Opowiem krótko i jawnie³⁴⁴ okryślę³⁴⁵. 

LXXIV

„Najprzód ten zdrajca, co z nas się naśmiewał, 

Niech pozna, żeśmy dobrzy w odpowiedzi! 

Tym grzeszył, że się zemsty nie spodziewał, 

Swoją podłością zasłoniony siedzi, 

Niewart, żeby się człek zacny nań gniewał; 

Z tym wszystkim niech go karanie uprzedzi: 

Jeśli plebejus, zbić go bez litości, 

Jeżeli szlachcic, pozwać jegomości. 

LXXV

„Różne być mogą sprawy, aktoraty³⁴⁶, 

A ja na wszystkich nieźle dopilnuję: 

Niech no się tylko odezwę zza kraty, 

Niech wezmę na cel, tak go odmaluję, 

Takie wynajdę nań prejudykaty³⁴⁷, 

Zgoła, co umiem, co mogę, poczuje. 

Wprzód za to, że się śmiał z bluźnierstwy³⁴⁸ ozwać³⁴⁹, 

Z Arianismi rejestru³⁵⁰ go pozwać. 

LXXVI

„Mógłby i crimen status³⁵¹ być na stole, 

Za to, że z królem chciał wadzić³⁵² Węgrzyny³⁵³, 

Lecz ja to wyższej władzy oddać wolę. 

Mnogie są dalej oskarżeń przyczyny: 

Ojcy³⁵⁴ lektory³⁵⁵ niech myślą o szkole, 

Duchowni niechaj bronią dziesięciny, 

A nasz ksiądz prałat, przez swój wielki rozum, 

Weźmie w opiekę vitrum gloriosum³⁵⁶. 

LXXVII

„Co się mnie tyczy, wiem ja, co się stanie: 

Pozna jegomość...” Wtem machnął obuchem³⁵⁷. 

Krzyknął Gaudenty: „Dobrze tak, mospanie³⁵⁸! 

To mi to sposób, co śwista nad uchem: 

Na nic się nie zda pozew i gadanie, 

Po co to straszyć widzeniem i słuchem? 

Kto chciał być naszej przyczyną niedoli, 

Kto nas zaczepił, niech czuje, co boli!” 

LXXVIII

Jak za powstaniem miłego wietrzyka, 

W rozleglej puszczy liść wdzięcznie³⁵⁹ szeleści, 

Coraz się echo szerzy i pomyka, 

Coraz słuch szeptem rozkosznym się pieści — 

Tak w gromadnego liczbie zakonnika³⁶⁰ 

Krzyk Gaudentego hasłem dobrych wieści. 

Nieukojone mający urazy, 

Wzmogli się Rafał, Marek i Gerwazy.  

LXXIX

Trzy to filary swego zgromadzenia, 

Trzy to pociechy braci rozrzewnionych³⁶¹. 

Pierwszy z nich, zwykłe dawszy pozdrowienia, 

W słowach dobranych, zwięzłych i uczonych 

Od gór libańskich³⁶² wszczął asumpt³⁶³ mówienia, 

Spuścił się potem, a wszystkich zdziwionych, 

I duchownego, i świeckiego stanu, 

Ciągle prowadził do rzeki Jordanu³⁶⁴. 

LXXX

Dopieroż stamtąd, jak się wzbił do góry, 

Jak zaczął latać, z oczu wszystkich zniknął,³⁶⁵ 

Głos tylko słychać, wzrok widzieć ponury, 

Gest groźny, jakim zadziwiać przywyknął; 

Wtem, kiedy wspomniał helikońskie córy³⁶⁶, 

Wskróś poruszony wicesgerent ³⁶⁷krzyknął: 

„To mi to mówca, co się aż człek zlęknie, 

Kiedy to raz wraz³⁶⁸ i górno, i pięknie!” 

LXXXI

Szła dalsza kolej, a ojcy wielebne³⁶⁹, 

Raźnej³⁷⁰ młodzieży otoczone gronem, 

Zdobywały się na rady potrzebne; 

Każdy za swoim obstawał zakonem, 

Pełzły³⁷¹, niknęły zamachy haniebne. 

Wtem seraficznym³⁷² akcentem i tonem, 

Okryty laurem kaznodziejskiej pracy³⁷³, 

Podniósł grzmotliwy głos ojciec Pankracy. 

LXXXII

„A pókiż — krzyknął — barbarzyniec³⁷⁴ w błędzie, 

Zoil³⁷⁵ przebrzydły, co się na nas miota, 

A pókiż szarpać naszą sławę będzie 

I bluźnić, zdrajca, subtelnego Szkota³⁷⁶? 

A pókiż w równym szeregu i rzędzie 

Z nim stawać będą ci, których robota 

Do tego zmierza ustawnie³⁷⁷, koniecznie, 

Aby nas zgnębić i osławić³⁷⁸ wiecznie? 

LXXXIII

„A pókiż?...” Nadto³⁷⁹ rozpoczął był żwawie³⁸⁰, 

Przeto³⁸¹ go kompan strwożony mniej bacznie³⁸², 

Chcąc ciągnąć za płaszcz, głasnął po rękawie 

I, chociaż mniemał³⁸³, że było nieznacznie, 

Tak zmieszał mówcę, iż oniemiał prawie, 

Chce mówić, ale słowa szły opacznie³⁸⁴ — 

Więc, co tak żwawo już miał się ku wojnie, 

Skrył głowę w kaptur i usiadł spokojnie.  

LXXXIV

Zamilkli wszyscy; wtem z miejsca się ruszył 

Doktor i zaczął namieniać³⁸⁵ o zgodzie. 

Próżno namieniał: przytomnych³⁸⁶ obruszył. 

Nawet tych, którzy byli na odwodzie³⁸⁷. 

Wrzask zjadłej tłuszczy³⁸⁸ mówiącego zgłuszył, 

Więc, upewniony o pewnej przeszkodzie, 

Umilkł. Natychmiast żwawe wojowniki³⁸⁹ 

Coraz groźniejsze wznawiały okrzyki. 

LXXXV

Jak wichry, nagle kiedy wypadają, 

Wspienione³⁹⁰ wody i mącą i burzą, 

Próżno się trwożne majtki³⁹¹ wysilają, 

Razem z okrętem w dnie morskim się nurzą; 

Powstaje Neptun³⁹², wiatry ucichają, 

Spokojne wody, nieba się nie chmurzą — 

Tak proboszcz, skoro w stół pięścią uderzył, 

Ucichła wrzawa i krzyk się uśmierzył. 

LXXXVI

„A moje zdanie, — rzekł — mości panowie, 

Duchowni, świeccy, wielebni, wielmożni, 

Po co się gniewać? W tej księgi osnowie³⁹³ 

Cóż jest, żebyście mieli być tak trwożni? 

Czyż, co w poeciej marzyło się głowie³⁹⁴, 

Ma tych obrażać, co mądrzy, pobożni? 

Na co się zemsty złych sposobów chwytać? 

Jeśli złe pismo, to go i nie czytać. 

LXXXVII

„Jeżeli kształtnie, dobrze napisane, 

Czytajmy, żartu nie biorąc do siebie. 

Było podobne niegdyś udziałane³⁹⁵ 

I na prałaty³⁹⁶; w takowej potrzebie³⁹⁷ 

Ci się rozśmieli, ci dali naganę, 

A czas, zazwyczaj co urazy grzebie, 

To zdziałał, co się pospolicie³⁹⁸ dzieje: 

Nikt się nie gniewa, a każdy się śmieje.  

LXXXVIII

„I ja tak radzę, a żem w tych dniach prawie 

Przypadkiem pismo o tej wojnie czytał, 

Że posłużyło ku mojej zabawie, 

Śmiałem się i ja, o resztę nie pytał. 

Poetom śni się czasem i na jawie — 

Któż by więc bajki za prawdę poczytał? 

Puchar opisał? I cóż w tym jest złego? 

Niech przyjdzie do nas, wypijem do niego”. 

LXXXIX

Tak mówił prałat, a wyraz łagodny 

Miłe uczucie w słuchających sprawił: 

Wzrok niegdyś dziki stawał się pogodny, 

A co się nader³⁹⁹ zapalczywym stawił, 

Pan wicesgerent⁴⁰⁰ mniej do bojów zgodny⁴⁰¹, 

Honorat srogi już się ułaskawił⁴⁰², 

Gaudenty nawet już nie tak ochoczy. 

Wtem nowy widok ściągnął wszystkich oczy.  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Pieśń VI

XC

Jakiż to widok, który by odmiany 

I nową rzeczy osnowę przywodził? 

Cóż to za widok tak niespodziewany, 

Iż naradzeniu wielkiemu przeszkodził? 

Jakiż na koniec zły, czy pożądany, 

Po tylu wielkich przygodach nadchodził 

I jak przemyślnym wzniecon wynalazkiem? 

Opowiem: drzwi się otworzyły z trzaskiem... 

XCI

Właśnie naówczas, wieszczym zdjęty duchem⁴⁰³, 

Ojciec Regalat pałał żarliwością, 

Srogim niezbożność⁴⁰⁴ krępował łańcuchem, 

A, zwykłą gnębiąc złość zapalczywością, 

Niespodziewanym przelękły rozruchem, 

Porwał się z miejsca. Za nim z skwapliwością⁴⁰⁵ 

Wszyscy słuchacze spieszno⁴⁰⁶ ku drzwiom biegli. 

Wszyscy stanęli, jak tylko postrzegli.  

XCII

Mamże powiedzieć, co postrzegli oni? 

Powiem: postrzegli dzban czworogarncowy⁴⁰⁷. 

Krzyknął Gaudenty: „Do broni! Do broni!” 

Gerwazy raźny, Pankracy gotowy. 

Doktor się wstydem niezwyczajnym płoni⁴⁰⁸, 

Pan wicesgerent⁴⁰⁹ wzrok mieni⁴¹⁰ surowy, 

Prałat⁴¹¹, ażeby dobrze dzieło sprawić, 

Na pierwszym miejscu kazał go postawić. 

XCIII

Stanął. Jednakże nie był on takowy⁴¹², 

Jakim go powieść bajeczna udała; 

Złocisty, prawda, i marcepanowy, 

Ale go rzeźba w zwierzch⁴¹³ nie otaczała; 

W tym zaszczyt wielki, iż czworogarncowy. 

Jakoż i postać tak okazowała⁴¹⁴: 

Poważny z kształtu, wspaniały i stary, 

Śklnił⁴¹⁵ się nakoło twardymi talary⁴¹⁶. 

XCIV

Na nich pamiątki królów naszych dawnych 

Ku pocieszeniu zgromadzonych braci, 

Królów uprzejmych, szczęśliwych i sprawnych 

Wyryte były twarze i postaci. 

Owych Zygmuntów, Władysławów sławnych, 

Których się nigdy pamięć nie zatraci, 

Niósł dzban pamiątki szacownych wyrazów, 

Niósł piętna⁴¹⁷ Piastów, Jagiełłów i Wazów.  

XCV

Takimi nasi ojcowie pijali, 

Smutek stroskanych myśli nie zajmował, 

Takimi uczty swoje odprawiali, 

Uczty, na których zbytek⁴¹⁸ nie panował. 

Szedł dzban na kolej, w nim radość czerpali, 

A przemysł⁴¹⁹ chytry ochoty nie psował⁴²⁰. 

Rozweseleni uprzejmym obchodem, 

Napawali się i piwem i miodem.  

XCVI

O dobre czasy, gdy trwała prostota! 

Wprawdzieć nie było tak kształtnie i grzecznie, 

Nie śklniła⁴²¹ w kunsztach⁴²² wytworna robota, 

Ani się przemysł⁴²³ silił ostatecznie — 

Uprzejmość wszystko kształciła⁴²⁴ i cnota, 

Żyli wesoło, żyli i bezpiecznie. 

Słodkie wspomnienie, szacowne przykłady, 

Bogdaj⁴²⁵ się nasze święciły pradziady!  

XCVII

Lecz nazbyt długo już ten dzban na stole, 

Czas się go imać⁴²⁶ — ze czcią winną⁴²⁷ wzięty, 

Aby naprawił uprzykrzone dole. 

Ociec Zefiryn żarliwy i święty, 

Na złość światową⁴²⁸ płacząc i swawolę, 

Pierwszy go ujął; zaczem⁴²⁹ nadpoczęty, 

Gdy się do niego każdy z ojców bierze, 

Sączył się likwor⁴³⁰ w skromności i mierze.  

XCVIII

Już kolej wielu była przeminęła: 

I wicesgerent⁴³¹ nieźle pokosztował, 

I prałat⁴³², sprawca przykładnego dzieła, 

Smacznego trunku sobie nie żałował, 

W Gaudentym większa żwawość się zawzięła, 

Honorat niby z niechcenia⁴³³ sprobował; 

Każdy się z swoją odezwał pochwałą, 

Tymczasem wina coraz ubywało. 

XCIX

Bo też to nadto ci filozofowie, 

Rozprawowali⁴³⁴ o wstrzemięźliwości — 

I w dobrym zbytek⁴³⁵ cnotą się nie zowie. 

Jak to nie lubić⁴³⁶, skąd płyną radości? 

Dobrze to znali⁴³⁷ wielebni ojcowie, 

Więc, zasilając ducha w troskliwości, 

Pod dobrym hasłem: „Niech poczciwi żyją!” 

Wielebne ojcy⁴³⁸ jak piją, tak piją. 

C

W kącie ukryty doktor cicho siedział; 

Widząc, że mierna⁴³⁹, uczcie nie przyganiał⁴⁴⁰, 

Chciał jednak, aby nikt o tym nie wiedział, 

Więc, jak mógł tylko, krył się i zasłaniał. 

Postrzegł go prałat i wzręcz⁴⁴¹ mu powiedział: 

„Po cóż się będziesz od ochoty wzbraniał? 

Alboż w mych ręku⁴⁴² naczynie zabójcze? 

Wino weseli⁴⁴³: pij, wielebny ojcze!” 

CI

Kolej⁴⁴⁴ tak dobrze już była chodziła, 

Iż już ku reszcie likwor⁴⁴⁵ się nachylał⁴⁴⁶; 

Poznali wszyscy, iż zabawa miła, 

Więc, gdy się każdy wdzięczył i przymilał, 

Wstał doktor — zgraja placu ustąpiła — 

Wziął dzban i westchnął, przecież się zasilał, 

A, gdy już resztę dopijał przykładnie — 

Cud nad cudami! — postrzegł Prawdę na dnie. 

CII

Bajka to była, co o niej pisali, 

Jakby w dnie⁴⁴⁷ studni siedziała nieboga. 

Znać⁴⁴⁸ filozofy⁴⁴⁹ wina nie pijali, 

A zaś poeci w źródle swego boga, 

Gdy tylko wodę kastalską⁴⁵⁰ czerpali, 

W nię⁴⁵¹ Prawdę kładli — nie ta jej załoga⁴⁵². 

Lepiej częstokroć pijak ją wyśledzi 

I stąd przysłowie: „Prawda w winie siedzi”. 

CIII

Przeląkł się doktor na takowe dziwy 

I dzban na miejscu, skąd wzięty, postawił; 

Ruszyć się nie śmiał, chociaż boju chciwy⁴⁵³, 

Gaudenty, skoro cud doktor objawił. 

Czy obraz skryty, czy widok prawdziwy? 

Każdy go pyta, wszystkim jedno prawił⁴⁵⁴: 

„Kto się dowiedzieć o tym chce dokładnie, 

Niechaj w dzban wspójrzy⁴⁵⁵, znajdzie Prawdę na dnie”.  

CIV

Rzekł — więc wspaniale Zefiryn się toczy 

Prosto ku dzbanu⁴⁵⁶, chcąc wzgłębsz⁴⁵⁷ rzecz dociekać; 

Blask niezwyczajny zraził⁴⁵⁸ wszystkie oczy, 

Stanęli zlękli, nie śmieją uciekać; 

Jasność przytomnych⁴⁵⁹ przeraża i mroczy, 

Z drżeniem widoku końca muszą czekać⁴⁶⁰. 

Wtem obłok świetny gdy się rzedzić⁴⁶¹ pocznie, 

Prawda przed nimi stanęła widocznie.  

CV

„Nieczęsto — rzekła — tak mnie ludzie widzą, 

Chociaż się zawżdy⁴⁶² chętna ku nim spieszę. 

Zamiast wdzięczności wszyscy ze mnie szydzą, 

I, byłem tylko weszła w którą rzeszę⁴⁶³, 

Rzadki mnie uczci⁴⁶⁴, a wielu się wstydzą⁴⁶⁵, 

Bo złych zasmucam, a niewinnych cieszę. 

Dziś z wami jestem, bo, chociaż w rozruchu⁴⁶⁶, 

Godniście mego widzenia i słuchu⁴⁶⁷. 

CVI

„Skąd wasza rozpacz? Skąd chęci zemszczenia 

Za lada pismo, które bajki plecie? 

Mnie wierzcie, wszystkie przenikam⁴⁶⁸ wzruszenia, 

Znam tego, co go dziś prześladujecie. 

Wie on, jak święte wasze zgromadzenia, 

Lecz, chcąc osoby postawić w zalecie⁴⁶⁹, 

Przychylność jego, która nie jest płocha⁴⁷⁰, 

Tym się obwieszcza, iż was szczerze kocha.  

CVII

„Żart broń jest często zdradna⁴⁷¹ i szkodliwa, 

Ale też czasem i jej trzeba zażyć⁴⁷²: 

W śmiechu przestroga zdatna⁴⁷³ się ukrywa — 

A ten, który się śmiał na nią odważyć, 

Nie zasługuje, aby zemsta mściwa 

Miała go gnębić, miała go znieważyć. 

Porzućcie zjadłość⁴⁷⁴, uśmierzajcie żale: 

Wszak i wy ludzie, i on nie bez ale⁴⁷⁵.  

CVIII

„Sam się oświadczył, iż chętnie odwoła, 

Iż, jeśli szkodzi, gotów pismo spalić. 

Jeden wam wszystkim nigdy nie wydoła⁴⁷⁶ — 

Na cóż go gnębić? Lepiej się użalić. 

Myśl może była zbytecznie wesoła, 

Sposób — osądźcie, czy ganić, czy chwalić? 

Jeżeli potwarz, sama pełznąć⁴⁷⁷ zwykła, 

Jeżeli prawda, poprawcie się!” — Znikła. 

Przypisy:

1. Antymonachomachia — tytuł odwołuje się do poprzedniego poematu Ignacego Krasickiego, zatytułowanego Monachomachia, co po grecku oznacza walkę bądź wojnę mnichów. Antymonachomachia pozornie jest tzw. palinodią, to znaczy odwołaniem zarzutów zawartych w poprzednim dziele, w istocie jednak je podtrzymuje. [przypis edytorski]

2. ochoczy — pełen zapału. [przypis edytorski]

3. wydać (daw.) — ukazać. [przypis edytorski]

4. kunszt (daw.) — sztuka, rzemiosło, umiejętność. [przypis edytorski]

5. szych (daw.) — nitka owinięta metalowym drucikiem, używana w hafcie, często do pozorowania użycia szlachetnego kruszcu; przen. fałszywa świetność a. bogactwo. [przypis edytorski]

6. przeto (daw.) — przez to, z tego powodu. [przypis edytorski]

7. pełznąć (daw.) — blaknąć. [przypis edytorski]

8. jędza niezgody — Eris, w mit. gr. bogini kłótni i chaosu. To ona rzuciła między trzy boginie, Herę, Atenę i Afrodytę, złote jabłko przeznaczone dla najpiękniejszej, co doprowadziło ostatecznie do wojny trojańskiej, kiedy Parys rozstrzygnął, że jabłko należy się bogini miłości. Personifikacja ta występowała również w Monachomachii. [przypis edytorski]

9. obmierzły — budzący wstręt lub niechęć. [przypis edytorski]

10. jarzmo — prymitywna uprząż dla wołów; przen. niewola, ucisk. [przypis edytorski]

11. przynuka a. prynuka (daw. a. reg.) — zachęta. [przypis edytorski]

12. niesnaski — dziś popr. forma N. lm: niesnaskami. [przypis edytorski]

13. mieszać — tu raczej: wzburzyć aniżeli: wprawić w zakłopotanie. [przypis edytorski]

14. począć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

15. na poły (daw.) — w połowie. [przypis edytorski]

16. z piekłów — dziś popr. forma D. lm: z piekieł. [przypis edytorski]

17. gnuśność (daw.) — lenistwo. [przypis edytorski]

18. wydać się (daw.) — wydarzyć się, ukazać się. [przypis edytorski]

19. zawołany — wytrawny, renomowany. [przypis edytorski]

20. budować — umoralniać, zwłaszcza przez przykład. [przypis edytorski]

21. święte więzienia — klasztory. [przypis edytorski]

22. skryciem — ukrywając. [przypis edytorski]

23. ukryte światło stanęło na korcu — por Mt 5,14-16: Wy jesteście światłem świata. 14 Nie może się ukryć miasto leżące na górze. 15 Ani nie zapalają lampy i nie kładą jej pod korcem, lecz na świeczniku, i świeci wszystkim w domu. 16 Niech tak świeci wasze światło przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i oddali chwałę Ojcu waszemu w niebie. [przypis edytorski]

24. cudotworcu — dziś popr.: forma N. lp.: cudotwórcy. [przypis edytorski]

25. złoty wiek — mityczny okres szczęśliwości, w mitologii greckiej sytuowany u początków rodzaju ludzkiego; motyw złotego wieku pojawiał się ironicznie w I pieśni Monachomachii. [przypis edytorski]

26. trawić (daw.) — spędzać. [przypis edytorski]

27. prawy (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski]

28. w straży ubóstwa, posłuszeństwa, cnoty — mowa o ślubach zakonnych posłuszeństwa, ubóstwa i czystości. [przypis edytorski]

29. dary — dziś popr. forma N. lm: darami. [przypis edytorski]

30. rękojmia — poręczenie, gwarancja. [przypis edytorski]

31. załoga — tu: zabezpieczenie. [przypis edytorski]

32. zabawa (daw.) — zajęcie. [przypis edytorski]

33. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

34. Księga zakonnej wojny — tłumaczenie tytułu Monachomachii, zob. http://www.wolnelektury.pl/katalog/lektura/monachomachia.html. [przypis edytorski]

35. zjadły — zjadliwy. [przypis edytorski]

36. jabłko owe — jabłko przeznaczone dla najpiękniejszej bogini, o które zaczęły się kłócić Hera, Atena i Afrodyta; do tego mitu nawiązywała również Monachomachia. [przypis edytorski]

37. i ludzie, i bogi — dziś popr. froma B. l. mn: i ludzi, i bogów. [przypis edytorski]

38. klasztorowy — dziś popr.: klasztorny. [przypis edytorski]

39. zoczyć (daw.) — zobaczyć. [przypis edytorski]

40. osnowa — nitki, biegnące w jednym kierunku, stanowiące pierwsze oparcie dla tkanego materiału; przen. podstawa, początek. [przypis edytorski]

41. forta — dziś popr.: furta; w klasztorze służy do regulacji kontaktu zakonników ze światem zewnętrznym. [przypis edytorski]

42. kurytarz — dziś popr.: korytarz. [przypis edytorski]

43. doktor — w zakonach tytuł naukowy doktora uwalniał od obowiązku wykonywania cięższych prac. [przypis edytorski]

44. z klasztora — dziś popr.: z klasztoru. [przypis edytorski]

45. służba Boża — zakonnicy zobowiązani są m. in. do codziennego odmawiania modlitw o określonych porach dnia, co określa się mianem liturgii godzin. [przypis edytorski]

46. z bracią — z pozostałymi braćmi zakonnymi. [przypis edytorski]

47. być prawu powolnym (daw.) — być posłusznym prawu. [przypis edytorski]

48. sprzęty — meble, wyposażenie. [przypis edytorski]

49. płonny — jałowy. [przypis edytorski]

50. rogoża — plecionka z sitowia lub z innych łodyg. [przypis edytorski]

51. zrachować (daw.) — policzyć. [przypis edytorski]

52. objąć — tu: pomieścić. [przypis edytorski]

53. zjadły — zjadliwy. [przypis edytorski]

54. zwyczajne sobie — zwykłe dla siebie. [przypis edytorski]

55. dzielny (daw.) — mocny, skuteczny. [przypis edytorski]

56. rozśmiać się — dziś popr.: roześmiać się. [przypis edytorski]

57. Trwoga występnym tylko przyzwoita — sens: tylko występnym wypada się bać. [przypis edytorski]

58. wzruszyć — poruszyć. [przypis edytorski]

59. głuszyć — ogłuszać uderzeniem. [przypis edytorski]

60. brzeżny — dziś popr.: przybrzeżny. [przypis edytorski]

61. I groźne coraz zbliżają obłoki — w zdaniu brakuje „się”. [przypis edytorski]

62. bałwan — fala. [przypis edytorski]

63. flukta — wzburzone odmęty morskie; z łac. fluctus — prąd, burza, niepokój. [przypis edytorski]

64. nurzy — dziś popr. forma 3 os. lp: nurza. [przypis edytorski]

65. chyży — szybki. [przypis edytorski]

66. hardy — dumny. [przypis edytorski]

67. na pierwszą strofę — na widok pierwszej strofy. [przypis edytorski]

68. znać — widać. [przypis edytorski]

69. płonić się (daw.) — czerwienić się. [przypis edytorski]

70. blednieje — dziś popr. forma 3 os. lp: blednie. [przypis edytorski]

71. w cholerze — w gniewie. [przypis edytorski]

72. hamować — powstrzymywać. [przypis edytorski]

73. srożyć się (daw.) — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

74. zadatki — tu ogólnie: zapłata. [przypis edytorski]

75. targać się na coś — zuchwale coś atakować. [przypis edytorski]

76. ojce — dziś popr. forma B. l mn.: ojców. [przypis edytorski]

77. niekontent (daw.) — niezadowolony. [przypis edytorski]

78. ostatki — resztki. [przypis edytorski]

79. sprośny (daw.) — nieprzyzwoity. [przypis edytorski]

80. Turczyn — tu: muzułmanin. [przypis edytorski]

81. jansenista — zwolennik jansenizmu, czyli potępionej przez Kościół doktryny religijnej, sformułowanej we Francji przez biskupa Ypres, Kornela Ottona Jansena (1585–1638). Doktryna koncentrowała się na znaczeniu Bożej łaski i przypominała poglądy protestanckie. [przypis edytorski]

82. ateusz — ateista, człowiek wierzący w nieistnienie Boga. [przypis edytorski]

83. defekt — wada. [przypis edytorski]

84. ku niemu — do niego. [przypis edytorski]

85. jeżeli — tu: czy. [przypis edytorski]

86. tym, którzy tylko winni błogosławić — zakonnikom. [przypis edytorski]

87. próżny — tu: jałowy. [przypis edytorski]

88. jeśli należy — tu: jeśli jest należna. [przypis edytorski]

89. podział — to, co przypadło w udziale. [przypis edytorski]

90. Ten, który swoim naśladowcom wiernym Za złe stokrotnie dobrem kazał płacić — Chrystus. [przypis edytorski]

91. zmóc się (daw.) — wzmocnić się. [przypis edytorski]

92. zbogacić — dziś popr.: wzbogacić. [przypis edytorski]

93. ile przełożony — ponieważ był przełożonym. [przypis edytorski]

94. zwątlony — osłabiony. [przypis edytorski]

95. tchnąć — tu: cechować się. [przypis edytorski]

96. nadto — poza tym. [przypis edytorski]

97. kładł zakonność w równej szali z wiarą — sens: traktował przynależność do zakonu jako równoważną wierze. [przypis edytorski]

98. zdrożność — wykroczenie przeciw właściwym obyczajom. [przypis edytorski]

99. kurytarz — dziś popr.: korytarz. [przypis edytorski]

100. wszczęty — zaczęty. [przypis edytorski]

101. kupić się (daw.) — gromadzić się. [przypis edytorski]

102. kupcie się, bronić pospolitej rzeczy — zakon zostaje tu porównany do państwa. [przypis edytorski]

103. zabawa (daw.) — zajęcie. [przypis edytorski]

104. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

105. wynurzać — tu: ujawniać skryte myśli (we współczesnej polszczyźnie używa się rzeczownika „wynurzenia”). [przypis edytorski]

106. wzmagać — tu: wzmacniać, wspierać. [przypis edytorski]

107. próżny — jałowy, nieskuteczny. [przypis edytorski]

108. zjadlej — bardziej zjadliwie. [przypis edytorski]

109. srożyć się (daw.) — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

110. łań — dziś popr.: łania. [przypis edytorski]

111. obłąkany (daw.) — zabłąkany, zagubiony. [przypis edytorski]

112. płód — tu: dziecko, młode. [przypis edytorski]

113. łoskot — hałas. [przypis edytorski]

114. zmieszać się — zakłopotać się. [przypis edytorski]

115. próżno — na darmo. [przypis edytorski]

116. opasać — tu: otoczyć. [przypis edytorski]

117. odbiec (daw.) — uciec od kogoś a. czegoś. [przypis edytorski]

118. wspór (daw.) — wsparcie. [przypis edytorski]

119. rozjadły (daw.) — rozzłoszczony. [przypis edytorski]

120. niezbyty — taki, którego nie można się pozbyć, niezbędny, konieczny. [przypis edytorski]

121. zdrożność — wykroczenie przeciw właściwym obyczajom. [przypis edytorski]

122. wszech rzeczy płodnej rodzicielki — ziemi. [przypis edytorski]

123. pisarzów — dziś popr. forma D. lm: pisarzy. [przypis edytorski]

124. Albert Wielki — (zm. 1280) dominikanin, filozof scholastyczny i teolog, pisał również dzieła przyrodnicze. [przypis edytorski]

125. z twoimi kompany — dziś popr. forma N. lm: z twoimi kompanami. [przypis edytorski]

126. Tostat — właśc. Tostado, Alonso (1400–1455), biskup Avila, teolog i erudyta, niezwykle płodny pisarsko. [przypis edytorski]

127. osiedzieć się — przetrwać w określonym miejscu. [przypis edytorski]

128. spadek — tu: upadek. [przypis edytorski]

129. uwłaczać — przynosić ujmę, obrażać. [przypis edytorski]

130. Alfons — prawdop. chodzi o Alfonsa X Mądrego (1221–1284), króla Kastylii, mecenasa nauk i sztuk, autora tablic astronomicznych; władca o tym imieniu jest wspomniany w Monachomachii, jednak groteskowo błędne informacje biograficzne uniemożliwiają jego jednoznaczną identyfikację. [przypis edytorski]

131. kroniki nawet dotknął zaślepiony — możliwe są tu dwie interpretacje: w Monachomachii wspomniana jest „seraficzna [...] kronika”, tj. kronika zakonu franciszkanów; Krasicki zaś napisał jednak również poemat heroikomiczny pod tytułem Myszeidos, parodiujący i wyśmiewający legendy z polskich kronik średniowiecznych. [przypis edytorski]

132. Wojsko afektów zarekrutowanych — dewocyjne dzieło Hilariona Falęckiego, karmelity, wyd. w 1739 r., miało barokowo długi i zawiły tytuł, którego początek brzmiał: Wojsko serdecznych noworekrutowanych na większą chwałę boską afektów; książka wydana była na grubym papierze i liczyła pięćset stron. [przypis edytorski]

133. polor (daw.) — wyrafinowanie, dobre maniery, kultura towarzyska. [przypis edytorski]

134. koncept (daw.) — pomysł. [przypis edytorski]

135. dowodny — stanowiący dowód, tu: skuteczny. [przypis edytorski]

136. lada jaki (daw.) — byle jaki, kiepski. [przypis edytorski]

137. bogdaj (daw.) — oby (dosł. niech Bóg da, aby...). [przypis edytorski]

138. ojcowi — przodkowie. [przypis edytorski]

139. dąć się — puszyć się, pysznić się. [przypis edytorski]

140. mniemać — uważać coś, mieć jakąś opinię bez wystarczających argumentów czy dowodów. [przypis edytorski]

141. zaczepiać — tu: atakować. [przypis edytorski]

142. biblijotekarz — dziś popr.: bibliotekarz (wydłużenie o jedną sylabę ze względu na rytm). [przypis edytorski]

143. piętno — tu: znak. [przypis edytorski]

144. alternata (daw., z łac.) — zmiana. [przypis edytorski]

145. naprzemiany (daw.) — naprzemiennie, na przemian. [przypis edytorski]

146. my się nie odkupim — sens: nie unikniemy. [przypis edytorski]

147. swywolny (daw.) — kierujący się tylko własną wolą. [przypis edytorski]

148. snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

149. w wyrazach zbyt wolny — sens: zbyt łatwo mówiący rzeczy podejrzane. [przypis edytorski]

150. powolny — posłuszny, tu: postępujący zgodnie z naszą wolą. [przypis edytorski]

151. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

152. paszkwil — złośliwy, znieważający a. obrażający kogoś utwór literacki. [przypis edytorski]

153. potwarz — oszczerstwo, obraza. [przypis edytorski]

154. tryb — tu: sposób postępowania. [przypis edytorski]

155. rozżarzyć się — tu: dać się ponieść namiętności polemicznej. [przypis edytorski]

156. pamiętny — tu: pamiętający. [przypis edytorski]

157. lekko — nie traktując poważnie. [przypis edytorski]

158. dotkliwość — tu: podatność na obrazę. [przypis edytorski]

159. cierpieć nie mogąc rzecz zdrożną — dziś popr. składnia: ścierpieć nie mogąc rzeczy zdrożnej. [przypis edytorski]

160. bez względu — bez oglądania się na status społeczny czy okoliczności. [przypis edytorski]

161. uwłoczy — dziś popr.: uwłaczy, tj: obrazi. [przypis edytorski]

162. kunszt (daw.) — sztuka, rzemiosło, umiejętność. [przypis edytorski]

163. prawy (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski]

164. wytknąć — zarzucać coś komuś. [przypis edytorski]

165. szydzić moje lata — dziś popr. składnia: wyśmiewać się z moich lat. [przypis edytorski]

166. w myśli to jego może nie postało — sens: może nie miał tego na myśli. [przypis edytorski]

167. osławiać (daw.) — obmawiać, rozpowszechniać o kimś złe a nieprawdziwe informacje. [przypis edytorski]

168. sława — tu: szacunek, poważanie. [przypis edytorski]

169. frasować się (daw.) — smucić się. [przypis edytorski]

170. hazard — tu: przypadek. [przypis edytorski]

171. nie tym — dziś popr.: nie w tym. [przypis edytorski]

172. alboż — czy. [przypis edytorski]

173. trawić — spędzać. [przypis edytorski]

174. do woli — ile chciał. [przypis edytorski]

175. nieprawy — tu: niesłuszny. [przypis edytorski]

176. sarknąć — wyrazić się nieuprzejmie. [przypis edytorski]

177. wasze (daw.) — waszmość. [przypis edytorski]

178. zmodnieć — dostosować się do współczesnej mody. [przypis edytorski]

179. bogdaj (daw.) — oby (dosł. niech Bóg da, aby...). [przypis edytorski]

180. łudzić — mylić, oszukiwać. [przypis edytorski]

181. opaczny — tu: fałszywy. [przypis edytorski]

182. skrzętny — zapobiegliwy, staranny. [przypis edytorski]

183. ująć — odebrać. [przypis edytorski]

184. zasilenie — tu: wzmocnienie. [przypis edytorski]

185. gnuśność (daw.) — lenistwo. [przypis edytorski]

186. mżyć (daw.) — drzemać. [przypis edytorski]

187. w spokojnej zaciszy — dziś popr.: w spokojnym zaciszu. [przypis edytorski]

188. jędza — Eris, w mit. gr. bogini kłótni i chaosu. To ona rzuciła między trzy boginie, Herę, Atenę i Afrodytę, złote jabłko przeznaczone dla najpiękniejszej, co doprowadziło ostatecznie do wojny trojańskiej, kiedy Parys rozstrzygnął, że jabłko należy się bogini miłości. Personifikacja ta występowała również w Monachomachii. [przypis edytorski]

189. srożyć się (daw.) — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

190. dzielniejszy — tu: silniejszy, skuteczniejszy. [przypis edytorski]

191. pozór — zewnętrzny wygląd, często nieodpowiadający stanowi faktycznemu. [przypis edytorski]

192. taić — ukrywać. [przypis edytorski]

193. pałać — świecić, płonąć. [przypis edytorski]

194. coraz — co chwilę. [przypis edytorski]

195. czuć — tu: czuwać. [przypis edytorski]

196. wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]

197. gnuśny (daw.) — leniwy. [przypis edytorski]

198. nieprawie (daw.) — w sposób nienależny. [przypis edytorski]

199. zbyt wolnie — w sposób dający zbyt wiele swobody. [przypis edytorski]

200. znaczyć — tu: ukazywać. [przypis edytorski]

201. wzmagać się — tu prawdop. podejmować wysiłek. [przypis edytorski]

202. dostać — dosięgnąć. [przypis edytorski]

203. zająć się — zapalić się. [przypis edytorski]

204. zjadłość — zjadliwość. [przypis edytorski]

205. syn Alkmeny — Herakles. [przypis edytorski]

206. z olbrzymy i smoki — dziś popr. forma N. lm: z olbrzymami i smokami. [przypis edytorski]

207. zdobycz nemejska — skóra lwa nemejskiego, zabitego przez Heraklesa w ramach jego pierwszej pracy. [przypis edytorski]

208. na nieśmiertelność godził — sens: dążył do nieśmiertelności. [przypis edytorski]

209. walny — zasadniczy, decydujący. [przypis edytorski]

210. wdziać (daw.) — ubrać. [przypis edytorski]

211. rozjadły — rozzłoszczony. [przypis edytorski]

212. żwawo — szybko. [przypis edytorski]

213. kupić się (daw.) — gromadzić się. [przypis edytorski]

214. zorza — dziś popr. forma M. lm: zorze. [przypis edytorski]

215. wzruszenie — tu: poruszenie, zamieszanie. [przypis edytorski]

216. struchlały — przerażony. [przypis edytorski]

217. chyży (daw.) — szybki. [przypis edytorski]

218. laty — dziś popr. forma N. lm: latami. [przypis edytorski]

219. zemdlić (daw.) — osłabić. [przypis edytorski]

220. mroczyć (daw.) — wprawiać w zamroczenie. [przypis edytorski]

221. bohatyr — dziś popr: bohater. [przypis edytorski]

222. z strachu — dziś popr.: ze strachu. [przypis edytorski]

223. na poły (daw.) — w połowie. [przypis edytorski]

224. nie śmie podnieść oczy — dziś popr. składnia: nie śmie podnieść oczu. [przypis edytorski]

225. uśmierzyć — uspokoić, złagodzić. [przypis edytorski]

226. lada — byle. [przypis edytorski]

227. strofować — krytykować, napominać. [przypis edytorski]

228. zdrożność — wykroczenie przeciw właściwym obyczajom. [przypis edytorski]

229. starce — dziś popr. forma B. lm: starców. [przypis edytorski]

230. potwarca — ten, kto obraża; odnośnie formy gramatycznej patrz przypis poprzedni. [przypis edytorski]

231. targać się — zuchwale atakować. [przypis edytorski]

232. jakowej — dziś popr.: jakiej. [przypis edytorski]

233. próżny — jałowy, bezskuteczny. [przypis edytorski]

234. dąsać się — obrażać się, ujawniać niezadowolenie. [przypis edytorski]

235. w pieczy — w opiece. [przypis edytorski]

236. przeciwny — tu rzeczownikowo: przeciwnik. [przypis edytorski]

237. jad — tu: złość. [przypis edytorski]

238. dumnym maksym swoich składem — sens: swoimi dziełami, pełnymi umoralniających maksym. [przypis edytorski]

239. ubity — utrwalony (metafora odsyłająca do obrazu ubitej drogi). [przypis edytorski]

240. zelżywość (daw.) — obelga. [przypis edytorski]

241. sztuka — tu: umiejętność. [przypis edytorski]

242. polerowny (daw.) — kulturalny, wyrafinowany. [przypis edytorski]

243. czczy — jałowy, nic nieznaczący. [przypis edytorski]

244. okrasić — tu: ozdobić. [przypis edytorski]

245. przynuka a. prynuka (daw. a. reg.) — zachęta. [przypis edytorski]

246. zdradnie — dziś popr. zdradliwie. [przypis edytorski]

247. srożyć się (daw.) — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

248. muszą — zmuszają. [przypis edytorski]

249. odwołać — powołać. [przypis edytorski]

250. drudzy — dziś powiedziano by: inni. [przypis edytorski]

251. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

252. uhamować — pohamować. [przypis edytorski]

253. miękczyć — zmiękczać. [przypis edytorski]

254. zbytek — nadmiar. [przypis edytorski]

255. nadać się — być odpowiednim, właściwym. [przypis edytorski]

256. przywdziać (daw.) — ubrać, tu: ozdobić. [przypis edytorski]

257. zawzdy (daw.) — zawsze. [przypis edytorski]

258. szpetnie — brzydko. [przypis edytorski]

259. Wojna Mnichów — tłumaczenie tytułu Monachomachii. [przypis edytorski]

260. najprzód (daw.) — najpierw. [przypis edytorski]

261. płochość — lekkomyślność. [przypis edytorski]

262. fraszka (z wł.) — drobiazg. [przypis edytorski]

263. rada (daw.) — chętnie. [przypis edytorski]

264. za rzecz szacowną gdy udała baśnie — sens: gdy udawała, że baśnie są rzeczą szacowną. [przypis edytorski]

265. zatrudniony — zajęty. [przypis edytorski]

266. ladaco — byle co (tu nie odnosi się do osoby). [przypis edytorski]

267. maszka — dziś popr.: maska. [przypis edytorski]

268. wierszów — dziś popr.: forma D. lp: wierszy. [przypis edytorski]

269. kryśli — dziś popr.: kreśli. [przypis edytorski]

270. nie wart uczonych czytania i myśli — sens: nie zasługuje, by uczeni czytali go i zastanawiali się nad nim. [przypis edytorski]

271. z słowy — dziś popr. forma N. lm: ze słowami. [przypis edytorski]

272. istota — tu: znaczenie. [przypis edytorski]

273. mający wyroki w szafunku — sens: szafujący opiniami. [przypis edytorski]

274. mieścić — tu: umieszczać. [przypis edytorski]

275. kunszt (daw.) — sztuka, rzemiosło, umiejętność. [przypis edytorski]

276. omamiać — oszukiwać, wprowadzać w błąd. [przypis edytorski]

277. wdzięcznie (daw.) — pięknie. [przypis edytorski]

278. próżny — jałowy, bezskuteczny. [przypis edytorski]

279. płochy — tu: niepoważny. [przypis edytorski]

280. nie godzi się — nie należy. [przypis edytorski]

281. probować (z łac. probo) — badać, oceniać, czynić coś godnym uznania. [przypis edytorski]

282. ganić — krytykować. [przypis edytorski]

283. chlubić się — chwalić się. [przypis edytorski]

284. zgoła — całkiem, zupełnie. [przypis edytorski]

285. przymawiać (daw.) — krytykować. [przypis edytorski]

286. zakąty — kąty, zakątki. [przypis edytorski]

287. umysły były rozerwane — sens: pojawiały się sprzeczne opinie. [przypis edytorski]

288. wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

289. instygator (daw.) — oskarżyciel. [przypis edytorski]

290. przegranę — dziś popr. forma B. lp: przegraną. [przypis edytorski]

291. miękczyć — zmiękczać. [przypis edytorski]

292. ustawicznie — ciągle. [przypis edytorski]

293. bierać (daw.) — przyjmować. [przypis edytorski]

294. ojciec promotor — w Monachomachii występuje „promotor różańcowy”, czyli zakonnik opiekujący się kółkiem różańcowym. [przypis edytorski]

295. igraszki — dziś popr. forma N. lm: igraszkami. [przypis edytorski]

296. hoży — zdrowy i urodziwy. [przypis edytorski]

297. wydawać się — wyglądać. [przypis edytorski]

298. sprośnie (daw.) — nieprzyzwoicie. [przypis edytorski]

299. skojarzyć — tu: połączyć. [przypis edytorski]

300. srożyć się (daw.) — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

301. swarzyć się — kłócić się. [przypis edytorski]

302. odrażać — zniechęcać. [przypis edytorski]

303. próżnie — właśc. próżno, tj. bezskutecznie, bezcelowo. [przypis edytorski]

304. płochy — lekkomyślny. [przypis edytorski]

305. drukiem podać (daw.) — wydrukować. [przypis edytorski]

306. bawić (daw.) — zajmować. [przypis edytorski]

307. dwakroć — dwukrotnie, dwa razy. [przypis edytorski]

308. obaczyć — dziś: zobaczyć. [przypis edytorski]

309. plon — tu: łup. [przypis edytorski]

310. pióry — dziś popr. forma N. lm: piórami. [przypis edytorski]

311. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

312. rady mniej potrzebny — sens: mniej przydatny jako mądry doradca. [przypis edytorski]

313. knować — dziś popr.: knuć. [przypis edytorski]

314. ukonfederować się — stowarzyszyć się; konfederacja — regionalny lub ogólnokrajowy związek szlachty, dążącej do zrealizowania określonych celów. [przypis edytorski]

315. forta — dziś popr.: furta; w klasztorze służy do regulacji kontaktu zakonników ze światem zewnętrznym. [przypis edytorski]

316. chwałę imienia strzegąc — dziś popr. składnia: chwały imienia strzegąc; imię Dorota oznacza po grecku „dar od Boga”. [przypis edytorski]

317. żwawy — szybki, energiczny. [przypis edytorski]

318. zapalczywy — gniewny. [przypis edytorski]

319. powiedać — dziś popr.: powiadać. [przypis edytorski]

320. zowie się — nazywa się. [przypis edytorski]

321. żwawo — szybko. [przypis edytorski]

322. od (daw.) — przez. [przypis edytorski]

323. pogrzebiony — dziś popr.: pogrzebany. [przypis edytorski]

324. kur (daw.) — kogut. [przypis edytorski]

325. forta — dziś popr.: furta; w klasztorze służy do regulacji kontaktu zakonników ze światem zewnętrznym. [przypis edytorski]

326. zabieżeć (daw.) — zapobiec. [przypis edytorski]

327. wprzód (daw.) — najpierw. [przypis edytorski]

328. choć wy bieli, my kafowi — mowa o kolorach habitów. [przypis edytorski]

329. czerwony złoty — złota moneta obiegowa w dawnej Polsce; Krasicki odnosi się do widniejącego na niektórych z nich napisu Concordia res parvae crescunt (łac.: Małe rzeczy wzrastają dzięki zgodzie). [przypis edytorski]

330. kupić się (daw.) — gromadzić się. [przypis edytorski]

331. pospolitego tam centrum ruszenia — pospolite ruszenie: szlachta wezwana na wojnę. [przypis edytorski]

332. hurmem — tłumnie. [przypis edytorski]

333. wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

334. fraszka (z wł.) — drobiazg. [przypis edytorski]

335. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

336. do Pallady — W Troi miał znajdować się posąg Pallas Ateny, bogini mądrości, pokoju, ale i wojny sprawiedliwej, opiekunki miast. Posąg ten, zwany Palladium, wg legendy chronił miasto przed klęską. [przypis edytorski]

337. wszczynać — zaczynać. [przypis edytorski]

338. Apollo — w mitologii gr. bóg patronujący muzyce i innym sztukom, często przedstawiany z lirą. [przypis edytorski]

339. kryślić (daw.) — rysować a. pisać. [przypis edytorski]

340. miara — tu: rytm. [przypis edytorski]

341. biret — rodzaj sztywnej, dekoracyjnej czapki, używanej przy oficjalnych okazjach. [przypis edytorski]

342. wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

343. planta (daw.) — plan. [przypis edytorski]

344. jawnie — tu: jasno. [przypis edytorski]

345. okryślić — dziś popr.: określić. [przypis edytorski]

346. aktorat (daw.) — pozew. [przypis edytorski]

347. prejudykat (daw.) — wcześniejszy wyrok w podobnej sprawie; precedens. [przypis edytorski]

348. z bluźnierstwy — dziś popr. forma N. lm: z bluźnierstwami. [przypis edytorski]

349. ozwać się (daw.) — odezwać się. [przypis edytorski]

350. Rejestr Arianismi — zespół ustaw związanych z wygnaniem i karaniem arian. W momencie przedstawianym w utworze ustawy te miały ponad 100 lat. [przypis edytorski]

351. crimen status (łac.) — zbrodnia stanu. [przypis edytorski]

352. wadzić (daw.) — tu: poróżnić, skonfliktować. [przypis edytorski]

353. Węgrzyn — dziś popr.: Węgier. [przypis edytorski]

354. ojcy — dziś popr. forma M. lm: ojcowie. [przypis edytorski]

355. lektor — tytuł, który otrzymywał zakonnik po siedmioletnich studiach teologicznych. [przypis edytorski]

356. vitrum gloriosum (łac.) — sławny puchar a. kielich. [przypis edytorski]

357. obuch (daw.) — broń przypominająca siekierę, zazwyczaj reprezentacyjna. [przypis edytorski]

358. mospanie — skrót od ”mosci panie”. [przypis edytorski]

359. wdzięcznie — przyjemnie. [przypis edytorski]

360. w gromadnego liczbie zakonnika — sens: wśród tłumu zgromadzonych zakonników. [przypis edytorski]

361. rozrzewniony — zasmucony. [przypis edytorski]

362. góry libańskie — Liban, państwo położone między Syrią a Izraelem, wziął swą nazwę od słowa oznaczającego „biel”, a odnoszącego się do ośnieżonych szczytów tamtejszych gór. [przypis edytorski]

363. asumpt — początek, zachęta. [przypis edytorski]

364. Jordan — rzeka, obecnie na granicy Izraela i Jordanii, często wspominana w Biblii; tam miał nastąpić m. in. chrzest Chrystusa przez Jana Chrzciciela. [przypis edytorski]

365. Dopieroż stamtąd, jak się wzbił do góry,/ Jak zaczął latać, z oczu wszystkich zniknął... — te i poprzednie wersy ironicznie opisują napuszony i przesadny styl wypowiedzi. [przypis edytorski]

366. helikońskie córy — muzy, które wg mitologii gr. zamieszkiwały góry Helikonu. [przypis edytorski]

367. wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

368. raz wraz — raz po raz. [przypis edytorski]

369. ojcy wielebne — dziś popr.: wielebni ojcowie. [przypis edytorski]

370. raźny — energiczny. [przypis edytorski]

371. pełznąć (daw.) — blaknąć, tu przen.: nie przynosić żadnego rezultatu. [przypis edytorski]

372. seraficzny — tu: franciszkański. Nazwy zakon seraficzny a. seraficki używano w odniesieniu do wszystkich trzech gałęzi zakonu franciszkanów, związana z legendą mówiącą, że kiedy św. Franciszek otrzymał dar stygmatów na górze La Verna (łac. Alvernia) w Toskanii, ukazał mu się Jezus pod postacią Serafina, czyli anioła o sześciu skrzydłach. W miejscu tego objawienia założono pustelnię franciszkańską. [przypis edytorski]

373. okryty laurem kaznodziejskiej pracy — „zakonem kaznodziejskim” określano dominikanów. [przypis edytorski]

374. barbarzyniec — dziś popr.: barbarzyńca. [przypis edytorski]

375. Zoil — Zoilos z Amfipolis (IV w. p.n.e.) był cynikiem i autorem pism negatywnie oceniających poematy Homera; przen. złośliwy, surowy i niesprawiedliwy krytyk. [przypis edytorski]

376. subtelny Szkot — Jan Duns Szkot (1266–1308), logik, filozof i teolog, nazywany doktorem najsubtelniejszym (łac. doctor subtilissimus). [przypis edytorski]

377. ustawnie — dziś popr.: ustawicznie. [przypis edytorski]

378. osławić — oczernić. [przypis edytorski]

379. nadto — zbytnio, nadmiernie. [przypis edytorski]

380. żwawie — dziś popr.: żwawo, tj. szybko, energicznie. [przypis edytorski]

381. przeto (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]

382. bacznie — ostrożnie. [przypis edytorski]

383. mniemać — uważać coś, mieć jakąś opinię bez wystarczających argumentów czy dowodów. [przypis edytorski]

384. opacznie (daw.) — źle, na odwrót. [przypis edytorski]

385. namieniać — dziś popr.: nadmieniać, tj. wspominać. [przypis edytorski]

386. przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski]

387. na odwodzie — w rezerwie, tu: z tyłu. [przypis edytorski]

388. tłuszcza — tłum. [przypis edytorski]

389. żwawe wojowniki — dziś popr. forma M. lm: żwawi wojownicy. [przypis edytorski]

390. wspieniony — dziś popr.: spieniony. [przypis edytorski]

391. majtki — dziś popr. forma M. lm: majtkowie. [przypis edytorski]

392. Neptun — w mitologtii rzymskiej bóg morza. [przypis edytorski]

393. osnowa — nitki, biegnące w jednym kierunku, stanowiące pierwsze oparcie dla tkanego materiału; przen. założenie, zamierzenie. [przypis edytorski]

394. co w poeciej marzyło się głowie — co się marzyło w głowie poety. [przypis edytorski]

395. udziałany (daw.) — wykonany, stworzony. [przypis edytorski]

396. prałat — kapłan lub biskup będący zwierzchnikiem prałatury terytorialnej bądź personalnej; potocznie: kapłan, któremu władze kościelne (papież bądź biskup) nadały jakąś godność honorową. [przypis edytorski]

397. potrzeba (daw.) — niebezpieczeństwo, zagrożenie. [przypis edytorski]

398. pospolicie — zazwyczaj. [przypis edytorski]

399. nader — bardzo. [przypis edytorski]

400. wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

401. zgodny — tu: skłonny. [przypis edytorski]

402. ułaskawić się — tu: uspokoić się, spoglądać na sprawę bardziej łaskawie. [przypis edytorski]

403. wieszczym zdjęty duchem — sens (iron.): w natchnieniu prorockim. [przypis edytorski]

404. niezbożność — niewłaściwe postępowanie. [przypis edytorski]

405. z skwapliwością — chętnie i szybko. [przypis edytorski]

406. spieszno (daw.) — szybko. [przypis edytorski]

407. czworogarncowy — mieszczący cztery garnce; garniec — staropolska miara objętości. [przypis edytorski]

408. płonić się (daw.) — czerwienić się. [przypis edytorski]

409. wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

410. mienić (daw.) — zmieniać. [przypis edytorski]

411. prałat — kapłan lub biskup będący zwierzchnikiem prałatury terytorialnej bądź personalnej; potocznie: kapłan, któremu władze kościelne (papież bądź biskup) nadały jakąś godność honorową. [przypis edytorski]

412. takowy — dziś popr.: taki. [przypis edytorski]

413. w zwierzch — tu: od zewnątrz. [przypis edytorski]

414. okazować (daw.) — pokazywać. [przypis edytorski]

415. śklnić się — dziś por.: lśnić się. [przypis edytorski]

416. talary — dziś popr. forma N. lm: talarami. [przypis edytorski]

417. piętno — tu: znak, herb. [przypis edytorski]

418. zbytek — nadmiar, przesada. [przypis edytorski]

419. przemysł (daw.) — przemyślność. [przypis edytorski]

420. psować — dziś popr.: psuć. [przypis edytorski]

421. śklnić — dziś popr.: lśnić. [przypis edytorski]

422. kunszt (daw.) — sztuka, rzemiosło, umiejętność. [przypis edytorski]

423. przemysł (daw.) — przemyślność. [przypis edytorski]

424. kształcić (daw.) — kształtować. [przypis edytorski]

425. bogdaj (daw.) — oby (dosł. niech Bóg da, aby...). [przypis edytorski]

426. imać (daw.) — chwytać. [przypis edytorski]

427. winny — tu: powinny, należny. [przypis edytorski]

428. światowy (daw.) — świecki. [przypis edytorski]

429. zaczem — po czym. [przypis edytorski]

430. likwor (daw.) — napój, zwł. alkoholowy. [przypis edytorski]

431. wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

432. prałat — kapłan lub biskup będący zwierzchnikiem prałatury terytorialnej bądź personalnej; potocznie: kapłan, któremu władze kościelne (papież bądź biskup) nadały jakąś godność honorową. [przypis edytorski]

433. z niechcenia — od niechcenia. [przypis edytorski]

434. rozprawować — dziś popr.: rozprawiać. [przypis edytorski]

435. zbytek — nadmiar. [przypis edytorski]

436. jak to nie lubić — dziś popr. składnia: jak tego nie lubić. [przypis edytorski]

437. znać — tu: wiedzieć. [przypis edytorski]

438. wielebne ojcy — dziś popr.: wielebni ojcowie. [przypis edytorski]

439. mierny — nie nazbyt obfity, w miarę. [przypis edytorski]

440. przyganiać — krytykować. [przypis edytorski]

441. wzręcz (daw.) — wręcz, wprost. [przypis edytorski]

442. w mych ręku — dziś popr.: w mym ręku. [przypis edytorski]

443. weselić — rozweselać. [przypis edytorski]

444. kolej — kolejka (przy piciu). [przypis edytorski]

445. likwor (daw.) — napój, zwł. alkoholowy. [przypis edytorski]

446. nachylać się ku reszcie — kończyć się. [przypis edytorski]

447. w dnie — dziś popr.: na dnie. [przypis edytorski]

448. znać — widocznie. [przypis edytorski]

449. filozofy — dziś popr. forma M. lm: filozofowie. [przypis edytorski]

450. woda kastalska — woda ze ródła na Parnasie, dająca natchnienie. [przypis edytorski]

451. w nię — dziś popr.: w nią. [przypis edytorski]

452. załoga (daw.) — zapomoga, subsydium, dziś powiedzielibyśmy „pożywienie”. [przypis edytorski]

453. boju chciwy — chętny do walki. [przypis edytorski]

454. prawić (daw.) — mówić. [przypis edytorski]

455. wspójrzy — dziś popr.: spojrzy. [przypis edytorski]

456. ku dzbanu — w stronę dzbana, do dzbana. [przypis edytorski]

457. wzgłębsz — dogłębnie (por. wzwyż). [przypis edytorski]

458. zrazić — tu (o świetle) razić. [przypis edytorski]

459. przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski]

460. z drżeniem widoku końca muszą czekać — inwersja: z drżeniem muszą czekać końca widoku. [przypis edytorski]

461. rzedzić — dziś popr.: rzednąć. [przypis edytorski]

462. zawżdy (daw.) — zawsze. [przypis edytorski]

463. rzesza — tu: gromada ludzi. [przypis edytorski]

464. rzadki mnie uczci — sens: niewielu mnie szanuje. [przypis edytorski]

465. a wielu się wstydzą — dziś popr. składnia: a wielu się wstydzi. [przypis edytorski]

466. rozruch — spór, zamieszanie, walka (por. rozruchy). [przypis edytorski]

467. godniście mego widzenia i słuchu — sens: godni jesteście widzieć mnie i słyszeć. [przypis edytorski]

468. przenikać — tu: widzieć na wskroś, znać, rozumieć. [przypis edytorski]

469. chcąc osoby postawić w zalecie — sens: chcąc pochwalić osoby. [przypis edytorski]

470. płochy — zmienny. [przypis edytorski]

471. zdradny — dziś popr.: zdradliwy. [przypis edytorski]

472. zażyć (daw.) — użyć. [przypis edytorski]

473. zdatny (daw.) — przydatny. [przypis edytorski]

474. zjadłość — zajadłość. [przypis edytorski]

475. nie bez ale (daw.) — nie bez wad. [przypis edytorski]

476. wydołać (daw.) — poradzić sobie, zadowolić, usatysfakcjonować (co w tym kontekście może oznaczać zarówno spełnienie życzeń, jak stanięcie do pojedynku). [przypis edytorski]

477. pełznąć (daw.) — blaknąć. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/antymonachomachia

Tekst opracowany na podstawie: Ignacy Krasicki, Monachomachja i Antymonachomachja, Bibljoteka Polska, Warszawa, 1924

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paweł Kozioł, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: mariaaantonina@Flickr, CC BY-SA 2.0

ISBN-978-83-288-3399-9

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.