Adam Mickiewicz

Pani Twardowska

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-6601-0

Pani Twardowska

Jedzą, piją, lulki palą, 

Tańce, hulanka, swawola; 

Ledwie karczmy nie rozwalą, 

Ha, ha! Hi, hi! hejże! hola! 

Twardowski siadł w końcu stoła, 

Podparł się w boki jak basza: 

„Hulaj dusza! hulaj!” woła, 

Śmieszy, tumani, przestrasza. 

Żołnierzowi, co grał zucha, 

Wszystkich łaje¹ i potrąca, 

Świsnął szablą koło ucha: 

Już z żołnierza masz zająca. 

Na patrona² z trybunału, 

Co milczkiem wypróżniał rondel, 

Zadzwonił kieską³, pomału: 

Z patrona robi się kondel⁴. 

Szewcu⁵ w nos wyciął trzy szczutki, 

Do łba przymknął trzy rureczki, 

Cmoknął: cmok! i gdańskiej wódki 

Wytoczył ze łba pół beczki. 

Wtem, gdy wódkę pił z kielicha, 

Kielich zaświstał, zazgrzytał; 

Patrzy na dno: — „Co u licha? 

Po coś tu, kumie, zawitał?” 

Diablik to był w wódce na dnie: 

Istny Niemiec, sztuczka kusa; 

Skłonił się gościom układnie, 

Zdjął kapelusz i dał susa. 

Z kielicha aż na podłogę 

Pada, rośnie na dwa łokcie, 

Nos jak haczyk, kurzą nogę, 

I krogulcze ma paznokcie. 

„A, Twardowski... witam bracie!” 

To mówiąc, bieży⁶ obcesem⁷: 

„Cóż to, czyliż mię nie znacie? 

Jestem Mefistofelesem. 

Wszak ze mnąś⁸ na Łysej Górze 

Robił o duszę zapisy: 

Cyrograf⁹ na byczej skórze 

Podpisałeś ty i bisy. 

Miały słuchać twego rymu; 

Ty, jak dwa lata przebiegą¹⁰, 

Miałeś pojechać do Rzymu, 

By cię tam porwać jak swego. 

Już i siedem lat uciekło, 

Cyrograf nadal nie służy: 

Ty, czarami dręcząc piekło, 

Ani myślisz o podróży. 

Ale zemsta, choć leniwa, 

Nagnała cię w nasze sieci: 

Ta karczma Rzym się nazywa... 

Kładę areszt na waszeci”. 

Twardowski ku drzwiom się kwapił¹¹ 

Na takie dictum acerbum¹²; 

Diabeł za kontusz ułapił: 

„A gdzie jest nobile verbum¹³?” 

Co tu począć? kusa rada, 

Przyjdzie już nałożyć głową... 

Twardowski na koncept wpada 

I zadaje trudność nową. 

„Patrz w kontrakt, Mefistofilu, 

Tam warunki takie stoją: 

Po latach tylu a tylu, 

Gdy przyjdziesz brać duszę moją, 

Będę miał prawo trzy razy 

Zaprząc ciebie do roboty, 

A ty najtwardsze rozkazy 

Musisz spełnić co do joty. 

Patrz, oto jest karczmy godło, 

Koń malowany na płótnie; 

Ja chcę mu wskoczyć na siodło, 

A koń niech z kopyta utnie. 

Skręć mi przy tym biczyk z piasku, 

Żebym miał czym konia chłostać; 

I wymuruj gmach w tym lasku, 

Bym miał gdzie na popas zostać. 

Gmach będzie z ziarnek orzecha, 

Wysoki pod szczyt Krępaku¹⁴, 

Z bród żydowskich ma być strzecha, 

Pobita nasieniem z maku. 

Patrz, oto na miarę ćwieczek¹⁵, 

Cal¹⁶ gruby, długi trzy cale: 

W każde z makowych ziareczek¹⁷ 

Wbij mnie takie trzy bretnale¹⁸”. 

Mefistofil duchem skoczy, 

Konia czyści, karmi, poi, 

Potem bicz z piasku utoczy, 

I już w gotowości stoi. 

Twardowski dosiadł biegusa, 

Probuje podskoków, zwrotów, 

Stępa, galopuje, kłusa — 

Patrzy, aż i gmach już gotów. 

„No! wygrałeś, panie bisie, 

Lecz druga rzecz nieskończona: 

Trzeba skąpać się w tej misie — 

A to jest woda święcona”. 

Diabeł kurczy się i krztusi, 

Aż zimny pot na nim bije: 

Lecz pan każe, sługa musi, 

Skąpał się biedak po szyję. 

Wyleciał potem jak z procy, 

Otrząsł się, dbrum! parsknął raźnie: 

„Teraz jużeś w naszej mocy, 

Najgorętsząm¹⁹ odbył łaźnię”. 

„Jeszcze jedno, będzie kwita: 

Zaraz pęknie moc czartowska! — 

Patrzaj, oto jest kobiéta, 

Moja żoneczka, Twardowska. 

Ja na rok u Belzebuba 

Przyjmę za ciebie mieszkanie; 

Niech przez ten rok moja luba 

Z tobą jak z mężem zostanie. 

Przysiąż²⁰ jej miłość, szacunek 

I posłuszeństwo bez granic; 

Złamiesz choć jeden warunek, 

Już cała ugoda na nic”. 

Diabeł do niego pół ucha, 

Pół oka zwrócił do samki²¹, 

Niby patrzy, niby słucha — 

Tymczasem już blisko klamki. 

Gdy mu Twardowski dokucza, 

Od drzwi, od okien odpycha, 

Czmychnąwszy dziurką od klucza, 

Dotąd, jak czmycha, tak czmycha. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. łajać — strofować, ganić. [przypis edytorski]

2. patron — adwokat. [przypis redakcyjny]

3. kieska — woreczek z pieniędzmi. [przypis redakcyjny]

4. kondel — kundel, pies. [przypis edytorski]

5. szewcu — dziś C.lp.: szewcowi. [przypis edytorski]

6. bieży — 3.os. lp: idzie, zmierza. [przypis edytorski]

7. obcesem — natrętnie, zuchwale. [przypis redakcyjny]

8. ze mnąś (...) robił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: ze mną robiłeś. [przypis edytorski]

9. cyrograf — własnoręcznie spisany dokument zawierający zobowiązanie, tekst umowy itp. (zwłaszcza z diabłem); dziś używane żartobliwie. [przypis edytorski]

10. jak dwa lata przebiegą — gdy upłyną dwa lata. [przypis edytorski]

11. kwapić się — śpieszyć się; kierować się śpiesznie. [przypis edytorski]

12. dictum acerbum (łac.) — przykre powiedzenie. [przypis redakcyjny]

13. nobile verbum (łac.) — słowo szlacheckie (którego trzeba dotrzymać pod groźbą utraty honoru). [przypis redakcyjny]

14. Krępak — także: Krempak a. Krapak; nazwa używana dawniej na określenie szczytu Łomnicy (2634 m n.p.m.), ale także Karpat lub Tatr. [przypis redakcyjny]

15. ćwieczek — mały gwóźdź, gwoździk. [przypis edytorski]

16. cal — daw. jednostka miary długości, równa ok. 2,5 cm. [przypis edytorski]

17. ziareczko — dziś: ziarneczko. [przypis edytorski]

18. bretnal (z niem. Brettnagel) — duży gwóźdź do przybijania desek. [przypis redakcyjny]

19. Najgorętsząm odbył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: odbyłem najgorętszą (łaźnię). [przypis edytorski]

20. przysiąż — dziś: przysięgnij. [przypis edytorski]

21. samka — samica, tu żartobliwie o pani Twardowskiej. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ballady-i-romanse-pani-twardowska

Tekst opracowany na podstawie: Adam Mickiewicz, Poezje, tom 1 (Wiersze młodzieńcze - Ballady i romanse - Wiersze do r. 1824), wyd. 2 zwiększone, Krakowska Spółdzielnia Wydawnicza, Kraków 1922

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Józef Kallenbach, Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: Pan Twardowski, Kuciński Stanisław (ur 1809), domena publiczna

ISBN-978-83-288-6601-0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.