Jan Kasprowicz

Święty Boże, Święty Mocny!

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Święty Boże, Święty Mocny!

O niezgłębione, nieobjęte moce! 

Skrzydłami trzepocę 

jak ptak ten nocny, 

któremu okiem kazano skrwawionym 

patrzeć w blask słońca... 

Święty Boże! Święty Mocny! 

Święty a Nieśmiertelny!... 

A moje skrzydła plami 

krew, która cieknie bez końca 

z mojego serca... 

A oko moje zachodzi mgłą, 

która jest skonem 

i mego serca i duszy mej! 

Niech będzie skonem i Twoim! 

Święty Boże! Święty Mocny, 

Święty a Nieśmiertelny, 

zmiłuj się nad nami! 

I niechaj łzy, 

które o jasnym poranku 

wiszą na kłosach wypoczętych zbóż 

lub szkliwą pianą okrywają kępy 

w sen otulonych traw, 

zmienią się w głośne skargi 

i bez ustanku 

płyną do Twoich zórz... 

Niechaj rozszarpią na strzępy, 

na krwawe szmaty 

łuny świtowe, powstałe nad ziemią, 

gdzie ból i rozpacz drzemią, 

ogromne, przez Szatana zapłodnione światy, 

a może przez Ciebie, 

o Święty, Nieśmiertelny, Święty, Mocny Boże! 

Dlaczego moje–li wargi 

mają wyrzucać krwawą pieśń?! 

Płacz ze mną! 

Dlaczego sam mam iść w tę przestrzeń ciemną, 

choć żar południa pali się w przestworze?... 

Dlaczego sam mam wlec się na rozdroże, 

ku tym pochyłym krzyżom, 

którym na czarne ramiona 

kracząca siada wrona 

i dziobem zmarłe rozsypuje próchno? 

Niech głuche żale nie głuchną!... 

Idź ze mną! 

Zrzuć z Siebie, Ojcze, nietykalne blaski! 

Zgarnij ze Siebie tę bożą, 

tę władającą moc, co nad wiekami 

nieugaszoną płomienieje zorzą 

i światłość daje światom 

i światy w swoim ogniu na popioły trawi! 

Stań się tak lichy, jak ja, i skulony 

i, doczesności okryty łachmanem, 

wlecz się nieszczęsnym łanem 

za kluczem w dal przymgloną ciągnących żurawi, 

ku cichej, na rozstajach kopanej mogile 

zapomnianego człowieka! 

Albo w swej całej, wiekuistej sile, 

w całej potędze wszechmocnego bytu, 

stań przy mym boku 

i duszę moją rozszerz do Swego bezmiaru 

i oczy moje, w smutku zapatrzone strony, 

rozewrzyj, królu globów, pełnych żalu, 

do nieobjętych orbit, 

i wlecz się, wlecz się ze mną na samotne pola, 

ku tym ostami porosłym przydrożom, 

gdzie, kurzem obsypana, ślepa siadła Dola... 

A wiatr rozwiewa jej włosy 

i żwir jej w puste sypie oczodoły, 

a słońce, rozpaliwszy bezdenne niebiosy, 

pali jej żółte, pomarszczone skronie 

i po policzkach leje strumień żaru, 

w bezdźwięczną skórę piersi wysuszone zmienia 

i wargi jej roztwiera, daremnie łaknące 

ach! rzeźwiącego zbawienia... 

A dzwon się rozlega, 

z jękiem się czołga po spalonej łące, 

z płaczem się wznosi nad umarłe błonia, 

łkaniem wyschnięte chce poruszyć wody 

i zrozpaczony zamilka u brzega 

i znów się zrywa i jęczy i płacze 

i łka i płynie i płynie i płynie 

w tej rozpłakanej godzinie... 

A jako widna ta ziemia, wspaniała 

wielką godziną konania, 

niepogrzebione wokół leżą ciała, 

a ci się wloką, popędzani mocą 

strasznego lęku. 

A każda głowa ku ziemi się słania, 

każde kolano się chwieje, 

a krzyże posmutniałe drżą w wychudłych ręku, 

a w wietrze chorągwie trzepocą, 

a w martwym, niemym słońcu gromnice się złocą, 

a Śmierć przed tłumem kroczy, 

wielkimi kroczy odstępami 

i z śmiechem na trupich ustach 

wywija kosą stalową, 

połyskującą w południowym skwarze. 

A nad jej głową, 

jak wieniec z czarnych ziół, 

rozkwitłych podmuchem żałoby, 

gdzie drzemią stuleci groby, 

zgłodniałych kruków krążą stada 

chmurą ściemnioną 

i, wysunąwszy dzioby, 

żądliwie chłoną 

ten wiew, który idzie od ziemi — 

trujący, śmiertelny wiew... 

A ona, świata przebiegając smug, 

kroki swe liczy na mile 

i kosą zatacza łuk, 

że, jako zboże w dzień kośby, 

tak pokolenia padają 

na nieskończonym obszarze, 

który jej mocy oddał się spokojny, 

który jej mocy oddał się bezwiedny... 

O dzwonu łkające prośby! 

O szumie więdnących drzew! 

O Boże, Święty Boże! Święty a Nieśmiertelny!... 

A ci się wloką, 

blasków słonecznych odziani powłoką. 

A dzwon się rozlega 

w blasków słonecznych pozłocistym pyle, 

opadającym na zielska przydroży, 

na melancholią okryte przecznice, 

na grób samotny 

zapomnianego człowieka... 

Kopcie samotny grób! 

Niechaj w nim kości położy 

ten, który z matki żywota 

wyniósł nieszczęsny los! 

Nieokiełznana gnała go tęsknota 

za widmem bólu, 

który sam jeden 

wszechmocny posiada głos, 

który sam jeden rozpieśnia 

duszę słabego człowieka 

w natchnioną pieśń, 

zapładniającą światy... 

Kopcie samotny grób, 

pośród krwawników kopcie i dziewanny, 

u stóp 

próchniejącego krzyża, 

gdzie w południowy skwar 

bratnie się schodzą duchy, 

tłum zapomnianych mar, 

i, wśród spalonej usiadłszy murawy, 

jęk wyrzucają głuchy 

z skrwawionych łon... 

A jęk ten idzie po zżętych zagonach 

razem z tą pieśnią, którą jęczy dzwon — 

na rżyskach rusza porzucone kłosy, 

czarnymi ożyn¹ jagodami chwieje 

i wierzb płaczących srebrne czesze liście 

i szumi w wierzchach czerwonych chojarów... 

Kopcie samotny grób 

tam, na tej miedzy szerokiej, 

gdzie rośnie łopian chropawy, 

gdzie srebrne lśnią się podbiały, 

gdzie aksamitna bylica 

rozpierza miękkie swe kiście! 

Tam, gdzie ten parów 

sączy resztkami wody, 

gdzie ten wądolec ospały, 

gdzie ci się wloką, 

blasków słonecznych odziani powłoką, 

gdzie się nad drogą kurzu wzbija słup, 

kopcie samotny grób! 

Gdzie ziemia pęka od żarów, 

gdzie każda jej grudka 

pełna jest znojów 

i krwawych prób, 

gdzie dzwon się rozlega, 

gdzie w wietrze chorągwie trzepocą, 

gdzie się gromnice złocą — 

kopcie samotny grób! 

Gdzie w dali pobłyskuje jezioro tęskniące, 

gdzie jaskier więdnie na łące, 

gdzie opuszczone mogiły, 

te kopce poległych wojów 

nielitościwy rozorywa pług, 

rdzawe szablice wyrzucając z wnętrza, 

dziś wroga zbrodniczy łup, 

tam wy samotny, cichy kopcie grób!... 

Niechaj w nim kości położy 

ten, który powstał z tej ziemi, 

który miał w sobie jej trud, 

jej tajemniczy jęk, 

idący z głębin przestworzy 

w południa senny skwar. 

Niechaj w nim spocznie na wieki 

ten, który zabrał z jej chat 

żalniki łez 

i czekał, kiedy przyjdzie wybawienia kres, 

i z jej szumiących zbóż 

zgarniał ten dziwnie przejmujący szum 

i w swoich dum 

treść go zamykał i w świat 

jak wielką świętość niósł. 

I żal go zdejmował, 

że mu nie daną była moc, 

by zmienić w triumf te łzy; 

że nie miał siły, 

aby te szumy żałobne 

w jakiś weselny, 

w jakiś radosny hymn się rozpieśniły! 

I, obarczony przekleństwem najdroższych, 

stanął na drodze w dzień tuczy, 

jak krzew pogięty, 

i z piorunami w zawody 

rozpaczą grzmiał! 

A burza huczy i huczy, 

a chmur się kłębi wał, 

a wiatr mu deszczem miecie w ślepe oczy, 

a grzbiet mu drży, jak brzoza wśród pustego pola, 

a ślepa na przydrożu przykucnięta Dola 

śmieje się dzikim śmiechem, 

że się nie spotkał z echem 

ten rozpaczliwy głos, 

że go wchłonęły odmęty 

tej burzy! 

Że w tej śmiertelnej podróży, 

w tej drodze znojnej, 

na tym zsieczonym łanie 

upadł, bezsilny człek, 

do wichru zwalił się stóp. 

Kopcie samotny grób! 

A Ty, o Święty, 

o Nieśmiertelny, 

który swym jednym oddechem 

wypełniasz wieków wiek, 

Ty od powietrza, głodu i ognia i wojny 

i od Szatana, który w dom przychodzi 

i dusze zwodzi, 

zachowaj nas, Panie! 

Świat dół swój grzebie 

od pierwszych dni, 

a w obramieniu Trójkąta 

Twe oko lśni 

nad węgłem niebieskiej bramy... 

A my wołamy do Ciebie, 

a my wzdychamy, 

Ewy nieszczęsne dzieci... 

A z głuchym łoskotem 

na trumnę sypią się grudki 

ziemi, oblanej potem, 

ziemi, oblanej krwią... 

A naokoło zapadłe mogiły 

i cicho łkające smutki 

wśród trawy, co z cichym szelestem 

pożółkłe liście kołysze. 

A światłość wiekuista biednym ludziom świeci 

w tę podróż ciemną... 

Jestem! 

I Ty jesteś tu ze mną! 

Przerwij tę ciszę! 

Niech Twoje słowo gromowe 

zagrzmi nad wielkim cmentarzem! 

Radosne niech głosi nadzieje! 

Niech zapomniani wstaną, 

a żywym niechaj życie nie będzie ponurym, 

wieki kopanym dołem! 

Zmiłuj się, zmiłuj nad nami! 

Z kornym błagamy czołem! 

Spuść Swoją łaskę na tę naszą głowę, 

na oczy, zmroczone łzami! 

Zmiłuj się, zmiłuj nad nami! 

Daj spiekłym łanom 

rzeźwiący deszcz! 

Nie zsyłaj gradu, 

który nam zboże zsiecze, nim dojrzeje... 

Nie trać naszego dobytku 

w owcach i koniach! 

Trzymaj z daleka pomory², 

które nam biją 

ostatnią krowę z obory! 

Ze zboża wypleń sporysze 

i chwast kąkolu 

i w ręku trzymaj Swe chmury, 

by się nie rwały 

i nie topiły w ulewie 

snopów na polu! 

Niechaj nie płaczą stulecia! 

Niech mróz spóźniony nie warzy nam kwiecia 

na ledwie rozkwitłym drzewie, 

na naszych wiśniach i gruszach, 

na naszych starych, pochyłych jabłoniach... 

I wdzięczność rozpal nam w duszach, 

byśmy Twe dary godnie oceniać umieli. 

O pełen kary 

i przebaczenia pełny! 

Chociaż ci nasze te grzechy utrudnią 

stanąć nad nimi z powieką zamkniętą, 

niech Twoja litość stokroć większą będzie, 

niżeli wszystek nasz grzech! 

O Panie! 

Nie daj wysychać studniom! 

Niech się Szatana nie rozlega śmiech! 

Na naszej grzędzie, 

gdzie ciężki trud rozpoczęto, 

niech trud ten żniwem się stanie! 

Spraw, aby w wielkie, uroczyste święto, 

w tę chwilę wesołą, 

gdy na organie 

i śpiewem i kadzidłem wielbimy Twą moc 

i dobroć Twoją, 

nie była dla nas potrzeba 

skąpić dziecinom chleba! 

Chroń nas od zdrady 

i daj nam tyle, 

byśmy we własnej spoczęli mogile; 

by nasze dzieci czy wnuki, 

gdy przyjdzie im dla ojców starych kopać grób, 

nie były przymuszone iść między sąsiady 

i prosić o jałmużnę ach! na cztery deski, 

na prostą, białą skrzynię z naznaczonym smołą 

krzyżem u głowy... 

Ojcze niebieski! 

Na pokropienie daj 

i aby grosz był gotowy 

dla dziadka proszalnego, co w gorącej wierze 

ciche odmówi pacierze... 

A jeśli ziaren swych łask 

nie zechcesz równać strychulcem³ 

po brzegi swej szczodrej ćwierci, 

od nagłej i niespodziewanej śmierci 

racz nas zachować, Panie! 

I niechaj w wietrze chorągwie trzepocą, 

niech się gromnice złocą, 

niech blask ich płynie w ten słoneczny blask! 

Pogrzebne niech zabrzmią śpiewy 

nieszczęsnym dzieciom Ewy! 

Padłym na znojnym łanie 

niech dzwoni żałobny dzwon, 

niech szumi z tej trawy szelestem... 

Święty Boże! Święty Mocny! 

Jestem! 

Jestem i płaczę... 

Biję skrzydłami, 

jak ptak ten ranny, 

jak ptak ten nocny, 

któremu okiem kazano skrwawionym 

patrzeć w blask słońca... 

A u mych stóp 

samotny kopią grób, 

a czarna wrona, 

na Bożej męki usiadłszy ramiona, 

bez końca 

kracze i kracze 

i dziobem zmarłe rozsypuje próchno... 

A ci się wloką, 

świetlistą mgieł sierpniowych odziani powłoką, 

jak cienie, 

do wielkiej się wloką mogiły... 

Za nimi dziewanny 

z piaszczystych wydm się ruszyły, 

z miedz się ruszyły krwawniki, 

spoza zapłoci bez się ruszył dziki, 

tatarak zaszumiał w wądolcach 

i, z mułu otrząsnąwszy pachnące korzenie, 

idzie wraz z nimi... 

Z mokradeł kępy rogoży, 

z przydroży 

osty o żółtych kolcach, 

szerokolistne łopiany, 

senne podbiały, 

fioletowe szaleje, 

cierniste głogi 

wstały 

i idą... 

Liśćmi miękkimi 

wierzb zaszeleścił rząd 

i w cichej, rozpaczliwej sunie się żałobie 

śladem ich drogi... 

Całe rżyskami zaścielone łany 

oderwały się w tej dobie 

od macierzystej ziemi 

i, niby olbrzymie ściany, 

wzniosły się w górę i płyną, 

tą wielką żalu godziną... 

A Ty, o Boże! 

o Nieśmiertelny! 

o wieńcem blasków owity! 

na niedostępnym tronie 

siedzisz pomiędzy gwiazdami 

i, głową na złocistym spocząwszy Trójkącie, 

krzyż trójramienny mając u swych nóg, 

proch gwiazd w klepsydrze przesypujesz złotej 

i ani spojrzysz na padolny smug! 

Zmiłuj się, zmiłuj nad nami! 

Słońcom naznaczasz obroty, 

gasisz księżyce, 

jutrznie zapalasz i zorze 

i płodzisz zasiew na byty, 

na pełne cierpień żywoty, 

które tu muszą mrzeć, 

w samotny kłaść się grób... 

Zmiłuj się, zmiłuj nad nami! 

O Boże! 

O Mocny! 

Ty się upajasz wielkością stworzenia, 

a pośród nas tu głód! 

Jak bedłki, tak, jarmużu syty, ginie lud. 

A jako ryczący lew, 

Szatan po ziemi tej krąży, 

na pokolenia 

zarzuca zdradną sieć, 

w synu na ojca zapalczywość budzi, 

wynaturzony gniew, 

że syn przed ojcem zamyka swój dom! 

Bratu na brata wciska krwawy nóż, 

a nasze siostry i żony 

na straszny rzuca srom... 

Podpala nasze stodoły 

z garstką zwiezionych świeżo zbóż, 

mordy narodów wszczyna i pożogę 

sieje na miasta i wsi 

i przekleństwami znaczy swoją drogę... 

O zniszczeń dymiące dni! 

A my, ten ród potępiony, 

krzyże ująwszy w dłonie 

i zblakłe w krwawym pochodzie, 

trupimi piszczelami znaczone chorągwie, 

idziem o głodzie 

po tym śmiertelnym wygonie, 

w ten znojny 

w ten nieszczęśliwy czas, 

w którym konają wieki 

i wraz się rodzą nowe 

na cięższą jeszcze niedolę — 

idziemy, biedną pochyliwszy głowę, 

jak ten zsieczony las — 

Idziemy, a kres tak daleki! 

A lęk niespokojny 

biczem popędza nas 

i dech zapiera wśród łon... 

A naokoło rozlega się dzwon, 

na to cmentarne przelewa się pole, 

na te wyschnięte rzeki, 

w chojary żałobą swą godzi, 

że te się kładą na piaszczystym łanie... 

A pierś nasza łka, 

a w oku błyszczy łza, 

a ptak ciężko ranny 

uderza w skrzydła, krwią ociekające, 

a jaskier więdnie na łące, 

a z nami idą dziewanny 

i krwawnik i wodne lilije, 

a mór nam bydło bije, 

a dom się nasz pali, 

a siostra utonęła w rozplenionej fali, 

a ojciec gdzieś daleko w strasznej zginął bitwie, 

a Złe urąga modlitwie... 

Cóż z nami się stanie!? 

O Ty, łaskami hojny, 

Ty, od powietrza, głodu, ognia i wojny, 

od nagłej i niespodziewanej śmierci 

i od Szatana, który w dom przychodzi 

i dusze zwodzi, 

zachowaj nas, Panie!... 

Nie skłonił się jeszcze dzień, 

a Szatan z moczarów łożyska, 

gdzie nocą ognikami błyska, 

z czeluści błota wstał 

i, gdy najkrótszy słońce rzuca cień 

na te manowce, na te ścierniska, 

pod ramię chwycił Kościotrupa 

i wzrósł nad jego niebosięgłą stal — 

nad Ciebie, Boże, wzrósł!... 

Masz–li Ty grom — 

Masz–li Ty chmurę w ten południa skwar, 

aby z niej piorun padł 

i od Szatana uwolnił ten świat?... 

Wal błyskawicą, wal! 

Niechaj się łamie, 

niech się rozkruszy ta zdrada, 

która nad życiem i nad śmiercią włada!... 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  

Szatanie! 

Ty Kościotrupa chwyciłeś pod ramię 

i nad wysokość jego ostrej kosy 

wzrosłeś w niebiosy — 

a grom nie pada! 

Z nieukojoną żałobą 

klękam przed Tobą! 

Zlituj się, zlituj nad ziemią, 

gdzie ból i rozpacz drzemią, 

gdzie ból i rozpacz dzwonem się rozlega 

i w strasznej pieśni brzmi... 

Szatanie! 

Kop mi samotny grób 

na opuszczonym łanie, 

u krzyża czarnego stóp, 

pod gliny powłoką rdzawą! 

A iżby nie porósł trawą, 

tańcz na nim taniec piekielny 

po wszystkie dni!... 

A Ty, o Święty! 

A Ty, o Mocny! 

Ty Nieśmiertelny, 

proch gwiazd przesypuj w Swej klepsydrze złotej 

i płodź żywoty, 

aby tak klęły, jak ja; 

aby płakały, jak ja; 

aby w szarpiącej modlitwie, 

co jako dzwon ten łka, 

o zmiłowanie prosiły; 

aby się wlokły z gromnicami w dłoni 

ku tej nieznanej ustroni, 

do tej — ostatniej mogiły; 

aby tak wyschły, jak łza, 

którą już oko me płakać nie może; 

aby tak marły, jak ja — 

o Święty, Nieśmiertelny! Święty, Mocny Boże! 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. ożyna — jeżyna. [przypis edytorski]

2. pomór — zaraza, epidemia śmiertelnej choroby. [przypis edytorski]

3. strychulec — deseczka służąca do wyrównywania wierzchu naczynia służącego do miary materiałów sypkich (jak mąka, piasek itp.) [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hymny-swiety-boze-swiety-mocny

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kasprowicz, Hymny, ”Bibljoteka Polska“, Warszawa, 1922

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: mariaaantonina@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.