Juliusz Słowacki

Odpowiedź na „Psalmy przyszłości”

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Odpowiedź na „Psalmy przyszłości”

Podług ciebie, mój szlachcicu, 

Cnotą naszą — znieść niewolę. 

Ty przemieniasz ziemską dolę 

W żywot ducha na księżycu; 

Głosem dziecka wołasz: czynu! 

Czynu — czynu naród czeka. 

Lecz ty wiesz, bez ducha gminu 

Jaka słaba pierś człowieka... 

A ty, który budzisz czyn, 

Gdy spojrzałeś w ludu oczy, 

Rzekłeś, że z nich rzeź wyskoczy! 

A kto inny jest — niż gmin? 

Nie tak — nie tak, mój szlachetny, 

Bo czyn ludu nie piosenka. 

To nie w herbie z mieczem ręka, 

To nie ród imieniem świetny, 

To nie pieśni próżny twór, 

To nie buntu próżna mara, 

To nie chmurny lot Ikara, 

Gdzie zasługą upaść z chmur! 

To nie na słońc, gwiazd granicy 

Z kochankami mdlejąc latać, 

Włosy splatać i rozplatać, 

Tchnienie tracić w błyskawicy; 

Ale twardo, ale jasno 

Śród narodu swego stać, 

Myślą bić, chorągwie rwać, 

Świecić czynu tarczą własną! 

W drogę, choćby niepowrotną, 

Ale prostą — naprzód twarzą, 

Z piersią czystą, choć samotną, 

Choć ją sztyletami rażą, 

Z twarzą smętną, ale białą, 

Chrystusową, choć zwiędniałą, 

A ciągnącą lud do siebie 

Niesłychanym Bożym czarem: 

Takim duchem i sztandarem 

Być na ziemi — jest być w niebie! 

A ty, jasny jakiś panie, 

Bo cię nie znam, ale słyszę, 

Słysząc twoje wierszowanie, 

Że ktoś jak perłami pisze, 

Że ktoś na kształt się proroka 

Stawia ludziom — ale modny, 

Jak historyk świata — chłodny, 

Obejrzawszy świat z wysoka, 

Wieszcze rymy, jako cugi 

Posłał na świat równym kłusem 

I napełnił wóz Chrystusem, 

Jak Owidiusz Faetonem 

I rozesłał swoje sługi, 

Swe kolory czcić pokłonem. 

Honor myślom, z których błyska 

Nowy duch i forma nowa! 

Bo są światu, jak zjawiska, 

Jako jutrznia są różowa, 

Jak ogniste meteory 

Stopom ludu podścielona, 

By gościńce Irydiona 

Pielgrzymowi, który od nich 

Bierze ogień i kolory, 

Gdy już gwiazd dochodzi wschodnich. 

Taką była dawniej dana 

Poetyczna karm dla ludu, 

Objawienie pełne cudu; 

Myśl, jak mara niespodziana, 

Z piersi naszej wychodziła 

Na kształt gwiazdy lub miesiąca, 

Narodowi dźwiękiem miła, 

Ludu sen wspominająca. 

Dziś co? — Każdy wieszcz z rozkazem, 

Każdy patron... lecz za sobą; 

Nie z promieniem, lecz z wyrazem, 

Nie duch duchem, lecz osobą; 

Kiedy gore świat cierpieniem, 

Kiedy wzbiera czynu fala, 

On się kładzie sam kamieniem, 

Na ruch ludzki nie pozwala; 

Chce zawrócić w stare łoże 

Nowe fale — rzeki Boże; 

Do zbolałych serc nie wnika, 

Gromu ludu nie ma w dłoni, 

Ale w uszy formą dzwoni, 

Albo dzwoni — albo syka. 

Jego dźwiękiem, jego mową 

Nie odetchnie pierś szeroka, 

Nie pomyśli jego głową, 

Skier nie weźmie z jego oka; 

Tylko nędzne ujrzy płachty, 

Zamiast wieszcza — sztandar jego 

I krzyk: „Na Boga żywego! 

Ty, kto jesteś? nie rżnij szlachty!”... 

Któż i gdzie zagroził nożem? 

Któż i gdzie ci stanął sporem? 

Możeś spotkał się z upiorem, 

Z całym dawnym Zaporożem? 

Możeś widział pochód głuchy, 

Krzyki krwawe i namiętne 

I księżyce nad krwią smętne 

I sokoły w mgle, jak duchy? 

Może tobie zastąpiły 

W poprzek twojej sennej stecki 

Same tylko ich mogiły — 

A ty zląkł się! — wódz szlachecki! — 

Jeszcze co? ani zamachu — 

Naród cały hasła czeka — 

A krzyk pierwszy z ust człowieka 

Był krzyk: stójmy! był krzyk strachu. 

Bo to sen na końcu pieśni, 

Że magnaty — kiedyś — staną 

Z wielką tęczą chorągwianą, 

Otrząśnięci z wieków pleśni, 

Z wielką myślą w sercu, w głowie. 

Chatom — niby aniołowie; 

I bunt święty rozpłomienia 

I świat cały od nich zgore... 

— W tych magnatach serce chore: 

Wąż im sercem, a proch rdzenią!... 

Kiedyś ze sto was tysięcy 

Było szlachty z serc i z lica; 

Dziś jednegom znał szlachcica 

I kraj cały nie znał więcej. 

Jeden tylko serca męką, 

Zamiarami, choć nie skutkiem, 

Wielkim, cichym, dumnym smutkiem, 

Pełną zawsze darów ręką, 

Smętną jakąś nieszczęść sławą 

Był szlachcicem — i miał prawo... 

Dziś — i ten nie został z wami 

I godności swej nie trzyma; 

Poszedł gnić między królami, 

Już go nié ma — i was nié ma! 

Więc się bój: — bo duch się wdziera 

Zewsząd i podważa wieże. 

Słaby, mówisz, rzeź wybiera; 

A czy wiesz, co on wybierze? 

Może ludów zatracenie, 

Może nam przyniesie w dłoni 

Komet wichry i płomienie, 

W których drży król, matka roni, 

Działa, wozy, hufce, konie 

Ogień pali, ziemia chłonie; 

A nikt z mogił nie korzysta, 

Jeno wszczynający ruch, 

Wieczny rewolucjonista, 

Pod męką ciał — leżący duch! 

We łzach, Panie, ręce podnosimy do Ciebie, 

Odpuść nam nasze winy! 

Niech będzie Twoja wola na ziemi i w niebie; 

Przez nas czyń Twoje czyny! 

Niechaj się Twoje imię na wysokościach święci, 

Niech się święci trzy razy! 

Abyśmy już nie byli z ksiąg żywota wyjęci 

Dla naszych ran i zmazy. 

Wspomnij, cośmy cierpieli pod chłostą tych mocarzy, 

A duchaśmy nie dali; 

Nie poznaliby ojce naszych bolesnych twarzy, 

Gdyby z grobowca wstali. 

Gdyśmy cierpieli mocno, wołaliśmy do góry, 

Jak gołębie: „nie ciśnij” — 

Duchy, jak gołębice, rozleciały się w chmury; 

Zatrwóż! niech wrócą!... błyśnij! 

W tej błyskawicy, Panie, ujrzym się i z daleka 

Brat pozna swego brata 

I wejdzie nieśmiertelność, jako anioł, w człowieka 

I staniem ludem świata!... 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/odpowiedz-na-psalmy-przyszlosci

Tekst opracowany na podstawie: Antoni Mazanowski, Wypisy polskie na VII klasę gimnazyalną, nakł. Antoni Mazanowski, Kraków 1914

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: extranoise@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.