Juliusz Słowacki

Wiesz, Panie, iżem zbiegał świat szeroki...

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Wiesz, Panie, iżem zbiegał świat szeroki...

Wiesz, Panie, iżem zbiegał świat szeroki 

Szukając jednej prawdy człowiekowi, 

Śród tęcz chodziłem skalnych — przez obłoki, 

I rzekłem: «Wola ich nie zastanowi, 

Człowiek nie wyrwie piorunu z chmurzycy, 

Lecących niby stadami srebrnemi 

Gwiazd nie zatrzyma — ani z błyskawicy 

Miecza ukuje, chcąc być panem ziemi...» 

I byłem jeszcze tam, gdzie Ateńczyki 

W lasach oliwnych gwarzyli poważnie, 

Duchem być sądząc wodę lub płomyki¹, 

A prawdą: przeciw nędzom stać odważnie. 

Więc i tam, Panie! pod tymi niebiosy 

Turkusowymi, kiedym słuchał blady, 

Leciały do mnie różne prawdy głosy, 

Jak echa od harf umarłej Hellady. 

A jednak smętny odszedłem od echa 

Partenońskiego, gdzie marmur różany 

I gładki — wiecznie z nieba się uśmiecha, 

Jak Wenus w srebrne wracająca piany, 

Skąd była wyszła kwiatem. — I tak, Boże! 

Słuchałem znowu lecących bocianów, 

Które się wlekły girlandą przez morze, 

A niosły mi pieśń z mych ojczystych łanów. 

Ale i głosy ptaków nic nie rzekły 

Rozumieć tworów nieumiejącemu, 

Tylko girlandy smętnych jęków wlekły, 

Szum skrzydeł dając wiatrowi wielkiemu, 

A smętek morzu... Lecz teraz, o Panie, 

Radosny jestem i rozweselony, 

Przyszedłszy na to natury poznanie, 

Które mi staje za² skarby i trony 

A z Ciebie wyszło... 

Niechże nie powiada 

Człowiek, że w moich słowach kościołowi 

Jaka nienawiść jest lub jaka zdrada 

Albo strach jaki... 

Bośmy w nim nienowi, 

Bośmy go dawniej, pełni złotej wiary — 

Ani krwi nie żałując, ani stali — 

Stroili w straszne tureckie sztandary, 

A sztandarami w miesiące ubrali, 

A miesiącami dzisiaj błyszczy tymi 

I tą odwieczną sztandarów purpurą, 

Błyszczy jakoby pióry anielskimi 

Pod Apeninu rozwinięty górą. 

Oto więc proszę, aby mi na progu 

Pozwolił z mego narodu żebraki³ 

Usiąść, a nie siał tam ciernia i głogu, 

Gdzie człowiek zbity niby orzeł jaki 

Piersią upadnie... Proszę, niech już przecie 

Z litości nad swą wiarą wyziębioną 

Pozwoli, że kto czarta w nim rozgniecie 

I z błyskawicą się zetrze czerwoną, 

Pozwól, że strzegąc krzyżowego znaku 

I polskiej wiary, i Boga Rodzicy 

Polak aż w kościół wjedzie na rumaku, 

Z szablą dobytą na pół i w przyłbicy. 

Ledwom to wyrzekł, ktoś wykrzyknął: «Roma! 

Nie jesteś ty już panią i królową, 

Boś jest jak szatan cielesny łakoma, 

A niższa sercem od ludów i głową». 

Spojrzałem wtenczas, kto w powietrzu gada, 

A oto obok jednego grobowca, 

Na którym w locie jaskółka usiada, 

Tak jest samotny, a biały jak owca, 

Na ciemnej tych pól kampańskich zieleni, 

Na którą słońce, gdy bije, to broczy, 

I niby dawną, rzymską krwią rumieni, 

I niby w jakiś sen wtrąca proroczy, 

Ujrzałem mary dwie, niby młodzieńca 

Z dziewicą, cudnej i smukłej urody, 

Braniem łącznego zatrudnionych wieńca 

Albo czerpaniem łez źródlanej wody, 

Która z fontanny dawnej po Rzymianach, 

Rzadkie już perły srebrzyste sypała, 

Oboje bowiem byli na kolanach 

Przed nią, a ona, ta fontanna, stała 

Płacząca... Rzekłem więc: «Czego szukacie 

I czemuście tu klękli przed źródłami?» 

Na ten głos obie cudowne postacie 

Wyprostowały się mówiąc: «My sami 

Nie wiemy, czemu u zrzódeł⁴ tej wody 

Schylamy kolan, nie mając ni dzbanka, 

Ani potrzeby picia i ochłody, 

Ani trzód, jako gdzieś Samarytanka». 

Na to im rzekłem: «Wiem, czego szukacie 

I czego chcecie od zrzódeł». — A oni: 

«Od zrzódeł, które są w powojów szacie, 

Piękności tylko żądamy i woni». 

«O biedni! — rzekłem — piękność, woń i świéca 

Jest w duchu... a wy na zewnątrz wyciekli 

Jak rozwiązana w chmurze błyskawica». 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. duchem być sądząc wodę lub płomyki (daw.) — we współczesnej składni: sądząc, że duchem jest woda lub płomyki; nawiązanie do różnych szkół staroż. greckiej filozofii przyrody: Tales z Miletu (ok. 620 p.n.e. – ok. 540 p.n.e.) uznawał za pierwotną zasadę świata wodę, zaś Heraklit z Efezu (ok. 540 p.n.e. – ok. 480 p.n.e.) ogień. [przypis edytorski]

2. stawać za coś — zastępować coś. [przypis edytorski]

3. z (...) żebraki (daw.) — dziś popr. forma N. lm: z żebrakami. [przypis edytorski]

4. zrzódło (daw.) — źródło; Słowacki stosuje niekonsekwentnie i zamiennie obie formy. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/wiesz-panie-izem-zbiegal-swiat-szeroki

Tekst opracowany na podstawie: Juliusz Słowacki, Dzieła Juliusza Słowackiego. Pierwsze krytyczne wydanie zbiorowe, t. I., Wiersze drobne, wyd. Bronisław Gubrynowicz, Lwów 1909

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: *clairity*@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.