Wanda Ewa Brzeska

Świat im się przeinaczył

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-7479-4

Świat im się przeinaczył

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. I. „Caruso”

5. II. „Czarodziej”

6. III. „Ksiądz Czerlon”

7. Przypisy

8. Wesprzyj Wolne Lektury

9. Strona redakcyjna

Świat im się przeinaczył

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

I. „Caruso[1]”

Cóż robić — nie pamięta przedwojennych czasów,

Gdy jako młody leśnik mieszkał w ciszy lasu.

Cóż robić — ani słowa powiedzieć nie umie

O tym, jak był żołnierzem w saperskiej[2] kolumnie.

A potem — na północy. Los się przeinaczył.

— Ach, przypomnijże sobie! Byłeś szyn spawaczem!

W mgle została różowa o zachodzie Wołga[3].

Tyś nad Wisłę chciał wracać. Tam ogień się czołgał.

«Eszelonem[4]» się wlokłeś, sypiałeś na bruku,

I dotarłeś — pamiętasz? — gdzieś do Buzułuku[5]...

— Ach, jak mu to przypomnieć: «Człowieku, z Kirgizji[6]

Z bronią w ręku wróciłeś do polskiej dywizji!»

Ach, jak mu to przypomnieć: «Córeczkęś miał, bracie!»

Jak biednemu przypomnieć, gdy pamięć zatracił!

Zbiera trawki wśród ruin, nieobecny, dumny:

«Carusem» jest dziś leśnik z saperskiej kolumny.

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

II. „Czarodziej”

A ten blady — to lekarz. Niegdyś ludzi badał,

Dzisiaj zamiast słuchawki — talię kart przykłada.

I za włosy się chwyta, na skroniach zwichrzone:

Tyle spraw ma na głowie, wszak dźwiga koronę...

Nie tę zwykłą, królewską: on jest «Czarodziejem»,

(Dlatego taki chudy, bo «Czarodziej» nie je);

«Czarodziej» pod klucz chowa zmiętą gwiazdę Sjonu[7],

«Czarodziej» po dawnemu unika neonów,

Rozgląda się przezornie na wszystkich przystankach,

A czasem «Czarodzieja» pociąga glinianka[8].

— «Kanał mu przypomina»... szepczą przyjaciele.

Odwiedzają czasami kolegę w niedzielę.

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

III. „Ksiądz Czerlon[9]”

Gdy odchodzisz z Zakładu[10] — popatrz ku framudze,

Staruszeczka tam siedzi w bladej światła smudze.

Na niebo wzrok skupiony podnosi uparcie

I ostrzega półszeptem: — «Dziś będzie natarcie».

Spokojnie obłok śledzi. Czasem z mrocznej toni,

Z chaosu nagłych dźwięków — przestrach się wyłoni,

Wtedy do czyichś kolan, drżąc cała przypada,

O coś błaga, coś prawie przytomnie przekłada:

«Zrozumcież mnie, zrozumcie: widziałam na Śliskiej[11],

Jak żandarm niemowlęta wybierał z kołyski.

Brał maleństwo za stopki — wiek będę pamiętać.

Za stopki o różowych, okrąglutkich piętkach.

Za nóżki, co po ziemi jeszcze nie stąpały,

Co źdźbła trawy za progiem jeszcze nie zdeptały.

A potem — ach, zrozumcie — widziałam to z bliska:

Dzieciobójca maleństwo o latarnię ciskał!»

Zmętniały starcze oczy i łzy się w nich perlą:

«Ja jestem — spójrzcie na mnie — ja jestem ksiądz Czerlon!

Ten ksiądz widział w dzieciństwie, jak kobiece dłonie

Krajały żywcem ryby: węgorze, okonie.

Ten ksiądz Czerlon w upartej wspominał udręce

Te ryby wypruwane przez kobiece ręce.

A ja — opancerzony wciąż widzę samochód

Pełen hełmów stalowych... Wciąż oglądam pochód,

Wciąż wołam po imieniu nowo narodzonych:

O, krzywdo, krzywdo, krzywdo krzywd niezawinionych».

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Caruso, Enrico (1873–1921) — słynny włoski śpiewak operowy nazywany „królem tenorów”. [przypis edytorski]

2. saper — osoba, najczęściej wojskowa, zajmująca się materiałami wybuchowymi, dziś głównie ich rozbrajaniem, ale w czasie wojny także zaminowywaniem terenów, budynków czy wysadzaniem mostów i torów kolejowych. [przypis edytorski]

3. Wołga — największa i najdłuższa rzeka Europy, płynie przez Rosję, uchodzi do Morza Kaspijskiego. [przypis edytorski]

4. eszelon — pociąg albo szerzej: kolejowy transport wojsk lub ładunków, urządzony tak, że wozy czy wagony jadą jeden za drugim; na przykład podczas przemieszczania oddziałów wojskowych na dalekie dystanse. [przypis edytorski]

5. Buzułuk — miasto w Rosji w obwodzie orenburskim, położone nad rzeką Samarą. W latach 1941–1942 formowała się tu tzw. Armia Andersa, ponieważ na mocy układu Sikorski-Majski w Buzułuku stacjonował sztab Armii Polskiej na Wschodzie. Ze wszystkich zakątków Związku Radzieckiego przybywali tu obywatele polscy chcący wstąpić do wojska. [przypis edytorski]

6. Kirgizja — państwo w Azji Środkowej, obecnie Kirgistan (Republika Kirgiska). W czasie II wojny światowej Kirgiska Socjalistyczna Republika Radziecka była częścią ZSRR. Na jej terytorium formowała się Armia Andersa. [przypis edytorski]

7. gwiazda Sjonu — właśc. gwiazda Syjonu, nazywana również „Gwiazdą Dawida” lub „Magen Dawid” (Tarczą Dawida); jeden z symboli żydowskich; składa się z dwóch nachodzących na siebie trójkątów, tworzących gwiazdę sześcioramienną. W czasie Zagłady osoby żydowskiego pochodzenia były zmuszane do noszenia na ubraniu symboli żydowskich, np. naszywania Gwiazdy Dawida lub noszenia opasek z wyhaftowaną gwiazdą. Obowiązek noszenia tej odznaki był częścią niemieckiej polityki segregacji i stygmatyzacji Żydów, mającej na celu wykluczenie ich z nie-żydowskiego społeczeństwa i poddanie dyskryminacji; ułatwiał przesiedlenia do gett i ostatecznie do obozów zagłady. [przypis edytorski]

8. glinianka — zbiornik wodny w miejscu dawnego wyrobiska gliny; staw. [przypis edytorski]

9. Ksiądz Czerlon — postać z powieści Granica Zofii Nałkowskiej. W dzieciństwie był świadkiem oprawiania jeszcze żywej ryby, scena ta zapadła mu w pamięć do tego stopnia, że już jako dorosły nie jadał ryb. Przywołuje ją też w trakcie rozmowy o znaczeniu bólu i cierpienia w świecie. [przypis edytorski]

10. Zakład — tu w znaczeniu: zakład leczenia zdrowia psychicznego. [przypis edytorski]

11. Śliska — prawdopodobnie chodzi o warszawską ulicę, która znalazła się w obrębie getta. Mieścił się przy niej m.in. Dom Sierot prowadzonych przez Janusza Korczaka i Szpital im. Bersonów i Baumanów. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/brzeska-swiat-im-sie-przeinaczyl/

Tekst opracowany na podstawie: Wanda Ewa Brzeska, Garść ziemi, Spółdzielnia Wydawnicza "Wałbrzych", 1947.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Wolne Lektury z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Maria Świetlik.

Okładka na podstawie: Dzieci w Warszawie, w tle ruiny (getta?), autor nieznany, domena publiczna

ISBN-978-83-288-7479-4

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.