Adam Mickiewicz

Czaty

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Czaty

(Ballada ukraińska)

Z ogrodowej altany wojewoda zdyszany 

Bieży w zamek z wściekłością i trwogą. 

Odchyliwszy zasłony, spojrzał w łoże swej żony, 

Pojrzał¹, zadrżał, nie znalazł nikogo. 

Wzrok opuścił ku ziemi i rękami drżącemi 

Siwe wąsy pokręca i duma. 

Wzrok od łoża odwrócił, w tył wyloty² zarzucił 

I zawołał kozaka Nauma. 

«Hej, kozaku, ty chamie, czemu w sadzie przy bramie 

Nie ma nocą ni psa, ni pachołka? 

Weź mi torbę borsuczą³ i jańczarkę⁴ hajduczą,⁵ 

I mą strzelbę gwintówkę⁶ zdejm z kołka». 

Wzięli bronie, wypadli, do ogrodu się wkradli, 

Kędy szpaler⁷ altanę obrasta. 

Na darniowym⁸ siedzeniu coś bieleje się w cieniu: 

To siedziała w bieliźnie⁹ niewiasta. 

Jedną ręką swe oczy kryła w puklach warkoczy 

I pierś kryła pod rąbek bielizny; 

Drugą ręką od łona odpychała ramiona 

Klęczącego u kolan mężczyzny. 

Ten, ściskając kolana, mówił do niej: «Kochana! 

Więc już wszystko, jam wszystko utracił! 

Nawet twoje westchnienia, nawet ręki ściśnienia 

Wojewoda już z góry zapłacił. 

Ja, choć z takim zapałem, tyle lat cię kochałem, 

Będę kochał i jęczał daleki; 

On nie kochał, nie jęczał, tylko trzosem¹⁰ zabrzęczał, 

Tyś mu wszystko przedała¹¹ na wieki. 

Co wieczora on będzie, tonąc w puchy łabędzie, 

Stary łeb na twym łonie kołysał, 

I z twych ustek różanych, i z twych liców rumianych 

Mnie wzbronione słodycze wysysał. 

Ja na wiernym koniku, przy księżyca promyku, 

Biegę¹² tutaj przez chłody i słoty, 

Bym cię witał westchnieniem i pożegnał życzeniem 

Dobrej nocy i długiej pieszczoty!» 

Ona jeszcze nie słucha, on jej szepce do ucha 

Nowe skargi czy nowe zaklęcia, 

Aż wzruszona, zemdlona, opuściła ramiona 

I schyliła się w jego objęcia. 

Wojewoda z kozakiem przyklęknęli za krzakiem 

I dobyli zza pasa naboje, 

I odcięli zębami, i przybili stemplami¹³ 

Prochu garść i grankulek¹⁴ we dwoje. 

«Panie! — kozak powiada — jakiś bies mię napada, 

Ja nie mogę zastrzelić tej dziewki; 

Gdym półkurcze¹⁵ odwodził, zimny dreszcz mię przechodził 

I stoczyła się łza do panewki¹⁶». 

«Ciszej, plemię hajducze, ja cię płakać nauczę! 

Masz tu z prochem leszczyńskim¹⁷ sakiewkę, 

Podsyp zapał¹⁸, a żywo sczyść paznokciem krzesiwo, 

Potem palnij w twój łeb lub w tę dziewkę. 

Wyżej... w prawo... pomału, czekaj mego wystrzału, 

Pierwej musi w łeb dostać pan młody»... 

Kozak odwiódł, wycelił¹⁹, nie czekając wystrzelił 

I ugodził w sam łeb — wojewody. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. pojrzał — dziś: spojrzał. [przypis edytorski]

2. wylot (daw.) — rękaw kontusza (staropolskiego wierzchniego stroju męskiego) rozcięty po wewnętrznej stronie. [przypis edytorski]

3. torba borsucza — torba myśliwska wykonana ze skóry np. borsuka. [przypis edytorski]

4. jańczarka — strzelba o długiej lufie i krótkiej zakrzywionej kolbie używana przez janczarów (żołnierzy dawnej piechoty tureckiej). [przypis edytorski]

5. hajduk — na dworach magnackich nazywano tak służących, lokai ubranych w strój węgierski. [przypis edytorski]

6. strzelba gwintówka — strzelba z lufą gwintowaną wewnątrz, co nadaje pociskowi ruch wirowy, zapewniając mu stabilniejszy lot i lepszą celność. [przypis edytorski]

7. szpaler — rząd drzew lub krzewów, odpowiednio ciętych, tworzących aleję ogrodową. [przypis edytorski]

8. darń — gęsty splot roślin na powierzchni ziemi lub na wodzie. [przypis edytorski]

9. bielizna (daw.) — biała suknia (zwykle zakładana na noc do snu lub pod wierzchnie, barwne i ozdobne szaty). [przypis edytorski]

10. trzos — w dawnej Polsce pas z kieszeniami na pieniądze. [przypis edytorski]

11. przedać — dziś: sprzedać. [przypis edytorski]

12. biegę — bieżę, biegnę. [przypis edytorski]

13. odcięli zębami i przybili stemplami — proch, kule lub śrut, materiały służące do nabijania dawnych strzelb, zakręcane były w papierowe patrony, których końce należało odciąć (a w pośpiechu odgryźć), by wsypać do lufy ich zawartość, którą następnie ubijano w lufie za pomocą długiego pręta, stempla (zw. także z niem. sztenflem). [przypis edytorski]

14. grankulki — drobne kulki, większe od najgrubszego śrutu. [przypis edytorski]

15. półkurcze — część kurka w strzelbach skałkowych, przytrzymująca krzesiwo, z którego iskra dobyta uderzeniem kurka zapalała proch na panewce i powodowała wystrzał. [przypis edytorski]

16. panewka — w daw. broni palnej zagłębienie w górnej części lufy, na które sypano proch; przy wystrzale iskra padała na proch, który zapalał się i przenosił ogień dalej, przez zapał (otwór prowadzący do lufy) do ładunku umieszczonego w lufie, powodując jego odpalenie. [przypis edytorski]

17. proch leszczyński — wyrabiany w Lesznie. [przypis edytorski]

18. zapał — w daw. broni palnej otwór prowadzący do lufy. [przypis edytorski]

19. wycelił — dziś: wycelował. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/czaty

Tekst opracowany na podstawie: Adam Mickiewicz, Poezje. T. 2, Wiersze z lat 1825-1855 (Pieśni - Sonety - Poezje patrjotyczne, religijne i filozoficzne - Wiersze okolicznościowe - Bajki). Wyd. 2 poprawione, Krakowska Spółdz. Wydawnicza, Kraków 1928

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Justyna Lech, Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła, Weronika Trzeciak.

Okładka na podstawie: Dumka Jaremy, Masłowski, Stanisław (1853-1926), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.