Pjotr Janicki

Nadal aksamit: liryki

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-5466-6

Nadal aksamit: liryki

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

[Nadal aksamit — Dedykacja]

Kamili 

(mojej żonie) 

(Kamili)  

W przejściu

Coś podobnego,  

nie czuję palców, 

buty 

walą o stopnie, 

dę.  

Zdumiewające, Basil Bunting¹ 

(Basil Bunting!) Nie Poznał Własnego Wiersza!  

Czy ten William Butler Yeats²  

nie potrafił czytać, wszy  

yscy od rana powari  

iowali czy jak? 

Pustkowie

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Boli, że boli

Co jeszcze? 

Późną jesienią jadę pociągiem do rodziców  

i pada deszcz, za szybą tworzą się sople 

o takich kształtach, że ho ho. 

Młodość naprzód dawała radę, 

można się było wstrzelić precyzyjniej  

śpiewając o płomieniach i miłości.  

Czy myślę, 

że zajdziemy tę prawdę od przodu jak starego psa  

powtarzając w kółko, co już wie?  

i dalej: myślę, że powinieneś pisać,  

twoja [...] czeka na czytelnicze olśnienie;  

teraz ten wiersz milczy. Tak,  

wczorajszy smutek to było coś, 

szedłem w nocy a od mojej ulicy milknął dźwięk piły. 

T

Nie wiem co się dzieje,  

to uczucie w kuchni, 

w której poprzedni lokator wybił ścianę —  

naprawdę to zrobił. 

T, och ta litera, ten spokój. 

Jedenaście gołębi na przejrzystym niebie,  

księżyc w tyłku słońca,  

co za różnica, pajęczynę czuję na rzęsie  

ściskając buraczkowe okładki,  

podpieram tę stodołę jak drąg.  

Czasem to się dzieje,  

idę przez przedpokój  

i mówię do lustra: „dziś się ogolę”.  

Chętnie, jaskinia

Słoneczna tortura

Stary pies wnosi do klatki i zostawia  

w windzie na lepkiej podłodze zaśliniony kamień;  

kwiaty mówią, że pies go szukał i zmęczony taki  

powalił się w przedpokoju,  

mówią kwiaty, biegał po kwiatach. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Serce

Dojrzałe wiersze wyglądają jak gmachy muzeów  

na pastwisku pośród porozrzucanych kup.  

Napisałem dziś „kwiestionariusz”  

i „konicznie”. Jestem tym przymocowany do was, 

co robi ze mnie na deszczu kluskę. 

Fiukające okna

Miętoliłem w kieszeni zapałki, 

paczkę Światowidów. 

Powiedziałem: „Światowidzie, rzygam samotnością”; 

pod Placem Na Rozdrożu minąłem kobietę o kaszlu mojej żony. 

Mokra koszula

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Z sankami w grobie

Śmiesznie tak sobie wmawiać,  

że przerzuca się gazety  

dla zabicia czasu,  

że patrzy się na płomyk zapałki  

w zamyśleniu 

a w nim jak w pudełku ze zwichrowanej sklejki  

może kryć się na przykład roszczenie,  

z którym występuje przeszłość  

i ściąga z szyi skórę. 

— Miał zdrowe płuca, gdyby palił,  

cóż, tego... żar podczas zaciągania się dymem  

topiłby śnieg wokół was, 

o jego drapiące dzieciństwo. 

Mokra koszula

Maszerować z uczuciem nie jak indyk w obejściu,  

niech pośród warzyw nie będzie dynią,  

i tak dalej, 

żeby na końcu wykładać paprochy  

pytany, jak używałem słuchu wtedy,  

gdy rozpowiadałem,  

że nie pękam w samotności  

i jakie to wrażenie. 

Wiem wiem, coś znowu nie tak: 

sadzam wujka z tym jego przestraszonym życiem 

na wózku i wiozę na parking mówiąc, że dobrze wygląda.  

Gwiazdy jakby na to czekały.  

Do nocy

Myślę, że z każdym nowym dniem  

sprawa jest coraz trudniejsza, 

chociaż większość z nich brzmi jak gitarowe chwyty, 

że pacierz cię nie rozluźnia i, wracając do dnia, 

wytupujecie go z waszego kosmosu 

jak chłopca z kuchni 

i to zanim dojrzeje w nim myśl, 

że mruczy pod nosem ognistą hosannę. 

Lęk i królowa ściany

„Tak się nie mówi o naszych kopalniach.” 

Z podobnym monstrum  

przymocowanym do śląska, 

bo do cholery do czego jeszcze może być przymocowane  

to monstrum, mówisz: przydałyby się korzenie,  

eutyfroniasta Hellada. 

Kto potrafi oprzeć się jednemu wzruszeniu  

albo niejednej byczej myśli!  

Katechetka Teresa nie miała zębów 

jak Heidi Klum, jednak oparta o ławkę wyglądała naprawdę nieźle  

w ciemnej salce spiczastej fary  

wątłego dzieciństwa.  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Zupełnie jakby wsłuchać się w płynący rzeką lód

Dużo z tego co wymyśliłem 

zrobiłem z potrzeby serca 

trzymając się słów „łudząco podobne”; 

gdy jem nasiona nasturcji i czuję jak oddala się lato, 

krowy pasące się w blasku słońca, 

owady zapalające blaski trawy, 

mam uwagę: 

Gdy jem nasiona nasturcji w marynacie  

nie umiem wam pomóc pokochać te kwiatki. 

Jeżeli mnie także nie poruszy ich obecność,  

cóż, takie rzeczy powinno się było  

wiedzieć chyba wcześniej. 

Oko odbite w szybie

Płonące lody w Kapiodoro

I jak to bywa w naszych stronach 

coś znowu dało się poznać jako dwuznaczne. 

Ty to poznałeś zanim na nas spadło  

i patrzysz na nas z gwiazdy 

na której ciągle słychać: „komunizm”, 

„chociaż jestem ślepy,  

czuję się taki silny” oraz 

„to są sprawy, które nas nie obchodzą, 

chociaż są bardzo ważne, 

może nawet ważniejsze dopóki są zacienione”.  

Ty wiesz, czy nas słychać na ścieżce, na wzniesieniu 

za wzniesieniem i przed wzniesieniem  

i w samym wzniesieniu. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Do dnia

Nooo jesteś fantastyczny, 

że próbujesz odrąbać ode mnie wszystko, 

czego porządnie nie przeżyłem.  

Pamiętam cię dopiero od tej chwili,  

kiedy schwycony jak meluzyna³  

ocknąłem się nad rzeką  

z rozdziawioną gębą; 

z tego co robiłem wcześniej i później bez zaangażowania  

została tylko niewyraźna postać.  

Ale teraz przygnębia mnie myśl,  

że może powinienem pozbierać te rysy  

do kupy i skończyć z tobą 

twoją robotę.  

Druga część

Oczywiście jeśli ma to dla ciebie jakieś znaczenie, 

to obiecuję, że spotkamy się 

jeszcze raz na niezrodzonych saniach. 

Ja rozglądam się i powtarzam  

datis ordinatis  

datis ordinatis 

ja nie pytam, jak to się stało, 

że kolano i pumeks na chwilę połączył los, 

z tym że chciałem się po prostu wykąpać.  

Oczywiście jeśli ma to dla ciebie jakieś znaczenie,  

rajd gwiaździsty dawno się rozpoczął 

i kiedyś, gdy w sercu gór zaczną syczeć szyny,  

możliwe, że uratuje nas nadjeżdżający pociąg 

datis ordinatis  

datis ordinatis 

Wybrane zagadnienia

Wybrane zagadnienia

Piersi z szesnastowiecznego Portretu kobiety 

autorstwa Bartolomeo Veneto ⁴ 

przypominają wyglądem ciasną klatkę chłopca. 

Bachantka Karoly Brocky⁵ z połowy dziewiętnastego wieku:  

mała pierś, profil przypominający kolano. 

Piersi na portrecie Johna Webbera⁶ (trzecia tercja  

osiemnastego wieku) są odsunięte w kierunku ramion,  

piersi kobiety Josepha-Desire Court⁷  

z tysiąc osiemset dwudziestego dziewiątego  

zakryte, podobnie jak piersi w dziele  

Vecellio Tiziano⁸ z tysiąc pięćset trzydziestego. 

Na „Dyspucie” Sanzio Rafaello⁹ z lat 

tysiąc pięćset dziesięć/tysiąc pięćset jedenaście, 

w miejscu piersi zapisującej coś kobiety — 

pasmo żeber. W jednym z obrazów Antonie Wiertza¹⁰ 

piersi są jakby klątwą portretowanej kobiety, 

natomiast może się ona pochwalić 

dużą pupą. Piękne, niemalże umięśnione piersi 

sterczą u Estery z obrazu Theodore Chasseriau¹¹ 

namalowanego około roku 1841. 

Dochodzimy w końcu do Ary Scheffera¹² 

i wspaniałych piersi Franciszki,  

która jest niestety duchem, niestety  

nie podano także daty powstania dzieła. 

Proszę, nie pytajcie mnie o piersi Simonetty Vespucci  

z portretu Piero Di Cosimo¹³ (ok. tysiąc czterysta  

osiemdziesiątego), są po prostu śmieszne. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Dziękuję bardzo

Letni dzień cię pokocha

Błyska się w takim dniu  

jasnymi zakamarkami życia. 

W dzbanie tulipany, 

nagłe uniesienie wpływa do kabla pamięci, 

o perle z małża powiesz, 

ogarnięta spokojem, trochę nawet nim przejęta:  

„chyba twój guzik” albo „zadawniony katar”. 

Trzy flakony

Około dziesięciu lat w wątłych ramionach spekulacji, 

że może w zrywaniu kwiatów 

chodzi nie tylko o nas, 

bo umówiliśmy się na kościanej stercie, 

z której gad mówi: „zobacz, wzniesienie 

to akurat twoje życie”, 

że większość godzin rozbłyska obok nas,  

kwiaty narwane w zeszłym roku 

na serio określiły tamte, których nazrywamy w następnym,  

ciapiąc w upalnym dniu  

na nieostrej granicy 

między czymś trwałym i czymś niepewnym. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Przytulny kłos

Na razie jest tak, 

że z wybuchu namiętności został swobodny nastrój.  

Dmuchawce w chłopięcej dłoni 

i serce prawie za burtą  

w milionowej armii złocistych odprysków  

pamięta bez dużego wysiłku,  

a kiedy jego cień maszeruje w poprzek ścieżki,  

na nim pojawiają się krople rosy. 

I nas wybawi

Ta stara od lat nawleka paciorki, 

za każdym razem powstaje naszyjnik jedyny w swoim rodzaju.  

Patrzy tak, jakby rozgarnęła żar w piecu  

jakiejś podupadłej huty 

i mówi głosem ciepłym, trochę zachrypniętym: 

Te po trzy, te po cztery, a tamte po cztery pięćdziesiąt. 

Kwiaty i łzy

Chyląc czoło w napadzie westchnień

Chociaż nie muszę tego robić,  

chylę czoło w napadzie westchnień  

albo ocieram plecy o piec empireum¹⁴,  

jak już tam sobie chcecie, 

niektóre sprawy.  

Zawsze pewien, 

że płoniecie na gwiazdach, 

tymczasem dyrdacie w miejscu, 

w którym to wszystko się zaczęło 

i już prawie nie wierzę w inne narzędzie smutku. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Jak Rousseau i jak Rousseau

Bądźmy dla siebie serdeczni, 

wystukiwanie rytmu serca to ciągle najmilsze zajęcie.  

Kwiat maku 

dodaje otuchy, 

gdy jedno pieni się jak grzbiety fal,  

gdy drugie migocze jak kamienie w strumieniu,  

gdy kulę się, wysiadając z samochodu  

i jeszcze niżej, wychodząc z garażu w noc. 

Zdrowia

Intuicja Doskonałego Życia 

(tak zresztą nazwę kiedyś moje życie) 

nie trzyma się na razie kupy. 

Siedząc za kierownicą chmury chciałem do was pomachać,  

lecz ten widok chwili 

niosącej ostrożnie jak szklankę na tacy wieczność  

wytrącił mnie z powagi. Gdyby po czymś pewnym  

zostawał jakiś nalot, jak szron na gałęziach  

nieprzebranego bogactwa Pani Kierownik  

(tak właśnie nazwę kiedyś moją intuicję) 

dowiecie się o tym pierwsi. 

Otucha

Łodyga rabarbaru jest chyba wzruszona,  

tak łaknie jej cień za stodołą 

i moje nozdrza. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Kiedy pieśń świata wabi uczucia

Dwa brzdęki

Smutku nie czekaj,  

już postaw nas na dnie nocy  

albo zanieś na obrzeża nocy,  

gdzie jest mniej więcej podobnie,  

doświadczenie mości kuper na harfie wieczności  

i nie jest znowu takie niepoważne uczucie senności. 

Och, to co się przydarzyło pewnego maja na jeziorze, 

zstępuje w swój przesadny sposób: 

motyl jest taki ładny, 

ptaki widoczne z daleka, 

jeśli wydymają żółte brzuszki 

a my płyniemy wystarczająco wolno. 

Chóry smutku

Chór 

Powiedz, o co wam chodzi przez te lata, 

o których umiesz opowiadać? 

Chór 

W ujęciu alegorycznym to wygląda tak, 

że moje tęsknoty cytujecie jakbyśmy wspinając się po nich 

mieli pozaznaczać także wasze sprawy, 

śmiejecie się rysując mnie z laseczką w dłoni na tle księżyca 

i jest mi na rysunku równie smutno, co wam. 

Przypisy:

1. Bunting, Basil (1900–1985) — modernistyczny poeta angielski. [przypis edytorski]

2. Yeats, William Butler (1865–1939) — irlandzki poeta, dramaturg i filozof. [przypis edytorski]

3. meluzyna — postać kobieca z ogonem ryby lub węża. [przypis edytorski]

4. Veneto, Bartolomeo (1502–1555) — wł. malarz, działający w Wenecji i w Ferrarze. [przypis edytorski]

5. Brocky, Károly (1807–1855) — węg. malarz działający w Anglii. [przypis edytorski]

6. Webber, John (1751–1793) — angielski malarz, który towarzyszył wyprawie kapitana Cooka. [przypis edytorski]

7. Court, Joseph-Desire (1797–1865) — malarz francuski, autor portretów i scen historycznych. [przypis edytorski]

8. Tiziano, Vecellio (ok. 1490–1576)) — Tycjan, wł. malarz, przedstawiciel szkoły weneckiej. [przypis edytorski]

9. Sanzio Rafaello (1483–1520) — Rafael Santi, wł. malarz renesansowy. [przypis edytorski]

10. Wiertz, Antonie (1806–1865) — belgijski malarz okresu romantyzmu. [przypis edytorski]

11. Chassériau, Théodore (1819–1856) — fr. malarz okresu romantyzmu. [przypis edytorski]

12. Scheffer, Ary (1795–1858) — francuski malarz pochodzenia holenderskiego. [przypis edytorski]

13. Piero Di Cosimo (1462–1522) — wł. malarz epoki renesansu. [przypis edytorski]

14. empireum (staroż. i śrdw.) — najwyższe niebo, rozumiane jako sfera ognia i światła, raj bądź siedziba Boga lub bogów. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/janicki-nadal-aksamit

Tekst opracowany na podstawie: Pjotr Janicki, Nadal aksamit: liryki, Agencja Wydawnicza Agar 2006.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów autora. Publikacja sfinansowana ze środków pozostałych ze zbiórek, które nie zakończyły się sukcesem.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Wioletta Mila.

Okładka na podstawie: superscheeli@Flickr, CC BY-SA 2.0

ISBN-978-83-288-5466-6

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.