August von Platen

Pożegnanie Rzymu

tłum. Stefan Napierski

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pożegnanie Rzymu

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Pożegnanie Rzymu

Komu wędrować wpodłuż[1] drogi Appijskiej[2] ku południowi wolno,

Kogo z trzęsawiska łęgów[3] magicznej bogini

Wzgórza witają (która Odysowi podała ongi[4] kubek, łagodnie

Śpiewanie słodkie wznosząc przy kołowrotku),

Szczęsnym niechaj się mieni, chmurne,

Melancholijne, nasycone gorączką,

Podmuchy Romy zostawiwszy w tyle!

Czyżże tęsknocie się godzi z dawna zamierzchłych czynów zmartwiały dech? Godziż[5] się klechda[6] owego męża, zapatrzonego w dzieje?

Który prawi, że tutaj synowi Zewsa[7] woły w jarzmie zagrabiono, a tam

Wiekuisty głaz zakopał Romulus,

Tu, ponad zdrojem Egerii,

Gdzie niegdyś gaje szemrały, pił

Numa[8] mądrość, czyżże się godzi?

Pustać[9] pozostała jeno i gruzy. Wypatrzeć potrafi, ukazać

Ciekawość to miejsce okropne, gdzie zewłok[10] krwawy Cezara

Leżał, a nadto ową kolumnę, gdzie padł, boskiego wodza kolumnę,

Który w Farsalii wycieńczon[11], Tempy doliną

Uciekał, doliną tą eleuzyjską,

Gdzie z bożka rzecznego urny wpodłuż

Łęgów zielonych złote tonie cieką.

Wszelako okręt w żaglach ku morderczej wkrótce zwiódł go przystani:

Nie bez zgryzoty, nie bez oka zasnutego mgłą żalu

Śmiertelnego wroga zewłok ujrzał zwycięzca, pomny minionych dni przyjaźni,

Lub opłakując w duszy Romy losy, on sam

Rzymianin, bluźniący, który

Zwalił ją. Przewalały się czasy,

A Roma padała, padała i pada.

Wprawdzie osuwa się z wolna, jak to, co trwać ma, opada, podobna

Wspaniałemu ładowi umysłu, co gwiezdne pieśni harmonii

Z onego świata — przywodzi nużącemu życiu kramarzy, piętnowan[12]

Marzyciela mianem, sam jeden wszystko jasno ważący;

Wszelako obładowany nad miarę pochyla

W pył powoli zamyśloną głowę

Wciąż niżej, pełen boleści.

Tako i Rzym. Na nic nie zdał się jemu dostatni krwiożerczych

Tyranów przepych. Świeży pędzie palmy wschodzącej wiarą,

Która jeno głębokomyślne cienie wokół rzucałaś ponad stygmaty praczasów,

Czyli[13] poblask i pompy czarodziejskie sztuczki cię ocaliły?

Niechaj barki ludu dźwigają

Okapujące od klejnotów karło[14],

Które wznosi namiestnika Boga!

Z ruin wspaniałych Romy korynckiego kunsztu kapitel, całe kolumny unosząc,

Wspiera, grabież uwieczniając, twój arcykapłan niedorzecznie

Własne świątynie, szpetotę z pięknem na darmo

W jedno spajając. San Pietro[15] w zenit wznosi

Dostojne kopułami stropy:

Tytaniczną budowlę wszelako

Burzy twardy mnich z Wittenbergi[16].

Oto klucze twoje, tyranio apostołów, utraciły władzę.

On, który miasto świata i kręgi ziemskie darzy błogosławieństwem:

Jeno wspomnienie zostało. Wydarło z rozrytej gleby legendę prastarych herojów[17]:

Krwawiąc, dyszy ciężko pasujący się[18] o wieniec atleta,

Groty ostrzone miota bóg

Śpiewu, niezmilkłe[19] żale budzi

Uroczo piękny druh Hadriana[20]...

Wszelako mąci wejrzenie roztrwoniony nadmiar posągów,

Niepokój dygoce nieśmiało, jak dusza dziewczęcia,

Która z gromady wdzięcznych zalotników obrać ma najwdzięczniejszego:

Nadmiernym rozkoszom nierzadko ulega duch.

Silnym nie przystoi przeszłość,

Jako że uczeń pojętny sztuki

Nie wyuczy się poprzez kunszty.

Jeśli chcesz rady posłuchać, wprzódy[21] rozpocznij, co proste:

Doskonałość źrałe[22] wydaje owoce na wypróbowanych

Pniach, przyjacielu! Greckiemu duchowi nie hołduj przedwcześnie! Skrzydła woskowe

Przylepia jeno do ramion naśladowca lotu:

Ale kwitną w poblasku strefach

Temu jasne plejady,

Kogo rozmach zatrzyma u szczytu.

Wprawdzie niejeden stwarza ożywioną naturę, kto Grecji

Długim mozołem hieroglificzną jeno urodę

Pozna i wdzięcznie formuje kształt nieśmiertelny. Budzi u różanego,

U srebrnego pluskania górskiego potoku

Od nowa stary tan olimpijski;

Tak wyprowadził Thordwaldsen[23]

Z bogów zmierzchania świetlistość.

Ale śpiew ten podobien[24] jest błądzącemu łowcy: kląskania[25] słowików

Z dala unoszą mu serce od gonitwy za zwierzem;

Bez ścieżki, w zaroślach się błąka, po kniei, wzdłuż szczątków skalnych i borów liściastych,

Wreszcie wodogrzmot w górskiej kotlince

Rozprasza wszelką melodię i sny.

Opustoszały zbocza, znowu

Tropi swą ścieżkę myśliwiec.

Błogi, komu wytrwałość i umiejętność zadumy użycza teraźniejszości,

Kto odrodzon[26] się czuje, zmierza do kształtu nowego,

Komu istnienie wiekuiste zda się, a śmierć nawet wymysłem despotów,

Zamyślenie o której podwiązuje puls szczęścia:

Chętnie taki opuszcza radośnie,

Kapitolu, państwo tych cieni,

Wasz przepych, cmentarze Romy!

Wiośnianość[27] globu! Łęgu partenopejski[28]! Grodzie młody na zawsze!

Przyjmij druha twojego, szumiącą go opłyń zatoką,

Z której ongi (tak klechda prawi pradawna) urocza wyłoniła się piękność;

Mirty[29] pobrzeża, kwiecista piana toni we włosach;

Jej to na brzegu Bakchos[30],

Gdy stopą ziemi dotknęła,

Szczep winny podał i tyrsos[31]!

Mnie ku pomocy poeta pośpiesza, chwałą świata uwieńczon Kwiryta:

Z Hellady wracającego zgon go przemożny zaskoczył;

Wszelako nie Romy wzgórza okryły popioły w urnie zamknięte przedwcześnie:

«Niech kości moje, tak tchnieniem przekazał ostatnim,

W Neapolu odpoczną,

Gdziem w gajach złocistych owoców

Śpiewał pasterzy, zboże, herojów[32]».

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. wpodłuż — wzdłuż. [przypis edytorski]

2. droga Appijska — Via Appia Antica, najstarsza droga rzymska, zaczynająca się w Rzymie przy Circo Massimo, na przedmieściach przebiegająca w pobliżu ruin willi staroż. rodów rzymskich oraz niedaleko katakumb, a następnie biegnąca na południe w okolice Kapui pod Neapolem, a stamtąd na wschód, prowadząc aż do wybrzeża Adriatyku, do Brindisi. [przypis edytorski]

3. łęg — podmokła łąka, często porośnięta krzewami. [przypis edytorski]

4. ongi a. ongiś — kiedyś, swego czasu. [przypis edytorski]

5. godziż się — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy się godzi. [przypis edytorski]

6. klechda — podanie ludowe wywodzące się z tradycji, z miejscowych wierzeń. [przypis edytorski]

7. Zews — własc.: Zeus. [przypis edytorski]

8. Numa Pompiliusz (715–673 p.n.e.) — wg legendy drugi król Rzymu. [przypis edytorski]

9. pustać — pustka. [przypis edytorski]

10. zewłok — zwłoki. [przypis edytorski]

11. wycieńczon — dziś: wycieńczony. [przypis edytorski]

12. piętnowan (daw.) — skrócona forma r.m.; dziś: piętnowany. [przypis edytorski]

13. czyli — tu: konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy też. [przypis edytorski]

14. karło — fotel o wygiętych nogach, popularny we Włoszech. [przypis edytorski]

15. San Pietro — Święty Piotr; tu: bazylika św. Piotra. [przypis edytorski]

16. mnich z Wittenbergi — Martin Luter (1483–1546), niem. reformator religijny, teolog, współtwórca luteranizmu; jako jeden z momentów wyznaczających początek reformacji wskazywany jest jego sławny akt przybicia na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze 95 tez potępiających sprzedaż odpustów przez kościół katolicki (31 października 1517). [przypis edytorski]

17. heroj — bohater. [przypis edytorski]

18. pasować się — walczyć z kimś. [przypis edytorski]

19. niezmilkły — nieuciszony; niemilknący. [przypis edytorski]

20. uroczo piękny druh Hadriana — sformułowanie to może dotyczyć albo Greka Antinousa (ok.110/115–130 r. n. e.), młodziutkiego przyjaciela cesarza Hadriana (76–138 r. n.e.), którego ten, nieutulony w żalu po jego przedwczesnej śmierci, rozkazał deifikować, albo też wiersza autorstwa Hadriana, zaczynającego się od słów: „Animula vagula, blandula / Hospes comesque corporis (...)”, tj. „Duszyczko, tkliwa i ruchliwa, / Gościu i druhu mojego ciała”. [przypis edytorski]

21. wprzódy — najpierw. [przypis edytorski]

22. źrały (starop.) — dojrzały. [przypis edytorski]

23. Thordwaldsen, Bertel (1770–1844) — duński rzeźbiarz pochodzenia islandzkiego, przedstawiciel klasycyzmu, autor licznych rzeźb figuralnych o tematyce mitologicznej (Amor, Psyche, Apollo, Adonis), a także płaskich reliefów przedstawiających sceny m.in. z Iliady. [przypis edytorski]

24. podobien — skrócona forma r.m.; podobny. [przypis edytorski]

25. kląskać — tu: śpiewać. [przypis edytorski]

26. odrodzon — skrócona forma r.m.; odrodzony. [przypis edytorski]

27. wiośnianość — tu: młodość. [przypis edytorski]

28. partenopejski — związany z Republiką Partenopejską, państwem na Półwyspie Apenińskim istniejącym w 1799 r. [przypis edytorski]

29. mirt — rodzaj rośliny. [przypis edytorski]

30. Bakchos (gr.) — przydomek Dionizosa. [przypis edytorski]

31. tyrsos a. tyrs — laska, atrybut Dionizosa. [przypis edytorski]

32. heroj — bohater, heros. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/pozegnanie-rzymu

Tekst opracowany na podstawie: Liryka niemiecka, tłum. Stefan Napierski, Bibljoteka Kameny, Lublin 1936.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ. Wydano z finansowym wsparciem Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej. Eine Publikation im Rahmen des Projektes Wolne Lektury. Herausgegeben mit finanzieller Unterstützung der Stiftung für deutsch-polnische Zusammenarbeit.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dorota Kowalska, Michał Król, Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Lima Pix, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.