Elżbieta Drużbacka

Wiersze światowe

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-4288-5

Wiersze światowe

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Pochwała lasów i miłego w nich na osobności życia w stanie pasterskim, od pewnej pasterki

5. Opisanie oczu ciekawych Akteona

6. Reskrypt pewnemu poecie bojącemu się grzmotów i zabicia od piorunów, że grzesznik

7. Na Bobra złapanego w sieci od pewnego łowczego, którym sąsiadów utraktował

8. Na kompanią Franc-Massonów dla Kawalerów, i na kompanią de Mops dla Dam

9. Na piękność Narcyssa, uciekającego od miłości Nimfy Echo nazwane

10. Na pysznego, który o sobie wiele trzyma i nad wszystkich się wynosi w doskonałości

11. Skargi kilku Dam w spólnej kompanji będących, dla jakich racyi z Mężami swojemi żyć nie chcą

12. Awersya pewnej Damy całe życie bawiącej u wielkich Dworów, przy których gdy nie tylko same próżność, nieszczerość, zazdrość i wiele defektów uznała, waletę życiu takiemu wypowiada, a na spokojniejsze się wybiera

13. Siostra Bratu posyłająca książkę listów Dam Greckich

14. Opisanie wzajemnej miłości tejże Siostry z Bratem

15. Na dwóch ludzi kochających sie skrycie bez proporcyi Fortuny i Honoru

16. Na kochającą się przez dwanaście lat parę i Maryasz ich

17. Na Obraz płaczącego Kupidyna i smutnej Wenery

18. Przypisanie pewnemu Kawalerowi, który za jednem strzeleniem młyn na wodzie, domy na lądzie spalił

19. Przypisy

20. Wesprzyj Wolne Lektury

21. Strona redakcyjna

Wiersze światowe

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Pochwała lasów i miłego w nich na osobności życia w stanie pasterskim, od pewnej pasterki[1]

Zważywszy życia ludzkiego obroty

Uchodzę w lasy i wesołe knieje,

Mając w nich więcej gustu i ochoty.

Niech kto chce z mojej dzikości się śmieje,

Nie dbam nic na to; wolę z swej prostoty

Las aniżeli świat pełen niecnoty.

Nie umiem bajek prawie[2] szeptać w ucho,

Łaciny nie znam, ni terminów prawnych,

Wody sprowadzić, tam gdzie było sucho,

O Cyceronach nie słyszałam sławnych;

Więc kto tych czasów w tej nie ćwiczon szkole

Niech pasie bydło albo kopie role.

Lasy kochane, zielone chłodniki

Drzewa przyjemny szum dające z siebie,

Trawy, pagórki, biegące strumyki,

Przy was niech mieszkam choć o suchym chlebie;

Zdrowszy mi napój z waszych źródeł żywych

Niż drogie trunki, gdy z rąk nieżyczliwych.

Jak ranna zorza swój rumieniec śliczny

Pokaże, rosa perłowe kropelki

Pozbiera, jużci pasterz okoliczny

Nie zaśpi, a ptak wyśpiewuje wszelki;

Ci trzody owiec żeną[3] między wrzosy,

Te, mokre skrzydła otrzepują z rosy.

Wnet różnych głosów stroją instrumenta

Po drzewach skacząc wysoko, to nisko;

Krzykną roślejsze i drobne ptaszęta,

Bezpieczne, chociaż słuchamy ich blisko.

Za nic koncerty i włoskich nut sztuki,

Ich milsze głosy bez mistrza nauki.

Odpocznie ptastwo, aż zaczną pasterze

Smutne wywodzić dumy na fujarze,

Inni zaś skoczne mazury na lerze[4],

Tańcując z nami każdy w swojej parze:

My wdzięczne pieśni śpiewamy koleją

Lasy słuchają, a gaje się śmieją.

Nie wiem co tęsknić[5], pasąc owiec trzodę,

Z pilnością strzedz[6] ich potrzeba od wilka.

Przebrnąwszy potok, oczyma powiodę,

Aż pastereczek bieży[7] ku mnie kilka;

Z temi się witam, chwytając za szyje,

Wnet jedna drugą szczesze[8], splecie, zmyje.

Usiędziem sobie pod jaworem ciemnym

Nad czystem źródłem pryskającej wody:

Ze skał fontanny natura, foremnym

Kunsztem, zrobiła pasterzom ochłody;

Nic nam słoneczny upał nie dokuczy

Jawor zaszumi, a strumyk zamruczy.

Zaczniemy mówić o naszych zabawach[9],

Na czem dzień cały przeminie godziną[10]:

O pięknem kwieciu, w jakich rosną trawach;

Ta powie; jest tu miejsce nad doliną,

Na którem kwiaty w rozliczne kolory

Kwitną posiane od Bogini Flory.

Więc wszystkie w zawód bieżąc, jedna drugą

Popchnie w bok, by się wyprzedzić nie dała;

Ta w miękką trawę upadnie jak długą,

Ta już tym czasem kwiatków nazbierała.

Z tych wieńce wijąc głowy sobie strojem[11],

O brylantowe korony nie stojem[12].

Szczera wesołość, śmiech, żarty niewinne,

Nikogo zgorszyć, owszem, cieszyć mogą;

Prostoty naszej niech się uczą inne,

Przystojnych zabaw z nami idą drogą.

To co ma która, wybiera z koszyka,

Jemy ser z chlebem i masło z jaszczyka[13].

Po tem bankiecie chcący trunku zażyć,

Spieszno biegniemy do naszej piwnicy,

Którą nad winne więcej trzeba ważyć,

Czystej jak kryształ pod skałą krynicy:

Z tej co dzień dzbanem pijąc nie ubywa,

W pełni zostaje, nikt jej nie doliwa.

Gdy już z południa słońce nie zbyt grzeje,

Wychodzim z gęstych lasów na krzewiny;

Tam gdzie chłód miły od pagórków wieje

Igramy[14] w babkę pomiędzy jedliny,

Patrząc przez niskie krzaczki i jałowce,

Czy dobrze nasze napasły się owce.

Samym wieczorem zbliżając ku domu[15],

Zganiamy trzody społem do gromady;

Poznają owce, co należy komu,

Bierzemy swoje bez swaru[16], bez zwady:

Żadna nie zbłądzi do cudzej owczarnie[17],

Każda do swego sałaszu[18] się garnie.

My zaś pasterki do chaty chróścianej[19]

Nad pałac cichszej spieszym na spoczynek;

Mleka siadłego[20] na misce glinianej

Podjadszy[21], nie śląc po mięso na rynek;

Nie psują takie potrawy żołądka,

Dłużej my niż pan żyjem, niebożątka.

Opisanie oczu ciekawych Akteona[22]

Często ciekawe oko szkodę czyni w duszy,

Często w niewolne jarzmo wolnego zaprzęga;

Oko nasz nieprzyjaciel, mózg i ciało suszy,

Zdrów dopiero, wnet z niego żebrak niedołęga,

Choruje napiera się, a nie wie, że w trunku

Zamiast lekarstwa bierze złą śmierć w bassarunku[23].

Teć to są perspektywy misternej roboty,

I choć z daleka patrząc, nie nasyca wzroku,

Pędzi ciekawość szybko, dodaje ochoty,

Pozwala bezpieczeństwa, przyspieszając kroku;

Zaciekły oślep bieżąc, często w przepaść mierzy,

Oczy traci, gdy głowę o skałę uderzy.

Przypłacił ciekawości Akteon myśliwy,

Lubo[24] nie szukał w kniei damy lub jelenia;

Hartowną strzałę z łuku wypuściwszy chciwy,

Bieży w lot do harapu[25], ubił bez wątpienia,

A pragnąc oczy napaść, w pobitej zwierzynie

Topi wzrok równo z strzałą w kąpiącej dziewczynie.

Nie sądzi ją być z rzędu Bogiń wielowładnych,

Choć z twarzy coś Bozkiego[26], w groźnej minie czyta;

Pasterek dosyć widząc, przy piękności ładnych,

Żadnej się gust i z sercem tak mocno nie chwyta:

Im dłużej myje nogi, ciało wodą pleszcze[27],

Nie dość opodal widzieć, z bliska lepiej jeszcze.

Już wszelkich sztuk przybiera, dogodzić swej woli;

Raz się skrada pomiędzy gęstych drzew zarośle,

Wnet jak wąż pełznie w trawie, nie czując, że boli,

Gdy ciernie ostry bodziec w ciało miękkie pośle.

Nie dba na ciernie, głogi, osty i zawady

Ten, kto ciekawych oczu, rad słucha porady.

Stanął Akteon w mecie pożądanej blisko,

Tak, że już było trudno przydać więcej kroku;

Wnet Bożek łuczny z niego uczyni igrzysko,

Wnet pozna, co za skutek w zakazanym stoku,

W którym Dyana czysta, Bozkie myjąc członki

Na pokrycie nagości nie miała zasłonki.

W tym spojrzy w bok, postrzeże ukrytego szpiega:

Wstydem, a potem gniewem zdjęta, wodą pryśnie

Zalawszy oczy, sama szukając Nimf biega,

Okiem nań, słowem groźnym jak piorunem ciśnie,

Mówiąc mu: byś nie wydał przed światem sekretu,

Coś widział, bądź jeleniem, z mojego dekretu.

Ledwie co wymówiła Bogini zajadła,

Aż postać kawalera wybornej urody

Mieni się[28], bo twarz z głową natychmiast opadła.

Dopiero uznał, jakiej wzrok nabawił szkody,

Gdy w zamianę za ludzką i kształtną posturę

Brać musi jeleniową głowę, nogi, skórę.

Nie dosyć, że z człowieka przemieniony w zwierza

Lecz własnych psów sprobował tyraństwa nad sobą.

Wołać chce, ci go szarpią, lancą ku nim zmierza,

Myśląc wzdycha, cóż to jest Akteonie z tobą?

Za jednę oczu twoich chęć, przypłacasz śmiercią,

Okrywasz się jelenią i twoich psów siercią[29].

Otoż tak igrać z Bogi! a śmiałością grzeszyć?

Chronić się raczej życzę ich pomsty i gniewu:

Mają moc złych ukarać, mają dobrych cieszyć,

Człowieka niemym zrobią, mówić każą drzewu.

Często zła myśl, złe oko, gdzie żądza przeklęta,

Mieni ludzie w bestye i głupie bydlęta.

Reskrypt[30] pewnemu poecie bojącemu się grzmotów i zabicia od piorunów, że grzesznik

Mocny Bóg, to jest pewna, w piorunie i grzmocie;

Uznaj grzeszniku winę, wszakże idzie o cie[31].

Cóż za sposób w bojaźni nagłego karania,

Żal, wstyd szczery występków, do nich niewracania.

A gdy się w taką zbroję winowajco stroisz,

Czegóż grzmotów, błyskania, piorunów się boisz?

Chyba że po skończonej burzy, wichrze, strachu

Masz wolą[32] grzech przytulić do twojego gmachu.

Wiem, że Bóg sprawiedliwy, w doskonałych rządach

Równe w nim miłosierdzie; lub w ukrytych sądach.

Czemuż ja? czemuż i ty? czemu w piekle na dnie

Świat nie osiadł dla grzechu, kto tę skrytość zgadnie.

Truchlał Mojżesz na brzmiące ust Bozkich[33] odgłosy

Krzak widząc, rozzuwa się, w róg powstają włosy.

Rzecze z strachu: już więcej nie mów do mnie Panie,

Bo umrę, i włosów mi na głowie nie stanie.

Aż ach? jak pożyteczny ten głos, ta rozmowa

Gdy Mojżesz przykazanie na tablicy chowa.

I przynosi ludowi pełnemu rozpusty,

Letkie[34] jarzmo do pracy, a wieczne odpusty.

Więc Bóg jak ojciec dzieci nieposłuszne gromi,

Często zły nałóg, niewstyd[35], grzmotami uskromi.

I chociaż zagniewany, chociaż się zamierzy

Mija przecie grzesznika, w suchy dąb uderzy.

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Na Bobra złapanego w sieci od[36] pewnego łowczego, którym sąsiadów utraktował

Raz, gdy łowczemu przypadła myśl dobra

Rozstawić sieci na leśnego zwierza,

Przypadkiem jakimś, widzi w siatce bobra,

Co go natura bardziej do więcierza[37]

Napędzić miała jak stworzenie wodne.

Bóbr w kniei są to rzeczy dziwu godne.

Łowczy jak ludzki, dzieli się z sąsiedztwem

Częściami z bobra, by go z nim zażyli;

Przyznają wszyscy, że szczęścia łowiectwem

Bardziej niż bobrem gust swój nasycili,

Biorąc z łowczego łaski specyały[38],

Z których odorem napełnion dom cały.

Posłał dla młodej pani ogon spory,

Dla starej jakieś w papierze rupieci;

Te przeraźliwe zrobiły fetory,

Skutek bobrowy w nos, w garło[39] zaleci;

Dotknieniem owych śmierdzących kawalców[40],

Trudno tabaki zażyć trzy dni z palców[41].

Spyta się pani posłańca ciekawie:

Coś mi to przywiózł? on o strojach plecie:

Ta mowi[42]: dawno strojem się nie bawię,

Bom stara; a ten stroje chwali przecie.

Na koniec rzecze: ja o to nie stoję[43],

Komuś dał ogon, oddajże i stroje[44].

Na kompanią Franc-Massonów dla Kawalerów, i na kompanią de Mops dla Dam

Za mego wieku dwie kompanij weszło

Z ostatnią modą do Polski z Paryża;

Już tyle czasów temu lichu przeszło,

Czy świat do końca bliskiego się zniża.

Franc-masson znaczy wolnego mularza

Jak mur mocnego w sekcie sekretarza.

Nie wiem zkąd[45] Jejmość jakaś zaszła modna

Przywiózłszy z sobą mopsa na obróżce;

Znać społeczności z ludźmi będąc głodna,

Kładzie przy sobie wierność na poduszce,

Zachęca w order kompanij mopsa

Nie mając człeka, przypyta się do psa.

Kto by mię spytał: co bym z dwojga tego

Obrać myśliła, psa czy Franc-massona?

Wolę człowieka zawsze chociaż złego,

Wszak ludziom z ludźmi żyć rzecz przyrodzona;

Każdy to przyzna, nie masz myśleć na czym,

Że głupia liga z rodzajem sobaczym[46].

Chociaż Franc-masson wyklęty z ambony

Przecie za upór jego nikt nie ręczy,

Że od kościoła będąc odrzucony

Już go czart żywcem z potępionym dręczy.

Nie tak skwapliwy Bóg na kary nasze

Zbawi mularza, jak fartuch odpasze.

Szaweł kościoła prześladowca główny

Chce go rozrzucić i do szczętu zburzyć;

Wojuje z Bogiem, jakby mu był równy,

Myśli owieczki z owczarnie wykurzyć.

Cóż mu Bóg za to? z dobroci dowodów

Czyni go jeszcze doktorem narodów.

I tak niech będzie zmiennik apostata,

Przecie on człowiek z nieśmiertelną duszą;

Niechaj się z Lutrem, z Kalwinem pobrata,

Często go mocne skrupuły ususzą:

Myśli nieborak kontrakt czynić z jutrem,

Jakby się rozstać z Kalwinem i Lutrem.

Franc-masson przyjaźń w sekcie zachowuje

I miłość świadczy nad swym towarzyszem;

Wspomódz[47] bliźniego tak się obliguje[48],

Jeden drugiego nie cierpieć hołyszem[49].

Nie lepszaż przyjaźń z takim kameratem,

Niż dla wierności dać się zwać psu bratem?

Bo w tem stworzeniu ni dusza, ni sekta

Miejsca nie znajdzie, podły gust niewieści

U której takie psy mają respekta[50],

Że go całuje, na kolanach pieści:

Przy tych karessach[51] smrodliwie oddycha

Czy to mops młody, czy stara mopsicha.

Jeźli[52] za wierność psa kładziesz przy sobie

Na aksamitnem wezgłowiu u łóżka;

Ja cię przestrzegam z affektu[53] ku tobie,

Że śmiele przyjdzie twój domowy służka,

Przekupi wierność, mops na mięso łasy,

Przyniósłszy z sobą kawałek kiełbasy.

Na piękność Narcyssa, uciekającego od miłości Nimfy Echo nazwane

Darmo zaczynasz wojnę z miłością, Narcyssie,

Darmo się z nią potykasz[54] w stalowym kiryssie[55],

Darmo ufasz w orężu, w trójgraniastą szpadę,

Gdyć nagie dziecko wziąć ją potrafi przez zdradę;

Wnet jedna strzałka

Zwojuje śmiałka.

Uciekaj w skały, puszcze, w knieje, lasy ciemne,

Uznasz, że w twem myślistwie uciechy daremne;

Pójdzie miłość za tobą i tam ci dokuczy,

Zganić pychę, jak jej masz hołdować, nauczy.

Porzuć zwierzynę,

Kochaj dziewczynę.

Pokaż mi Bohatyra, którego w tem męztwie[56]

By nad nim miłość tryumf nie wzięła w zwycięztwie[57].

Każda broń z twardej stali wykowana[58] pryśnie,

Przez pancerze, szyszaki, snadno[59] się przeciśnie.

Marsa roboty

Zmieni w zaloty.

Przez mury, bramy, szańce, przez okopy, mosty,

Miłość ma wolny przystęp i gościniec prosty.

Jeszcze taka forteca w naturze nie była,

Której by miłość swoją sztuką nie dobyła.

Architekt za nic

Uchodzi z granic.

W głuchych jaskiniach znajdzie miłość Eremitę[60],

Zapuści w zimny krzemień, w iskrze ognie skryte,

I ten, co go dopiero trącano krzesiwem,

Staje się rozgorzałem w płomieniu łuczywem.

Aż kości święte

W popiół rozdęte.

Kryje się miłość rada w spuszczone kaptury,

Gdzie chcąc być niepoznana, w skromności postury

Przybiera swoję[61] postać, wnet jak się rozrucha[62]

Podnieść radzi kaptura i pocieszyć ducha;

Pozwoli oku

Zarwać widoku.

Darmo Westalskie panny[63] wota czynią mocne

Odprawiać pilne straże i dzienne, i nocne;

Bo gdy sen naturalny, której zpląta[64] oczy,

Z bliskiego ognia często rada iskra skoczy,

Aż łamie wiarę

Gani ofiarę.

Miłość śliczne purpury, co je wstyd farbuje

I czym się czystość zdobi, tak zmaże, zgluzuie,

Że potem żaden malarz glansu ni poloru,

Nie potrafi przywrócić własności koloru;

Opełzły farby

Bo w wstydzie karby.

Bywa miłość w ogródku obwiedzionym płotem

Złotej ligi małżeńskiej, choć jej to nic po tem,

Bozkie psować wyroki; lecz ta gospodyni

W gruntownym ogrodzeniu skryte dziury czyni,

Zkąd[65] wielkie szkody

W jarzynie młody[66].

Rozgrzeje miłość i tych, co je wiek zgrzybiały

Z ciepła naturalnego odmienił w śnieg biały,

Trudnej dokaże sztuki, jeźli[67] w zgniłym próchnie

Ognia mniej, dymu więcej znajdzie, gdy weń dmuchnie;

Bies się ucieszy

Gdy stary zgrzeszy.

Otoż masz jawny dowód Narcyssie zuchwały,

Że miłości w daninie hołduje świat cały;

Czują ludzie, czuje zwierz, czuje to co żyje,

Moc pani, z której władzy nikt się nie wybije.

Porzuć upory

Zażyi[68] pokory.

Idź tam życzę, gdzie Echo swym cię prosi głosem,

Często instynkt prowadzi za fortuny losem

Tych, co za wolą nieba i za ludzką radą

Chodzą i swego szczęścia w nich nadzieję kładą;

Kto się tak rządzi

Nigdy nie zbłądzi.

Lecz kto zuchwale stąpa, górą nosi oczy,

Wpadnie w dół lub się w wodzie głębokiej omoczy,

Jak Narcyss wzgardził Nimfę, a do źródła kwapił,

Z łez własnych trunku zażył i śmierci się napił.

Zkończył[69] ze wstydem

Wojnę z Kupidem.

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Na pysznego, który o sobie wiele trzyma i nad wszystkich się wynosi w doskonałości

Raz gdy się w pychę Merkuryusz[70] wzbije,

Chcąc ludzkie zdania o sobie wybadać,

Wnet takowego sposobu zażyje,

Ażeby z siebie własną postać składać,

A inną przybrać, żebraka czy kupca,

I udać na czas[71] z wymownego, głupca.

Wchodzi w mieszkanie, pewnego skulptora[72],

A ten usilnie pilnując rzemiosła,

Nie myśli, żeby zmyślona pokora

W dom jego Bogów sprowadziła posła;

Wycina nosy, oczy, usta, dłotem[73]

Bożkom, Boginiom i stawia w kąt potem.

Widzi Merkury misterne posągi

Marsa z Belloną w cudnej armaturze,

Jakie gotują do wojny zaciągi,

W jakiej bohatyr minie i posturze,

Z jaką Bellona przysługą dla męża

Trzyma potrzebne do boju oręża.

Widzi Wenerę z najpiękniejszą twarzą,

Przy niej Kupida, małego pieszczocha;

Tu się gołębie całują, tu parzą,

Tu się co żywo, karesuje[74], kocha,

I co być może człowiekowi miło,

Wszystko w tej sztuce wyrażone było.

Widzi Jowisza, jak na orła wsiada,

Widzi Junonę, jak z pawiem stoocznym

Igra, ten jak się do Semeli skrada,

Ta swe zabawy ma, przy dniu widocznym;

Argus płaczący, straż porzuca wreście[75],

To stadło oczu potrzebuje dwieście.

Widzi statuę myśliwej Dyanny,

Jak kształtną ręką psy na smyczy trzyma;

Łuk, kołczan, lance, niosą za nią panny,

Wiatr jej sukienke[76] nieznacznie poddyma:

Tu już zwierzyna postrzelana leży,

Żywa na rozkaz bogini w sieć bieży.

Widzi Apolla, jak pożarem płonie

Dla pięknej Dafny, co nim jawnie gardzi;

Narcyss sam siebie zakochawszy tonie,

Echo go ściga, ten ucieka bardzi[77]:

Dwóch amorotów miłość mściwa tropi

Jednego spali, drugiego utopi.

Widzi Prokrydę z kochanym Cefalem,

Jaki pożytek podejrzenie niesie

Między małżeństwem, co się kończy żalem;

Gdy żona męża szpieguje po lesie,

Któż winien, że mąż w kniei zamiast zwierza

Zabija żonę, co mu nie dowierza.

Patrzy na kształtną pięknej Ledy postać,

Jakim jej członki wyrobione tokiem,

Chciałby niejeden dziś Parysem zostać,

Byle tak żywej kędy dojrzał okiem;

Ale że nie masz w nadziei otuchy,

Przybrać się życzę w łabędziowe puchy.

Kiedy do woli wzrok napasł Merkury

W tak pięknych sztukach, widzi też swój własny

Posąg: więc spyta, w jakiej cenie który,

Spyta, za co ten w kąt zapchano ciasny,

W jakim szacunku Jowisz, Wenus, Juno,

Jazon co z Kolchów uwiózł złote runo.

Odpowie skulptor, że różność w naturze,

Nie wszystko dała jednemu, co w skarbie

Ma swoim; tak też, różność jest w marmurze,

W białości, w żyłkach, w glansie[78], w żywej farbie[79].

Kto się zna na tym, sam rozum dyktuje,

Co marmur, praca, kształt w sztuce kosztuje.

A żeś ciekawy, opowiem ci o tych,

Co w jednym rządzie[80] na tej stoją stronie,

Żadnej od kilku set czerwonych złotych

Przedać[81] nie myślę, kto zajedzie po nie;

Ci zaś co pod tą ścianą są zebrani

W mniejszej są wadze, więc ich oddam tani[82].

Jeszcze nie dosyć dla Merkuryusza,

Chce wiedzieć drogość swojego bałwana[83].

Z bliska przystąpi, ręką, nogą rusza,

Rzecze: czemu ta sztuka zaniedbana?

I co by za nią chciał rzemieślnik złota?

Sądząc, że w cenie wielka zajdzie kwota.

Opaczną[84] słyszy odpowiedź w te tropy:

Że gdyby kupiec dziś przybył z trafunku[85],

Za tego błazna nie chciałbym i kopy,

Lecz bym go przydał z chęcią w podarunku,

Bylem się pozbył spraw cudzych cenzora,

Kassy[86] złodziejów, a Bożków[87] faktora[88].

Nie w smak to było Merkuremu słuchać

Bo mu inaczej obiecała pycha,

Że pod nos śmiele miał każdemu dmuchać,

Teraz go na łeb ambicya spycha,

Mówiąc mu w oczy: że ostatni zbrodzien[89]

W tym charakterze szubienicy godzien.

Dopiero w myśli sam siebie poznaje,

Co to za defekt w nim dotąd panował;

Przeklina stan swój, ambicyi łaje,

Że tylko siebie nad wszystkich szacował:

Odtąd przyrzeka, że swój umysł hardy

Potępi, co go wprowadził do wzgardy.

Skargi kilku Dam w spólnej kompanji będących, dla jakich racyi z Mężami swojemi żyć nie chcą

W pewnym ogrodzie pomiędzy szpalery

W czas ranny chodząc szeptałam pacierze,

Słucham ciekawie, że jakieś afery

Sekretne mają Damy przy kwaterze,

Siedząc na darniu[90] w figurę kanapy[91],

Co raz z tabakier zażywają rapy.

Nadstawiam ucha przez grabiny gęste,

Liście[92] mnie swoim zasłoniło cieniem;

Widzę łzy z oczu, a wzdychania częste,

Uważam i mam litość nad stworzeniem

Płci mojej, ledwie wraz z nimi nie kwilę,

Nie wiedząc, że to płaczą krokodyle.

Pierwsza zaczyna żal do męża prawić,

Że jak smok siedzi na łańcuchu w domu,

Nic nie dba, bym się czem miała zabawić,

Sługi nie pytaj, zagrać nie masz komu,

Ani takiego, żeby mnie zrozumiał

W mądrych dyskursach rezonować[93] umiał.

Jakże tu mięszkać[94] z takim domatorem,

Co tylko wołom karmnym krzyżów maca,

Zboże na targi wyprawuje worem,

Prostych to osób z taką zrzędą praca;

Kawy w mym domu nie znajdzie trzech ziarnek,

Piwa mi z serem zagrzać każe garnek.

Druga głos bierze: ach! miła sąsiadko

Więcej ja cierpię z moim skąpcem męki,

Kaszki na wieczór nagotuje rzadko,

Kluczy z zapasa nie da mi do ręki;

Muszek, wstąg, szpilek z marsem[95] kiedy kupi,

Jak z nim żyć, kiedy i skąpy, i głupi.

Od trzeciej skarga zachodzi osoby

Mówiąc: fraszka to, godna śmiechu sprawa;

Mnie by zapłakać gdy nie znam co roby[96],

Sejmów nie widzę, nie wiem gdzie Warszawa,

Choćby mi boków naszturkano w ciżbie

Bylem z raz była w Senatorskiej[97] izbie.

Nie wiem co jest bal, assamble[98], reduty[99],

Mój mnie jegomość osadził przy kurach:

Paź do ogona ma łatane buty,

O blondynowych[100] nie chce garniturach

Wiedzieć, żebym je mieć mogła na modę;

Otoż z tych racyi z gapiem się rozwiodę.

Czwarta z westchnieniem rzecze: ja się cieszę

Żem nie ja tylko sama nieszczęśliwa;

Mój Borys nie chciał sprawić mi bekieszę[101],

Takiej jak teraz modny wiek zażywa,

Aksamit ponso podszyty marmurkiem

Po szwach z masyfu bramowano sznurkiem.

Sukna mi kupił miasto[102] aksamitu,

Szlamy wytarte z lamusu sprowadził,

Na to u żyda[103] zaciągnął kredytu,

Mnie przy gałganach z kuśnierzem zasadził;

Zważcież, jeżeli nie mam się czem smucić,

Z tak słusznych przyczyn prostaka porzucić.

Ostatnia mówi: jam się w wachlarzyku

Pięknym kochała, gdzie miniatura

Postać Kupida niby w ołtarzyku

Wstawiła, co mu dać mogła natura,

Wszystko wyraźne, w tak subtelnej sztuce

Było, a resztę dla żalu ukrócę.

Mój Satyr wziąwszy wachlarz w grube ręce,

Jak jął wachlować niby kowal miechem,

Nie uważając na członki chłopięce,

Rozumiał, że to z pachołkiem Wojciechem,

Za pasy chodzi, złamał kość słoniową;

Rura za rurę osądził wołową.

Ja pełna będąc cholery[104] i żalu,

Odjeżdżam z domu porzuciwszy dzieci,

Na pożegnaniu powiem mu: brutalu,

Już z tobą żyję rok dziesiąty trzeci,

Dłużej nie myślę, intencyi nie kryję,

Wiedz, w jakiej cenie są galanterye.

Dłużej nie mogąc słuchać rzeczy podłych,

Zatulam uszy, a zaciskam zęby,

Uchodzę od tych piąciu[105] Dam rozwiodłych,

Aby mi słowo nie wypadło z gęby,

Powiedzieć prawdę, że nie masz racyi

Ni do rozwodu, ni separacyi.

Milczałam dotąd, chcąc sekret zachować

Dla wstydu, żem też i ja białogłowa;

Odtąd zaczynam mężatki rachować,

Zamiast pięć panien głupich, co je zowią

W Ewangelij, że w lampach nie miały

Oleju, od drzwi precz odejść musiały.

Prędzej bym pannom niewiadomym rzeczy

Błąd darowała niżeli zamężnym,

Które gdy stuła ślubem ubezpieczy,

I stan ich węzłem zadziergnie[106] potężnym,

Pomocą Boga wraz świętych wezwaniem

Wolą utwierdzi, iść za swoim zdaniem.

Jest to żart z Bogiem, z Świętymi igraszka,

Ołtarz podobno u nich Gdańskim Biurem[107];

Przysięgać jawnie, bagatela, fraszka,

Ufając, że się pięknych pereł sznurem

W zastaw złożonym, wyplątają[108] z węzła:

Ciałoć[109] swobodne, lecz dusza uwięzła.

Wiem, że niejednej w sumieniu zawierci

Robak, choć go chce umorzyć sposoby:

Nie opuszczę cię aż do samej śmierci;

Opuszcza snadno[110] dla podłej osoby:

Przymierze z Stwórcą dla stworzenia łamie,

Idź precz Antoni, żyj ze mną Adamie.

Jeźli[111] dla racyi wyżej wyrażonych

Kochane panie szukacie rozwodu,

Nie miejcie za złe, że was rozpuszczonych

W swywoli sądzę; Polskiemu[112] narodu[113]

Krzywdę czynicie, z siebie śmiechy, żarty;

Honor wasz płacze, że goły, wytarty.

Czy słuszna? żeby Rzym, Nuncyaturę[114],

Konsystorz[115] kłócić niegodziwą sprawą:

Bóg dobry, iże piorunową chmurę

Nie ześle, w piekło nie wyprawi nawą[116].

Przyjdzie kres, kiedy z życiem was rozwiedzie,

Będzie wiedziała każda, dokąd jedzie.

Żałują wielu, żałuję też i ja

Pasterzów naszych zacnych i pobożnych

Że się o uszy niewinne obija

Echo zgorszenia w materyach różnych.

Radziemy zażyć sztuki Ulissesa

Być głuchym, mijać Syren interesa[117].

Awersya[118] pewnej Damy całe życie bawiącej u wielkich Dworów, przy których gdy nie tylko same próżność, nieszczerość, zazdrość i wiele defektów uznała, waletę[119] życiu takiemu wypowiada, a na spokojniejsze się wybiera

Wszystko, co stworzył Bóg ręką i słowem,

Ustąpić czasy muszą stare nowem,

I nic trwałego nie zostawił światu,

Z wiekiem człowieka nie czyniąc traktatu.

Dla tego, żeby z odmian oczywistych

Nie zatapiał się w fortunach ojczystych,

Ojczyznę raczej bez końca trwającą

Szacował drożej nad przemijającą.

Rozum nas uczy i oczy otwiera,

Że kto się rodzi, ten pewnie umiera.

Dzierżawcą jesteś tylko, nie dziedzicem,

Oddaj, coś nadto wydarł komu z licem.

Sam pan Bóg wieczny bez czasu, bez końca,

Stateczny[120] w łaskach, w nieszczęściu obrońca.

W tym jednym połóż gruntowną nadzieję,

Gdyż to, co świat dał, wiatr z plewą rozwieje.

Przebież obszerny okrąg ziemi całej

Ujrzysz ruiny w machinie nietrwałej.

Pyszny Babilon, wyniosłe kolosy,

Że były słyszysz, oczy widzą stosy.

Miasta, fortece, zamki niedobyte,

W twardych opokach, w żywych skałach ryte,

Spytaj kto zburzył, kto rozsypał w prochy?

Czas, co z wszech rzeczy zwykł czynić motłochy[121].

I tak cokolwiek rodzi się pod słońcem,

Ledwie żyć pocznie, aż początek końcem;

I co dopiero z ziemie wierzch pokaże,

W tęż samę drogę czas się wybrać każe.

Przypatrz się wiośnie, jak pięknie nastaje

W pęczu list kryjąc wnet odziewa gaje;

Pokrywa nagość drzew przez zimę zdartą

W nową je barwę stroi niewytartą.

Cóż gdy niedługie w tych strojach pociechy?

Nastąpi jesień, wiosna dudy w miechy[122].

Czując, że ją wnet do siebie zawoła,

Obedrze z sukni, aż ta znowu goła.

Zielone trawy co w jednym kolorze,

Z szmaragdem chodzą, ledwo nie w polorze,

Też same skutki z swej własności mają,

Że wzrok patrzących na się naprawiają[123].

Długoż wam służy ta żywość wesoła?

Ta piękność kwiatów, te pachniące[124] zioła?

Które w swych miętkich[125] jedwabiach kryjecie,

Zieloność dobrą nadzieją zowiecie.

Ale jak długo te cieszą nadzieje?

Póki szkodliwy wiatr was nie zawieje.

Bo skoro słońce osuszy was z rosy

Wnet zwiędłe, blade, pójdziecie pod kosy;

Na cóż mam bawić pióro, rękę, myśli,

Im głębiej wchodzę, tym mi wybrnąć ściśli[126].

Każdego uczy codzienna praktyka

Co dziś jaśniało, jutro z cieniem znika.

W takowym lata całe bawiąc błędzie,

Poczne[127] raz myślić[128], co też dalej będzie,

Gdy po skończonych tańcach, muzyk, lutnie,

Czas nożycami stronę moję[129] utnie.

Spyta mię potem, kędy[130] czas strawiłam,

Na jaką wieczność sobie zarobiłam.

Wstyd mówić głośno, cicho brzęczę z muchą,

Że całe życie żyłam dworską juchą.

W której dopiero dobrawszy się smaku,

Właśnie tak jakby w wyszeptanym raku.

Więc odtąd zacznę poprawiać errorów[131],

Tracąc appetyt[132] do dworskich saporów[133].

Teatrum ci to na rozliczne sceny,

Tu śmiech, tu żarty, jużci smutne treny;

Ten się uskarża, że został w afroncie,

Ta urażona słowem, płacze w kącie.

Zacznie się taniec na przestronnej sali

Świec w lustrach pełno, każdy chojność chwali.

Ci mówią, wnet nam rozrywka uroście,

Niech tylko wszyscy poschodzą się goście.

Więc dwóch albo trzech sprzysięgłych kompanów

Z daleka stojąc od siedzących panów,

Taką zabawę biorą złej natury,

Żeby nikt nie był z ich wolny cenzury.

Jeden drugiego w bok trącając rzecze:

Patrz jak się za tą ogon długi wlecze.

Na tej opięto, kuso, graty stare;

Znać w wodzie stała, gdy jej brano miarę.

Ta jak żółw głową albo bażant chwieje,

Ta zaś pod żaglem, leci, gdy wiatr wieje.

Szum szelest za nią, ni bies kogo niesie,

Czyli więc zwierza uganiają w lesie.

Ta jak sikorka lub czeczotka drobna,

Ta z nóg wysokich do czapli podobna.

Za tą garb stoi okryty płaszczykiem,

Tak kształtna, jakby wielbłąd pod dywdykiem.

Ten w ogród cudzy musiał albo w żyto

Często zaglądać, że mu biodro zbito.

Powłóczy nogę, znaczna za nim ściszka[134],

A w opasaniu jak wątrobna kiszka.

Ów z taką miną w korwetach się sadzi,

Ledwo o ścianę tyłem nie zawadzi.

Rozumi, że to przed karytą[135] pląsa,

Gdy w kawalkacie jadąc kręci wąsa.

Otoż tych skutków specyały dworskie.

Lepiej gryść suchar i pić wody morskie,

Niż przy biszkoktach i trunkach gustownych

Na targowisko przyść[136] ludzi obmownych.

Piękna zabawa na strawionym czasie:

Gdybyś postawił pilność przy kompasie,

Żadna godzina w pracy nie wakuje[137];

Ten szyje buty, ów suknie nicuje[138],

Niektóry rano wstał jak na pańszczyznę,

Pracuje głową, co za robociznę

Dzisiaj potrzebną zacząć na pożytek:

Myśli, mózg suszy, w zadumianiu[139] wszytek[140].

Bierze paciorki[141], sto ścieszek[142] udepce,

W rękach pacierze, w ucho djabeł[143] szepce:

Tych jeno[144] bracie chwytaj się przekupi,

Bierz jako mądry, kiedyć daje głupi.

Kontent z konceptu swojego ministra[145]

Chwaląc poradę, że w biegłości bystra,

Spieszy z napchanym za pokoje worem,

Trząsa z judaszem[146] bliźniego honorem.

Powraca wesół, zyskał na frymarku[147],

Nie śpi, nie żyłby lepiej na jarmarku.

Za wypróżnione sakwy ludzkiej sławy,

Wynosi tłomok podobień[148] do nawy[149].

Więc to przypiszę Bozkiej[150] opatrzności;

Modlitwa rzecze, w wielkiej gorącości

Którą codziennie klepiąc to przyznaje,

Że kto wstał rano, temu pan Bóg daje.

Mylisz się, żebyć Bóg za to miał płacić

Zdzierstwa twojego występek bogacić.

Jużeś sam sobie uczynił nadgrodę[151]

Hołyszaś[152] pokrył przez bliźniego szkodę.

Są tacy co się przyjaciółmi liczą,

Przychodząc z radą, że im dobrze życzą.

Przyjaciel w radzie, szczera w ustach mowa

Cóż gdy wąż chytry w zanadrzu się chowa.

Zaczyna dyskurs, już o sekret prosi,

Pogląda w kąty i głowę podnosi

Jeźli[153] kto z boku nie nadstawia ucha:

To co dwaj mówią, niech trzeci nie słucha;

Ledwie doczekać może odpowiedzi

Swego kompana, jak na węglach siedzi.

Chcąc słówko złapać jak ptaszka w swe siatki.

Złapawszy skubie, dusi, sadza w klatki.

Otoż tak czynią z przyjaciółmi właśnie:

Sam zaczął dyskurs, prawiąc różne baśnie.

O to co prosił, by było w sekrecie,

Do wszystkich chodzi, tyle troje[154] plecie.

Gdyby mi czasu wystarczyło tyle,

Opisać stratę w próżnem życiu chwile.

Żałuję tylko, że wiek uszedł marnie;

Wstyd mię w korzyści częstokroć ogarnie.

Niech kto chce w dworskiem życiu smaki czuje,

Niech w odebranych respektach[155] góruje,

Niech się zaszczyca wszelkiemi fawory,

Niechaj mu wszyscy oddają honory;

Mnie zazdrość siedząc w kąciku nie bierze,

Życie osobne[156], że szczęśliwe wierzę.

Życie kochane bez gminu, bez zgraje[157],

Nikt mnie nie zdradzi, nikt mnie nie połaje.

Cichość spokojna, książka i robota;

Z tymi rozrywka, gdy przyjdzie ochota.

Tych się nie strzegę, choć z nimi rozmawiam,

One nikogo, i ja nie obmawiam.

Więc póki Bozka[158] wola żyć mi każe,

Póki śmierć mego imienia nie zmaże,

Póki grób z ciałem mem się nie powita,

Osobność kochać będę, z dworem kwita.

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Siostra Bratu posyłająca książkę listów Dam Greckich

Damy ci Greckie[159] posyłam tym czasem,

Kochany Bracie, dla twojej zabawy;

Kiedy od Polek uchodzisz nawiasem,

Bądź na Grekinie przynajmniej łaskawy.

Aczej ci dadzą sposób oczywisty

Kochać się z bliska, kochać się przez listy.

Jeźlić[160] z tych która do gustu przypadnie,

Wolno ją będzie akceptować, pieścić;

Panu swej woli wszystko czynić snadnie,

Byle się mogła w twym rodzie pomieścić.

Ja sobie życzę, i nie zbłądzę głową,

Mieć amazonkę, od pola bratową.

Opisanie wzajemnej miłości tejże Siostry z Bratem

Nie byłoby to w podziwieniu żadnem

W ten czas, kiedy wiek szczęśliwością słynął,

Gdy był użytszym[161], w wybaczeniu snadnem[162],

I kiedy złotem, miodem, mlekiem, płynął:

Ażeby jaka w rodzie alternata[163]

Zabronić miała siostrze kochać brata.

Ale w tej porze zwać możemy cudem,

Gdzie szczera miłość, w gniazdzie[164] rodowitem

Termin znalazła między dwojga ludem,

Kochającym się prawem przyzwoitem;

Jak para ptasząt sympatycznym związkiem,

Takim brat siostrę lubi obowiązkiem.

Rzekłabym, że się z Jowisza i Ledy

Jak Pollux, Kastor, Helena rodzili;

Że sama zgoda panowała wtedy,

W łabęcim[165] jaju spólnie z sobą żyli:

Znajdziesz tę miłość dziś między bliźnięty,

Tak z Maryanną kocha się Wincenty.

Na dwóch ludzi kochających sie[166] skrycie bez proporcyi Fortuny i Honoru

Śmieszną robotę, a mały pożytek

Zaczął Kupido w dwojgu ludziach z pracą;

Ten wysechł jak wiór, w zamyśleniu wszytek[167],

Ta wzdycha, jęczy za niepewną płacą:

Bo kto przetakiem[168] chce naczerpać wody,

Fatygi wiele, a mało ochłody.

Skrada się kotek do mleka że słodkie,

Ledwo co liznął nieborak śmietany;

Zapomniał, że w tym gusta będą krótkie,

Odrzekłby[169] się jej, gdy za nie skarany.

Każdy tak rzecze, kto o tem usłyszy,

Niech kot nie szuka mleka, ale myszy.

Nie myśl o krówce, której Argus[170] strzeże;

Trudno stu oczom snu przybrać twardego.

Nie myśl Danae[171] wyprowadzić z wieże[172],

Nie twój to koncept, trzeba mocniejszego;

Ty nie potrafisz złote sypać deszcze,

Ni snem oszukać, a ostrożnych jeszcze.

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Na kochającą się przez dwanaście lat parę i Maryasz[173] ich

Nie sam to Jakób[174] wysłużył w lat wiele,

Pasący owiec trzody u Labana,

Kochaną swoją i miłą Rachele;

Byle w małżeństwo była mu oddana,

Nieprzykro było chłód i ciepło znosić,

Żeby bezpiecznie o Rachelę prosić.

Jest teraz równy Michał Jakobowi

W statecznem sercu, do czystej Zuzanny

Służy lat kilka wiernie Labanowi,

Dawną miłością utyskuje ranny:

Przyznać możemy, ile świadków nas tu,

Służy kochając blisko lat czternastu.

Niech ci Zuzanno, i tobie Michale

Bóg obfitością łask swych błogosławi,

Stateczne serca w potomnej pochwale

Jak dwa brylanty bez skazy wystawi:

Niech was do pary miłość z wiarą sprzęgą,

Wieczne przymierze zawiąże przysięgą.

Bądź zaś ostrożny, wszedłszy do złożenia,

Przypatrz się dobrze temu, coś wysłużył;

Chcąc gust nasycić długiego pragnienia,

Żeby kto zdrady dla ciebie nie użył:

Swym wierzaj oczom, nie powieści czyi[175],

Byś zamiast Rachel, nie wziął ślepej Lii.

Jak od Labana, wynidziesz[176] z Rachelą,

Niech cię fortuna szczęścia drogą wiedzie,

Słodkie pożycie niech wam nieba ścielą,

Byście goryczy nie znali, jak w miedzie[177];

A twej wysługi ta będzie pamiątka,

Kiedyć się będą rodzić pstre jagniątka.

Na Obraz płaczącego Kupidyna i smutnej Wenery

Cóż się to z tobą Kupidynie dzieje,

Gdy płaczesz na to, że cię ogień grzeje?

Wszak miłość, której synem cię nazwali,

Nie wodą chłodzi, ale ogniem pali.

Nie masz co chwalić tej w tobie odmiany,

Krytycznej za nią, godzieneś nagany:

Chcąc łzami zalać takowe płomienie,

Co im przeciwne zimnych wód chłodzenie.

Nie wiem kogo z was winić w tej intrydze,

Gdy twarz Wenery w smutnej minie widzę.

Kupido płacze, ta oczy odwraca,

Próżna z amorów waszych taka praca.

Przypisanie pewnemu Kawalerowi, który za jednem strzeleniem młyn na wodzie, domy na lądzie spalił

Z dwóch zodyacznych znaków[178] sformowany

Kawaler z serca, a bohatyr z miny,

Nie zmierza w tarczą, nie strzela do ściany;

Gdzie strzeli, płoną ogniem domy, młyny:

Wodnik na wodzie, i strzela, i pali,

Strzelec na lądzie, któż go nie pochwali?

Przypisy:

1. od pewnej pasterki — tu w znaczeniu: przez pewną pasterkę (napisana). [przypis edytorski]

2. prawie — tu: poprawnie, prawidłowo. [przypis edytorski]

3. żeną (daw.) — wyganiają. [przypis edytorski]

4. lera — tu: lira. [przypis edytorski]

5. nie wiem co tęsknić — zdania eliptyczne; inaczej: nie wiem, co znaczy (co to jest) tęsknić. [przypis edytorski]

6. strzedz — dziś popr. forma ubezdźwięczniona: strzec. [przypis edytorski]

7. bieżyć (daw.) — iść, zmierzać w jakimś kierunku. [przypis edytorski]

8. szczesać — dziś popr.: sczesać; wyczesać, uczesać. [przypis edytorski]

9. zabawa (daw.) — zajęcie. [przypis edytorski]

10. dzień cały przeminie godzin — dzień cały przeminie jak godzina. [przypis edytorski]

11. głowy sobie strojem — dziś: głowy sobie stroimy. [przypis edytorski]

12. nie stać o coś — nie dbać o coś. [przypis edytorski]

13. jaszczyk — tu: skrzynka. [przypis edytorski]

14. igrać — bawić się. [przypis edytorski]

15. ku domu — dziś popr. forma C.lp: ku domowi. [przypis edytorski]

16. swar — kłótnia. [przypis edytorski]

17. do (...) owczarnie — dziś popr. forma D.lp r.ż.: do owczarni. [przypis edytorski]

18. sałasz — dziś popr.: szałas; daw. chatka pasterska. [przypis edytorski]

19. chróściany — dziś popr.: chruściany. [przypis edytorski]

20. mleko siadłe — dziś popr.: mleko zsiadłe; kwaśne mleko. [przypis edytorski]

21. podjadszy — dziś popr. forma imiesłowu przysł.: podjadłszy. [przypis edytorski]

22. Akteon (mit. gr.) — myśliwy; zobaczył przypadkiem boginię łowów, Artemidę, w kąpieli; za to świętokradztwo został zamieniony w jelenia i zginął rozszarpany przez własne psy. [przypis edytorski]

23. bassarunek właśc. basarunek (z niem.) — wynagrodzenie za krzywdę; odszkodowanie. [przypis edytorski]

24. lubo — chociaż. [przypis edytorski]

25. harap — tu: zdobycz; od niem. „herab!” (tutaj, do nogi), będącego zawołaniem stosowanym przez myśliwych, by odciągnąć psy od upolowanej zwierzyny i nie dopuścić do jej rozszarpania. [przypis edytorski]

26. bozki — dziś ubezdźwięcznione: boski. [przypis edytorski]

27. pleszcze — dziś popr.: pluszcze. [przypis edytorski]

28. mienić się (daw.) — zmieniać się. [przypis edytorski]

29. sierć — dziś popr.: sierść. [przypis edytorski]

30. reskrypt — pisemna odpowiedź. [przypis edytorski]

31. o cie — o cię; o ciebie. [przypis edytorski]

32. masz wolą (daw.) — masz wolę; chcesz. [przypis edytorski]

33. Bozki — dziś popr. forma ubezdźwięczniona: boski. [przypis edytorski]

34. letki — dziś popr.: lekki. [przypis edytorski]

35. niewstyd — bezwstyd. [przypis edytorski]

36. od (daw.) — tu: przez. [przypis edytorski]

37. więcierz (daw.) — rodzaj sieci rybackiej. [przypis edytorski]

38. specyał (daw.) — dziś: specjał; rarytas, rzecz wyborna. [przypis edytorski]

39. garło (daw.) — dziś popr.: gardło. [przypis edytorski]

40. kawalec (daw., gw.) — kawałek; szczątek, fragment. [przypis edytorski]

41. Dotknieniem owych śmierdzących kawalców, trudno tabaki zażyć (...) — znaczenie konstrukcji zdaniowej: Jeśli się dotknie owe śmierdzące kawałki, trudno (potem) przez trzy dni zażyć palcami tabaki. [przypis edytorski]

42. mowić — dziś: mówić. [przypis edytorski]

43. nie stać o coś (daw.) — nie dbać o coś. [przypis edytorski]

44. stroje — tu: jądra. Na bobry polowano ze względu na ich futro oraz znajdujące się właśnie nad jądrami gruczoły, których wydzielina wykorzystywana była w celach medycznych i kosmetycznych. Od starożytności przypisywano bobrom, że dokonują autokastracji. Nie widząc możliwości, by umknąć myśliwemu, bobry same miały odgryzać sobie jądra i porzucając prześladowcy ten łup, uchodzić z życiem; wyraz „kastracja” miał pochodzić od łac. nazwy bobra: castor (choć bardziej uzasadnione byłoby etymologiczne wywodzenie nazwy rzecznych budowniczych od łac. castrum: budynek warowny, twierdza). Do tego właśnie wierzenia odnosi się w sposób żartobliwy wiersz: w finalnej odpowiedzi starszej damy pojawia się aluzja do łowów, lecz miłosnych; obdarowana niechcianym, cuchnącym prezentem, oświadcza dowcipnie, że złożenie jej „strojów” bobrowych w darze jest nieporozumieniem, ponieważ nie występuje już w roli łowczyni. [przypis edytorski]

45. zkąd — dziś ubezdźwięcznione: skąd. [przypis edytorski]

46. sobaczy (z ros.) — psi. [przypis edytorski]

47. wspomódz — dziś popr.: wspomóc. [przypis edytorski]

48. obligować się — zobowiązywać się. [przypis edytorski]

49. jeden drugiego nie cierpieć hołyszem — nie tolerować, by drugi był biedakiem. [przypis edytorski]

50. respekta — szacunek, względy. [przypis edytorski]

51. karessy — karesy; pieszczoty, czułości. [przypis edytorski]

52. jeźli — dziś popr.: jeśli. [przypis edytorski]

53. affekt — tu: uczucie. [przypis edytorski]

54. potykać się — walczyć, stawać do pojedynku. [przypis edytorski]

55. kirys — pancerz chroniący tułów; tu w pisowni starop. z podwojonym s. [przypis edytorski]

56. męztwie — dziś popr. forma ubezdźwięczniona: męstwie. [przypis edytorski]

57. zwycięztwie — dziś popr. forma ubezdźwięczniona: zwycięstwie. [przypis edytorski]

58. wykowany (daw.) — wykuty; por. kowal. [przypis edytorski]

59. snadno (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

60. eremita — pustelnik. [przypis edytorski]

61. swoję — dziś popr.: swoją. [przypis edytorski]

62. rozruchać się — dziś popr.: rozruszać się; por. ruch. [przypis edytorski]

63. westalskie panny — westalki; dziewice-kapłanki bogini Westy. [przypis edytorski]

64. zpląta — dziś popr.: splącze. [przypis edytorski]

65. zkąd — dziś popr. forma ubezdźwięczniona: skąd. [przypis edytorski]

66. w (...) młody — dziś popr.: w młodej. [przypis edytorski]

67. jeźli — dziś popr. forma ubezdźwięczniona: jeśli. [przypis edytorski]

68. zażyi — dziś popr.: zażyj. [przypis edytorski]

69. zkończył — dziś popr. forma ubezdźwięczniona: skończył. [przypis edytorski]

70. Merkuryusz (mit. rzym.) — Merkury, posłaniec bogów, opiekun kupców, podróżników i złodziei. [przypis edytorski]

71. na czas — czasowo, tymczasem; nie na stałe. [przypis edytorski]

72. skulptor — rzeźbiarz. [przypis edytorski]

73. dłoto — dziś popr.: dłuto. [przypis edytorski]

74. karesować się — pieścić się. [przypis edytorski]

75. wreście (daw.) — dziś popr.: wreszcie. [przypis edytorski]

76. sukienke — dziś popr.: sukienkę. [przypis edytorski]

77. bardzi — dziś popr.: bardziej. [przypis edytorski]

78. glans — połysk. [przypis edytorski]

79. farba (daw.) — kolor, barwa. [przypis edytorski]

80. w rządzie — dziś popr.: w rzędzie. [przypis edytorski]

81. przedać (daw.) — dziś: sprzedać. [przypis edytorski]

82. tani — dziś popr.: taniej. [przypis edytorski]

83. bałwan — tu: posąg przedstawiający bożka. [przypis edytorski]

84. opaczny — tu: przeciwny, odwrotny. [przypis edytorski]

85. trafunek — przypadek. [przypis edytorski]

86. kassa — dziś popr.: kasy. [przypis edytorski]

87. Bożków — dziś popr. małą literą: bożków. [przypis edytorski]

88. faktor — pośrednik. [przypis edytorski]

89. zbrodzien a. zbrodzień — dziś popr. forma: zbrodniarz. [przypis edytorski]

90. na darniu — dziś: na darni. [przypis edytorski]

91. w figurę kanapy — w kształcie kanapy. [przypis edytorski]

92. liście mnie (...) zasłoniło — tu: listowie. [przypis edytorski]

93. rezonować — wypowiadać się elokwentnie, rozprawiać śmiało, krytycznie przedstawiać swoje zdanie; moralizować, mądrzyć się. [przypis edytorski]

94. mięszkać (daw.) — dziś popr.: mieszkać. [przypis edytorski]

95. z marsem — ze srogą miną. [przypis edytorski]

96. rob — robron; szeroka suknia balowa popularna w XVIII w. [przypis edytorski]

97. Senatorskiej izbie — dziś popr. małą literą: senatorskiej. [przypis edytorski]

98. assamble (z fr.) — spotkania towarzyskie. [przypis edytorski]

99. reduta (daw.) — zabawa towarzyska, łącząca bal (często maskowy) oraz grę w karty dla panów i plotki oraz swatanie par dla pań. [przypis edytorski]

100. blondynowy — wykonany z blondyny, tj. koronki klockowej z surowego jedwabiu. [przypis edytorski]

101. bekiesza — rodzaj długiego płaszcza podszytego futrem, szamerowanego i zapinanego na pętlice z ozdobnego sznura. [przypis edytorski]

102. miasto (daw.) — zamiast. [przypis edytorski]

103. żyd — wyznawca judaizmu. [przypis edytorski]

104. cholera — tu: gniew, wściekłość. [przypis edytorski]

105. piąciu (daw.) — dziś popr. D.lm: pięciu. [przypis edytorski]

106. zadziergnąć — dziś popr.: zadzierzgnąć. [przypis edytorski]

107. gdańskie biuro — biuro handlowe, kupieckie; Gdańsk był głównym ośrodkiem handlu zbożem i in. surowcami eksportowanymi z Rzeczypospolitej, siedzibą kupców pośredniczących w tym handlu. [przypis edytorski]

108. wyplątają — dziś popr.: wyplączą. [przypis edytorski]

109. ciałoć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]

110. snadno (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

111. jeźli — dziś: jeśli. [przypis edytorski]

112. Polskiemu — dziś popr. małą literą: polskiemu. [przypis edytorski]

113. narodu — dziś popr. C.lp: narodowi. [przypis edytorski]

114. nuncjatura — przedstawicielstwo dyplomatyczne Watykanu. [przypis edytorski]

115. konsystorz (łac. consistorium: zgromadzenie) — daw. w kościele katolickim zgromadzenie doradców biskupa (kurii biskupiej) zbierające się pod przewodnictwem biskupa dla rozstrzygania spraw administracyjno-sądowniczych. [przypis edytorski]

116. nawa (daw., z łac.) — statek, okręt; por. nawigacja. [przypis edytorski]

117. interesa — dziś popr. M.lm: interesy. [przypis edytorski]

118. awersja (z łac.) — tu: zniechęcenie, odwrócenie się ku czemu innemu wskutek rozczarowania. [przypis edytorski]

119. waleta (z łac. vale: bądź zdrów) — pożegnanie. [przypis edytorski]

120. stateczny (daw.) — niezmienny, stały. [przypis edytorski]

121. motłoch — zbieranina; tu: śmieci, odpady, ruina. [przypis edytorski]

122. dudy w miechy — przen.: koniec zabawy; zbierać się do odejścia. [przypis edytorski]

123. naprawiać — tu: naprowadzać, kierować; przyciągać. [przypis edytorski]

124. pachniące — dziś popr.: pachnące. [przypis edytorski]

125. miętki — dziś popr.: miękki. [przypis edytorski]

126. ściśli — ściślej; tu: trudniej. [przypis edytorski]

127. poczne — dziś popr.: pocznę. [przypis edytorski]

128. myślić — dziś popr.: myśleć. [przypis edytorski]

129. moję — dziś popr.: moją. [przypis edytorski]

130. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

131. errory — błędy. [przypis edytorski]

132. appetyt (daw.) — dziś: apetyt. [przypis edytorski]

133. sapory (daw.) — wonne przyprawy stosowane do potraw. [przypis edytorski]

134. ściszka — dziś popr.: ścieżka. [przypis edytorski]

135. karyta — dziś popr.: kareta. [przypis edytorski]

136. przyść — dziś popr.: przyjść. [przypis edytorski]

137. wakować — brakować. [przypis edytorski]

138. szyć komuś buty — obmawiać kogoś; podobne znaczenie ma wyrażenie: nicować (czyli odwracać podszewką na wierzch) suknie. [przypis edytorski]

139. zadumianie — dziś popr.: zadumanie. [przypis edytorski]

140. wszytek (daw.) — wszystek, cały. [przypis edytorski]

141. paciorki — tu: różaniec modlitewny. [przypis edytorski]

142. ścieszek — dziś popr.: ścieżek. [przypis edytorski]

143. djabeł — dziś popr.: diabeł. [przypis edytorski]

144. jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

145. swojego ministra — tu: diabła. [przypis edytorski]

146. judasz — tu: zdrajca. [przypis edytorski]

147. frymark — interes, handel. [przypis edytorski]

148. podobień (daw.) — dziś popr.: podobny. [przypis edytorski]

149. nawa — statek, okręt. [przypis edytorski]

150. bozkiej — dziś ubezdźwięcznione: boskiej. [przypis edytorski]

151. nadgroda (daw.) — dziś popr.: nagroda. [przypis edytorski]

152. hołysz — dosł.: golec; biedak. [przypis edytorski]

153. jeźli — dziś popr.: jeśli; tu: czy, czy też. [przypis edytorski]

154. tyle troje — trzy razy tyle. [przypis edytorski]

155. respekty — tu: względy, honory. [przypis edytorski]

156. osobny (daw.) — tu: samotny, ustronny. [przypis edytorski]

157. bez zgraje — dziś popr. D.lp r.ż.: bez zgrai. [przypis edytorski]

158. bozka — dziś ubezdźwięcznione: boska. [przypis edytorski]

159. Greckie — dziś popr. małą literą: greckie. [przypis edytorski]

160. jeźli — dziś popr. forma ubezdźwięczniona: jeśli; jeźlić: skrócone od: jeźli ci (jeśli ci). [przypis edytorski]

161. użytszy — łaskawszy, hojniejszy. [przypis edytorski]

162. snadny (daw.) — łatwy. [przypis edytorski]

163. alternata (daw.) — zmiana biegu wypadków. [przypis edytorski]

164. w gniazdzie — dziś popr.: w gnieździe. [przypis edytorski]

165. łabęcim — dziś popr.: łabędzim. [przypis edytorski]

166. sie — dziś popr.: się. [przypis edytorski]

167. wszytek (daw.) — wszystek; cały. [przypis edytorski]

168. przetak — sito. [przypis edytorski]

169. odrzec się czegoś — wyrzec się czegoś. [przypis edytorski]

170. Argus (mit. gr.) — olbrzym o tysiącu oczu, strażnik na usługach bogini Hery, strzegł w Kolchidzie cudownego barana o złotym runie. [przypis edytorski]

171. Danae (mit. gr.) — królewna z Argos, uwięziona przez ojca, bo według przepowiedni jej syn miał zabić swojego dziadka; jednak za sprawą Zeusa, który przybrał postać złotego deszczu, Danae została matką herosa Perseusza; król zamknął więc córkę i wnuka w skrzyni i wrzucił do morza; uratowani, żyli na wyspie Serifos, a po latach Perseusz zabił króla Argos przypadkiem podczas igrzysk. [przypis edytorski]

172. z wieże — dziś popr. D.lp r.ż.: z wieży. [przypis edytorski]

173. maryasz — mariaż; małżeństwo. [przypis edytorski]

174. Jakób — z fr. Jacob; dziś popr.: Jakub. [przypis edytorski]

175. czyi — dziś: czyjej; czyjejś. [przypis edytorski]

176. wynijść (daw.) — wyjść. [przypis edytorski]

177. w miedzie — dziś popr.: w miodzie. [przypis edytorski]

178. zodyaczny znak — znak Zodiaku. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/wiersze-swiatowe

Tekst opracowany na podstawie: Poezye Elżbiety Drużbackiej, Tomik I, Lipsk, u Breitkopf et Haertel, 1837 ([s.l. : s.n.]).

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Ołtusek, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Dziewczyna w czerwonym kapeluszu, Johannes Vermeer (–1675), domena publiczna

ISBN-978-83-288-4288-5

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.