Spis treści

Jan Kochanowski Pieśni, Księgi pierwsze Pieśń X[1][2]

1Kto mi dał skrzydła, kto mię odział pióry[3]

I tak wysoko postawił, że z góry

Wszystek świat widzę, a sam, jako trzeba,

Tykam sie nieba?

5To li jest ogień on nieugaszony

Złotego słońca, które, nieskończony

Bieg bieżąc, wrotne[4] od początku świata

Prowadzi lata?

To li jest on krąg odmiennej światłości[5],

10 Wódz gwiazd roźlicznych i sprawca żyzności[6]?

Słyszę głos wdzięczny; prze Bóg, a na jawi,

Czy mię sen bawi[7]?

Tu, widzę, ani ciemne mgły dochodzą,

Ani śnieg, ani zimne grady szkodzą;

15 Wieczna pogoda, dzień na wszystki strony

Trwa nieskończony.

Godne pałace Twojej wielmożności,

Panie, a jakiej cnota dostojności,

Widzę na oko, bowiem wedle Ciebie

20 Ma miejsce w niebie.

Kto by cię nie znał, Lechu Słowianinie[8],

Któryś napierwej zasiadł w tej krainie

I opanował męstwem swoim mocne

Brzegi północne?

25Kroka[9] patrz, jako siedząc tak wysoko,

Przedsię ku miastu swemu skłania oko;

Wandę wydawa ubiór, bo z postawy

Zda sie mąż prawy.

Tu i fortelny Przemysł[10] jest wniesiony,

30 I ten, co dostał trefunkiem korony[11],

Doźrzawszy zdrady, gdzie koń prędkonogi

Biegł zawód drogi[12].

Bóg fałszu nie chce; a jako miłuje

Sprawiedliwego, Piast i dziś to czuje,

35 Bo mieszka w niebie, a jego cne plemię

Rządziło zięmię.

Zemowit[13] stoi wedla ojca prawie,

Z drugimi równo: ty wysszej, Miecławie[14],

Którego sprawą chrześcijański zakon[15]

40 Podan Polakom.

Tuż po nim widzę mężne Bolesławy[16],

Prze których dzielność i stateczne sprawy

Polska szeroko swych granic pomknęła

I serce wzięła[17].

45W tejże jest liczbie on zakonnik święty[18],

Z cięniów klasztornych na królestwo wzięty.

Są dwa Leszczkowie[19]; jest król wzrostem mały,

Ale mąż śmiały[20].

Widzę Jagiełła i dwu Kazimierzu[21]

50 Dobrych tak w boju, jako i w przymierzu;

Widzę i ciebie, gwiaździe równym prawie,

Cny Władysławie[22].

Tu też jest Olbracht; król serca wielkiego;

Tuż z Aleksandrem Sygmunt[23], za którego

55 Polska zakwitła, a po długim boju

Wytchła w pokoju.

Szlachetne dusze, które swej dzielności

Macie zapłatę niebieskie radości,

Życzcie ojczyźnie, aby wam rodziła

60 Podobnych siła.

A ten, co po was[24] dziś państwo sprawuje,

Niechaj fortunnie i zdrów nam panuje;

A zwierzonego nie wzdawa opieku[25],

Aż pełen wieku!

Przypisy

[1]

Ks. 1, Pieśń X — początek pieśni jest parafrazą ody Horacego (Carmina II 20) noszącej tytuł Ad Maecenatem (Do Mecenasa); parafraza całości — Ks. 2, Pieśń XXIII; por. też Carmina I 12.

[2]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego.

[3]

odziać pióry — pokryć piórami.

[4]

wrotny — wracający.

[5]

krąg odmiennej światłości — przen. księżyc.

[6]

sprawca żyzności — Diana, bogini księżyca, była też boginią płodności i urodzaju.

[7]

prze Bóg, a na jawi, Czy mię sen bawi? (starop.) — na Boga, czy to jawa, czy też zwodzi mnie sen?

[8]

Lech Słowianin — nawiązanie do legendarnego władcy Polski umieszczonego tu w niebie.

[9]

Krok — Krak, Krakus, legendarny założyciel Krakowa.

[10]

fortelny Przemysł — przebiegły Przemysław (Lestko I), przedhistoryczny polski książę, według legendy pokonał wojska Aleksandra Wielkiego umieszczając na drzewach malowane tarcze, ku którym zwabił żołnierzy wroga.

[11]

ten, co dostał trefunkiem korony — Lestko II wygrał wyścig jeździecki po koronę, mimo że jego przeciwnik wyłożył trasę biegu żelaznymi kolcami.

[12]

Biegł zawód drogi — biegł w zawody o cenną (drogą) rzecz.

[13]

Zemowit — Siemowit, syn Piasta, legendarnego założyciela dynastii.

[14]

Miecław — chodzi o Mieszka I.

[15]

zakon (daw.) — prawo.

[16]

mężne Bolesławy — chodzi o Bolesława Chrobrego i Krzywoustego, może również Śmiałego.

[17]

serce wzięła — nabrała serca, odwagi.

[18]

zakonnik święty — Kazimierz I Odnowiciel, zwany też Mnichem.

[19]

dwa Leszczkowie — dwóch Leszków: Leszek Biały i Leszek Czarny.

[20]

król wzrostem mały — Władysław Łokietek.

[21]

dwu Kazimierzu (daw. forma B.)— dwóch Kazimierzy: Kazimierza Wielkiego i Kazimierza Jagiellończyka.

[22]

Władysław — chodzi o Władysława Warneńczyka.

[23]

Sygmunt — Zygmunt (Zygmunt I Stary).

[24]

ten, co po was — następca tronu, Zygmunt II August.

[25]

Niechaj (…) zwierzonego nie wzdawa opieku — niech nie oddaje powierzonej mu odpowiedzialności.