Spis treści

Jan Kochanowski Pieśni, Księgi wtóre Pieśń XIII[1][2]

1Panu dzięki oddawajmy,

Jego łaskę wspominajmy,

Który hardym miesza rzeczy,

A skromne ma na swej pieczy.

5On hardy, nieunoszony[3],

On tyran północnej strony[4],

Któremu, jako sam mniema,

Świat tak wielki równia nie ma,

Car moskiewski plac mężnemu

10 Puścił[5] królowi polskiemu[6];

Nie oparł sie aż o lody

Niepławnej[7] północnej wody.

Granic i zamków budownych[8]

Odbieżał, i miast warownych;

15 Płatna to, kiedy o duszę[9],

I sam go obmówić[10] muszę.

Obróć swój koń prędkonogi,

Nieścigniony care[11] drogi.

Chcesz być groźnym, a uciekasz;

20 Jesliś płochy[12], hardzie nie każ[13].

Teraz był czas porokować[14],

Komu szłyk naprzód zdejmować[15];

Teraz sie było dowiadać,

Kto ma naprzód z konia spadać.

25Bóg pomóż, królu jedyny

Szerokiej polskiej krainy;

Umiesz ty hardym dogodzić

Ani sie im dasz rozwodzić[16].

Zdjąłeś maszkarę[17] butnemu

30 Tyranowi moskiewskiemu;

Okazałeś, że nie kąsa,

Chocia to[18] porożem[19] wstrząsa.

W zamcech nadzieję pokładał,

Ale i tych prędko stradał.

35 Nie przyszło mu do odsieczy;

Głowy ostrzec[20] barziej k rzeczy[21].

Znowu tedy, skąd był wyszedł,

W ręce polskie Połock przyszedł,

Za powodem szczęśliwego

40 Stefana, króla polskiego.

Nie pomogły kule częste,

Zręby[22] mocne, baszty gęste:

Puściły żelazne brony[23].

A ty, królu niezmożony,

45Nie tylko zamki budowne

I twierdze bierzesz warowne,

Ale co chwalniejsza[24] w tobie,

Jesteś silen i sam sobie[25].

Nie puściłeś wódz gniewowi,

50 Łaskęś nieprzyjacielowi

Uczynił; masz i dzielnością,

Masz już nadeń[26] i ludzkością.

Zdrów bądź, królu niezwalczony.

Ciebie moje wdzięczne strony[27]

55 Nie zmilczą miedzy sławnemi

Bohatery walecznemi.

Przypisy

[1]

Ks. 2, Pieśń XIII — pierwodruk pieśni pt. O wzięciu Połocka w zbiorze Pieśni trzy (1580). Napisana po rozejmie polsko-rosyjskim w Jamie Zapolskim 15 stycznia 1582.

[2]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego.

[3]

nieunoszony — nieobłaskawiony, niepokorny.

[4]

tyran północnej strony — Iwan Groźny.

[5]

plac (…) Puścił — ustąpił miejsca.

[6]

królowi polskiemu — chodzi o Stefana Batorego.

[7]

niepławny — nie nadający się do żeglugi.

[8]

budowny (starop.) — okazały, pięknie zbudowany.

[9]

Płatna to, kiedy o duszę — opłaci się, warto (to zrobić), gdy chodzi o duszę (tj. o życie).

[10]

obmówić* (starop.) — usprawiedliwić.

[11]

care — carze (forma rzadka, może celowy rusycyzm); nieraz uważano to za pomyłkę druku.

[12]

płochy — płochliwy, bojaźliwy.

[13]

hardzie nie każ — nie zachowuj się (a. nie wypowiadaj się, por. kazać: mówić) hardo (tj. wyniośle, butnie).

[14]

porokować — podyskutować, porozmawiać (tak w wyd. Pieśni trzech; w pierwodruku Pieśni: prorokować).

[15]

szłyk — wysoka futrzana czapka, szpiczasto zakończona; znaczenie wersu: kto powinien się pierwszy kłaniać (aluzja do niezdecydowania w rokowaniach pokojowych).

[16]

rozwodzić — tu: rozprzestrzeniać się, panoszyć.

[17]

maszkara (daw.) — maska.

[18]

chocia to (starop.) — mimo że.

[19]

poroże — rogi.

[20]

głowy ostrzec — uchronić głowę.

[21]

k rzeczy (starop.) — odpowiednio (do rzeczy), słusznie.

[22]

zręby — szańce.

[23]

brona (daw.) — brama.

[24]

co chwalniejsza — co bardziej godne pochwały.

[25]

Jesteś silen i sam sobie — i sam nad sobą panujesz.

[26]

masz (…) nadeń — przewyższasz go.

[27]

strony — struny.