Spis treści

Jan Kochanowski Pieśni, Księgi wtóre Pieśń XIX[1]

1Jest kto, co by wzgardziwszy te doczesne rzeczy

Chciał ze mną dobrą tylko sławę mieć na pieczy,

A starać sie, ponieważ musi zniszczeć ciało,

Aby imię przynamniej po nas tu zostało?

5I szkoda zwać człowiekiem, kto bydlęce[2] żyje,

Tkając[3], lejąc w się wszytko, póki zstawa[4] szyje;

Nie chciał nas Bóg położyć równo z bestyjami:

Dał nam rozum, dał mowę, a nikomu z nami.

Przeto chciejmy wziąć przed się[5] myśli godne siebie,

10 Myśli ważne na ziemi, myśli ważne w niebie;

Służmy poczciwej[6] sławie, a jako kto może,

Niech ku pożytku dobra spólnego pomoże.

Komu dowcipu[7] równo z wymową[8] dostaje,

Niech szczepi miedzy ludźmi dobre obyczaje;

15 Niechaj czyni porządek, rozterkom zabiega[9],

Praw ojczystych i pięknej swobody przestrzega.

A ty, coć Bóg dał siłę i serce[10] po temu,

Uderz sie[11] z poganinem, jako słusze[12] cnemu;

Prostak[13] to, który wojsko z wielkości szacuje:

20 Zwycięstwo liczby nie chce, męstwa potrzebuje.

Śmiałemu wszędy równo, a o wolność miłą

Godzi sie oprzeć[14] by więc i ostatnią siłą;

Nie przegra, kto frymarczy na sławę żywotem[15],

Azaby go lepiej dał[16] w cieniu darmo potem?

Przypisy

[1]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego.

[2]

bydlęce (starop.) — jak bydło (bydlęco, po bydlecemu).

[3]

tkać (daw.) — wpychać.

[4]

zstawa (starop.) — starcza.

[5]

wziąć przed się (starop.) — rozważyć.

[6]

poczciwy (starop.) — szlachetny (godny czci), dobry.

[7]

dowcip (daw.) — rozum, inteligencja, talent.

[8]

wymowa — tu: krasomówstwo, umiejętność przemawiania.

[9]

rozterkom zabiega — zapobiega sporom, waśniom.

[10]

serce — tu: odwaga.

[11]

uderz sie — zderz się, stań do walki.

[12]

słusze (starop.) — jest rzeczą słuszną, przystoi; zob. też: Ks. 2, Pieśń XV, w. 9.

[13]

prostak — głupiec.

[14]

o wolność (…) sie oprzeć — walczyć w obronie wolności.

[15]

frymarczy na sławę żywotem — wymienia żywot na sławę (frymarczyć nie ma tu dzisiejszego pejoratywnego znaczenia).

[16]

dać [żywot] — umrzeć.