Spis treści

Jan Kochanowski Treny Tren IV[1]

1Zgwałciłaś[2], niepobożna[3] śmierci, oczy moje,

Żem widział umierając[4] miłe dziecię swoje.

Widziałem, kiedyś trzęsła owoc niedordzały[5],

A rodzicom nieszczesnym serca sie krajały[6].

5 Nigdyć by ona była bez wielkiej żałości

Mojej umrzeć nie mogła, nigdy bez ciężkości[7]

I serdecznego bolu, w którymkolwiek lecie[8]

Mnie by smutnego była odbiegła[9] na świecie;

Alem ja już z jej śmierci nigdy żałościwszy,

10 Nigdy smutniejszy nie mógł być ani teskliwszy[10].

A ona (by był Bóg chciał) dłuższym wiekiem swoim

Siła[11] pociech przymnożyć[12] mogła oczom moim.

A przynamniej[13] tym czasem mogłem był odprawić

Wiek swój[14] i Persefonie[15] ostatniej[16] sie stawić[17],

15 Nie uczuwszy na sercu tak wielkiej żałości,

Której równia[18] nie widzę w tej tu śmiertelności[19].

Nie dziwuję Nijobie[20], że na martwe ciała

Swoich namilszych dziatek[21] patrząc, skamięniała[22].

Przypisy

[1]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego.

[2]

zgwałcić (daw.) — zadać gwałt, postąpić wbrew prawu i powinności, zbeszcześcić coś, uczynić krzywdę wbrew prawu.

[3]

niepobożny (starop.) — postępujący źle, nie „po bożemu”, bezbożny.

[4]

umierając (starop. forma imiesłowu) — umierające.

[5]

niedordzały (starop.)— niedojrzały.

[6]

rodzicom (…) serca się krajały — byli bardzo smutni, zrozpaczeni.

[7]

ciężkość* (starop.)— męka, wielki ból, wielkie zmartwienie.

[8]

lato (starop.) — wiek, rok życia; w którymkolwiek lecie: w którymkolwiek roku życia, w jakimkolwiek wieku.

[9]

mnie by odbiegła — opuściłaby mnie, zostawiłaby mnie swojemu losowi.

[10]

teskliwszy (starop.)— bardziej bolejący.

[11]

siła* (starop.) — wiele.

[12]

przymnożyć (starop.) — sprawić, by ktoś miał czegoś więcej.

[13]

przynamniej (starop.) — przynajmniej.

[14]

odprawić (…) wiek swój (starop.) — zakończyć swoje życie.

[15]

Persefona — tu: uosobienie śmierci.

[16]

ostatniej — tu: ostatecznej; śmierć jest ostatnim kresem człowieka.

[17]

stawić sie — przyjść dobrowolnie; Persefonie ostatniej sie stawić: stanąć przed Persefoną (śmiercią).

[18]

rówień (starop.; tu forma D. lp: równia) — coś równego.

[19]

w tej tu śmiertelności — na tym świecie podległym śmierci.

[20]

Nijobie — forma wyrazu Niobe przekształconego tak dla rytmu; Nie dziwuję Nijobie: nie dziwię się Niobe; nie mam za złe Niobe. Niobe: według mit. gr. córka Tantala i żona króla tebańskiego Amfiona miała czternaścioro dzieci i wyśmiewała się z Latony, która miała tylko dwoje, Apolla i Dianę. Latona nakazała swym dzieciom pomścić tę zniewagę i zamordować synów i córki Niobe. Niepocieszona Niobe zapłakała się na śmierć i została zamieniona w kamień, z którego płynęła woda przypominająca jej łzy.

[21]

dziatki (daw.) — dzieci.

[22]

skamięniała (starop.)— skamieniała.