Spis treści

Jan Kochanowski Treny Tren XVII[1]

1Pańska ręka mię dotknęła,

Wszytkę mi radość odjęła.

Ledwie w sobie czuję duszę[2]

I tę podobno dać muszę[3].

5Lubo[4] wstając, gore jaśnie[5],

Lubo padnąc, słońce gaśnie[6],

Mnie jednako serce boli,

A nigdy sie nie utoli[7].

Oczu nigdy nie osuszę

10 I tak wiecznie płakać muszę.

Muszę płakać; o mój Boże,

Kto sie przed Tobą skryć może?

Prózno[8] morzem nie pływamy,

Prózno w bitwach nie bywamy:

15 Ugodzi nieszczeście wszędzie,

Choć podobieństwa[9] nie będzie.

Wiódłem[10] swój żywot tak skromnie,

Że ledwie kto wiedział o mnie,

A zazdrość i złe przygody

20 Nie miały mi w co dać szkody[11].

Lecz Pan, który gdzie tknąć[12] widzi,

A z przestrogi[13] ludzkiej szydzi,

Zadał mi raz[14] tym znaczniejszy[15],

Czymem już był bezpieczniejszy[16].

25A rozum, który w swobodzie[17]

Umiał mówić o przygodzie,

Dziś ledwe sam wie o sobie:

Tak mię podparł w mej chorobie.

Czasem by sie chciał poprawić,

30 A mnie ciężkiej troski zbawić,

Ale gdy siędzie na wadze,

Żalu ruszyć nie ma władze[18].

Prózne to ludzkie wywody,

Żeby szkodą nie zwać szkody;

35 A kto sie w nieszcześciu śmieje,

Ja bych tak rzekł, że szaleje.

Kto zaś na płacz lekkość wkłada[19],

Słyszę dobrze, co powiada,

Lecz sie tym żal nie hamuje[20],

40 Owszem, więtszy przystępuje.

Bo mając zranioną duszę,

Rad i nierad płakać muszę;

Co snaść nie cześć, to ku szkodzie

I zelżywość[21] serce bodzie.

45Lekarstwo to, prze Bóg żywy[22],

Ciężkie na umysł troskliwy[23];

Kto przyjaciel zdrowia mego,

Wynajdzi[24] co wolniejszego[25].

A ja zatym łzy niech leję,

50 Bom stracił wszytkę nadzieję,

By mnie rozum miał ratować,

Bóg sam mocen[26] to hamować.

Przypisy

[1]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego.

[2]

Ledwie (…) czuję duszę — ledwie żyję.

[3]

i tę [duszę] oddać muszę — muszę oddać życie, umrzeć.

[4]

Lubo (…) lubo — Czy (…) czy.

[5]

gore jasnie — jasno goreje, płonie, świeci.

[6]

padnąc (…) gaśnie — gaśnie zapadając (za horyzont), zachodząc.

[7]

utolić (tu forma 3 os. lp cz. przysz.: utoli) — utulić, ukoić.

[8]

prózno — na próżno.

[9]

podobieństwo* — możliwość, prawdopodobieństwo.

[10]

wiódłem — wiodłem.

[11]

nie miały mi w co dać szkody — nie miały powodu, by mi uczynić szkodę.

[12]

tknąć — doświadczyć.

[13]

przestrogi* — ostrożności.

[14]

raz — cios (por. razić, otrzymywać razy).

[15]

znaczniejszy — większy, dotkliwszy.

[16]

Czymem już był bezpieczniejszy — im bardziej czułem się bezpieczny.

[17]

w swobodzie — gdy był wolny (swobodny) od trosk i cierpień.

[18]

gdy siędzie na wadze (…) ma władze — gdy żal i rozum umieścimy na szalach wagi, rozum nie przeważy.

[19]

na płacz lekkość wkłada — lekceważy płacz.

[20]

sie (…) żal nie hamuje — żal nie zmniejsza się.

[21]

nie cześć, zelżywość — despekt, dyshonor.

[22]

prze Bóg żywy — przez Boga żywego, na Boga żywego.

[23]

troskliwy* — strapiony, zatroskany, ten, który ma wiele trosk.

[24]

wynajdzi (starop.; daw. forma W. lp) — wynajdź.

[25]

wolniejszy — łagodniejszy, lepszy.

[26]

mocen — ma moc, siłę.