Spis treści

Jan Kochanowski Treny Tren XII[1]

1Żaden ociec[2] podobno barziej[3] nie miłował

Dziecięcia, żaden barziej nad mię nie żałował[4].

A też ledwie sie kiedy[5] dziecię urodziło,

Co by łaski rodziców swych tak godne było[6]:

5 Ochędożne[7], posłuszne, karne, niepieszczone[8],

Śpiewać, mówić, rymować, jako co uczone[9];

Każdego ukłon trafić[10], wyrazić postawę[11],

Obyczaje panieńskie umieć i zabawę[12].

Roztropne, obyczajne[13], ludzkie, nierzewniwe[14],

10 Dobrowolne[15], układny[16], skromne[17] i wstydliwe.

Nigdy ona po ranu karmie nie wspomniała[18],

Aż pierwej Bogu swoje modlitwy oddała.

Nie poszła spać, aż pierwej matkę pozdrowiła

I zdrowie rodziców swych Bogu poruczyła[19].

15 Zawżdy przeciwko ojcu[20] wszytki przebyć progi,

Zawżdy sie uradować i przywitać z drogi.

Każdej roboty pomóc[21], do każdej posługi

Uprzedzić było wszytki rodziców swych sługi[22].

A to w tak małym wieku[23] sobie poczynała,

20 Że więcej nad trzydzieści miesięcy nie miała.

Tak wiele cnót jej młodość i takich dzielności

Nie mogła znieść: upadła od swej[że] bujności[24],

Żniwa nie doczekawszy. Kłosie mój jedyny

Jeszcześ mi sie był nie zstał[25], a ja twej godziny

25 Nie czekając[26], znowu cię w smutną ziemię sieję,

Ale pospołu z tobą grzebę[27] i nadzieję,

Bo już nigdy nie wznidziesz[28] ani przed mojema

Wiekom wiecznie[29] zakwitniesz smutnemi oczema[30].

Przypisy

[1]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego.

[2]

ociec (starop.) — ojciec.

[3]

barziej (starop.) — bardziej.

[4]

żałować — tu: opłakiwać.

[5]

ledwie sie kiedy (starop.) — rzadko się kiedy.

[6]

łaski godne — godne serdeczności, życzliwości, miłości.

[7]

ochędożny (starop.) — schludny, czysty.

[8]

niepieszczony — nie rozpieszczony.

[9]

jako co uczone (starop.) — jakby specjalnie uczone lub: jak ktoś, kogo uczono.

[10]

ukłon trafić — naśladować ukłony.

[11]

wyrazić postawę — przedstawić czyjeś zachowanie się, naśladować je.

[12]

zabawa* (daw.) — zajęcie.

[13]

obyczajny (daw.) — grzeczny; znający obyczaje.

[14]

nierzewniwy (starop.) — niepłaczliwy.

[15]

dobrowolny* (starop.) — chętny, posłuszny, pełny dobrej woli.

[16]

układny (daw.) — zgodliwy, grzeczny.

[17]

skromny — w znaczeniu współczesnym lub: spokojny, pokorny.

[18]

po ranu karmie nie wspomniała — z rana nie dopominała się o jedzenie; karmia (starop.): pokarm, dziś tylko o pokarmie dla zwierząt mówi się karma.

[19]

poruczyć (daw.)— powierzyć.

[20]

przeciwko ojcu* — tu: naprzeciw ojcu, w kierunku ojca, na spotkanie ojca.

[21]

Każdej roboty pomóc (starop.) — pomóc w każdej robocie, przy każdej robocie.

[22]

Uprzedzić (…) wszytki rodziców swych sługi (starop.) — uprzedzić w wykonywaniu posług służbę swych rodziców.

[23]

w tak małym wieku — w tak młodym, delikatnym wieku.

[24]

bujność — obfitość plonu, wybujałość.

[25]

nie zstał się (starop.) — nie dojrzał.

[26]

twej godziny nie czekając — nie czekając na właściwą dla ciebie chwilę (aż staniesz się dorosła).

[27]

grzebę (forma starop.) — grzebię.

[28]

nie wznidziesz (forma starop.) — nie wzejdziesz.

[29]

wiekom wiecznie (starop.) — po wiek wieków, na wiek wieków.

[30]

przed mojema (…) oczema (starop.) — przed moimi oczami.