Spis treści

Jan Kochanowski Treny Tren IX[1]

1Kupić by cię[2], mądrości, za drogie pieniądze,

Która (jesli prawdziwie mienią[3]) wszytki żądze,

Wszytki ludzkie frasunki[4] umiesz wykorzenić[5],

A człowieka tylko nie[6] w anioła odmienić[7],

5 Który nie wie, co boleść, frasunku nie czuje,

Złym przygodam[8] nie podległ, strachom nie hołduje[9].

Ty wszytki rzeczy ludzkie masz za[10] fraszkę sobie,

Jednaką myśl[11] tak w szcześciu, jako i w żałobie[12]

Zawżdy[13] niesiesz; ty śmierci namniej[14] sie nie boisz,

10 Bezpieczną[15], nieodmienną, niepożytą[16] stoisz.

Ty bogactwa nie złotem, nie skarby wielkiemi,

Ale dosytem[17] mierzysz[18] i przyrodzonemi[19]

Potrzebami; ty okiem swym nieuchronionym[20]

Nędznika[21] upatrujesz[22] pod dachem złoconym,

15 A uboższym nie zajźrzysz[23] szcześliwego mienia[24],

Kto by jedno[25] chciał słuchać twego upomnienia.

Nieszcześliwy ja człowiek, którym lata swoje

Na tym strawił, żebych był ujźrzał progi[26] twoje.

Terazem nagle z stopniów ostatnich[27] zrzucony

20 I miedzy insze[28], jeden z wiela[29], policzony.

Przypisy

[1]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego.

[2]

kupić by cię — warto by cię kupić.

[3]

mienić (starop.; tu forma 3 os. lm: mienią) — mówić, nazywać.

[4]

frasunk a. frasunek (starop.; tu lm: frasunki) — zgryzota, smutek, strapienie.

[5]

wykorzenić — wyrwać z korzeniem.

[6]

tylko nie (starop.) — omal, o mało co.

[7]

odmienić — tu: przemienić.

[8]

przygodam (starop. forma C. lm rodz. ż.) — przygodom.

[9]

nie hołdować — nie ulegać, nie poddawać się.

[10]

mieć za (daw.) — uważać za.

[11]

jednaka myśl — niezmienna postawa, nastrój.

[12]

w żałobie — w smutku, w płaczu.

[13]

zawżdy (starop.) — zawsze.

[14]

namniej (starop.) — wcale; wcale nie.

[15]

bezpieczny — tu: wolny od obaw, nie podlegający strachowi.

[16]

niepożyty (starop.) — niezwyciężony, niezwruszony.

[17]

dosyt (starop.; tu forma N. lp: dosytem) — zaspokojenie potrzeb, nasycenie; por. współczesne wyrażenie: najeść się do syta.

[18]

mierzyć czym — oceniać ze względu na co.

[19]

przyrodzony (daw.) — naturalny.

[20]

nieuchroniony (starop.)— taki, przed którym nie można się uchronić, ukryć.

[21]

nędznik (daw.) — biedak, człowiek nieszczęśliwy, nieszczęśnik (odcień znaczeniowy często pogardliwy).

[22]

upatrywać (daw.) — szukać i umieć dojrzeć, oceniać.

[23]

zajźrzeć (starop.; tu 2 os. lp: zajźszysz) — zazdrościć.

[24]

szcześliwe mienie — mienie dostateczne, wystarczające i uczciwie nabyte.

[25]

by jedno (starop.) — byleby, byleby tylko.

[26]

progi (przen.) — siedziba.

[27]

z stopniów ostatnich — z najwyższych stopni, wiodących do siedziby mądrości.

[28]

miedzy insze (starop.) — między innych, pośród innych.

[29]

jeden z wiela (starop.) — jeden z wielu.