Spis treści

Jan Kochanowski Treny Tren XIII[1]

1Moja wdzięczna[2] Orszulo, bodaj ty mnie była

Albo nie umierała lub sie nie rodziła.

Małe pociechy płacę wielkim żalem swoim

Za tym nieodpowiednym pożegnanim[3] twoim.

5 Omyliłaś mię[4] jako nocny sen znikomy[5],

Który wielkością[6] złota cieszy zmysł[7] łakomy[8],

Potym nagle uciecze[9], a temu na jawi[10]

Z onych skarbów jeno chęć a żądzą[11] zostawi.

Takeś ty mnie, Orszulo droga, uczyniła:

10 Wielkieś nadzieje w moim sercu roznieciła,

Potymeś mię smutnego nagle odbieżała[12]

I wszytki moje z sobą pociechy zabrała.

Wzięłaś mi, zgoła mówiąc[13], dusze połowicę[14],

Ostatek przy mnie został na wieczną tesknicę[15].

15 Tu mi kamień, murarze, ciosany połóżcie,

A na nim tę nieszczesną pamiątkę[16] wydróżcie[17]:

ORSZULA KOCHANOWSKA TU LEŻY, KOCHANIE[18]

OJCOWE ALBO RACZEJ PŁACZ I NARZEKANIE.

OPAKEŚ TO, NIEBACZNA[19] ŚMIERCI, UDZIAŁAŁA[20]:

20 NIE JAĆ ONEJ, ALE MNIE ONA PŁAKAĆ MIAŁA.

Przypisy

[1]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego.

[2]

wdzięczny* (starop.) — miły, przyjemny.

[3]

pożegnanim (starop. forma N.) — pożegnaniem; za tym nieodpowiednim pożegnanim: z powodu tego nie zapowiedzianego, niewłaściwego pożegnania.

[4]

omyliłaś mię (starop.) — zwiodłaś mnie, zmyliłaś mnie.

[5]

sen znikomy — znikający, nieuchwytny.

[6]

wielkość* — wielka ilość.

[7]

zmysł — tu w znaczeniu ogólnym: zmysły.

[8]

łakomy (daw.) — pożądliwy, chciwy.

[9]

uciecze (forma starop.) — ucieknie.

[10]

na jawi (forma starop.) — na jawie.

[11]

żądza (starop.; tu forma B. lp: żądzą) — namiętne pragnienie.

[12]

odbieżała (forma starop.) — odbiegła; por. „bieżeć” [np. Tren XVI: „śmierć (…) k nam bieży”].

[13]

zgoła mówiąc — mówiąc bez ogródek, mówiąc wprost.

[14]

dusze połowicę (starop.) — połowę duszy.

[15]

tesknica (starop.) — tęsknota, żal.

[16]

pamiątka* (daw.) — upamiętniający znak (dziś znaczenie węższe); nieszczęsna pamiątka: znak świadczący o nieszczęściu i upamiętniający je.

[17]

wydróżcie (forma starop.) — wyżłóbcie, wyryjcie, wydrążcie.

[18]

kochanie — przedmiot miłości, a zarazem miłość.

[19]

niebaczny (starop.) — nie mający baczenia na coś, czyli nie zwracający na coś uwagi, nieuważny, tu: nie przestrzegający ustalonego porządku rzeczy.

[20]

opakeś to (…) udziałała (starop.) — postąpiłaś na opak, przewrotnie, wbrew naturalnemu porządkowi rzeczy.