Spis treści

Jan Kochanowski Treny Tren VIII[1]

1Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim,

Moja droga Orszulo, tym zniknienim[2] swoim.

Pełno nas, a jakoby nikogo nie było:

Jedną maluczką duszą[3] tak wiele ubyło.

5 Tyś za wszytki mówiła, za wszytki śpiewała,

Wszytkiś w domu kąciki[4] zawżdy pobiegała[5].

Nie dopuściłaś nigdy matce sie frasować[6]

Ani ojcu myśleniem zbytnim głowy psować[7],

To tego, to owego wdzięcznie[8] obłapiając[9]

10 I onym swym uciesznym śmiechem zabawiając.

Teraz wszytko umilkło, szczere[10] pustki w domu,

Nie masz zabawki[11], nie masz rośmiać sie nikomu.

Z każdego kąta[12] żałość człowieka ujmuje[13],

A serce swej pociechy[14] darmo[15] upatruje[16].

Przypisy

[1]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego.

[2]

zniknienim (starop.) — zniknieniem, zniknięciem.

[3]

dusza* (daw.) — w znaczeniu: „żywe stworzenie”; dawniej duszami nazywano ludzi, np. szlachcic posiadał wieś z określoną ilością dusz, czyli chłopów; jedną (…) duszą (…) ubyło: z jedną duszą ubyło. Jerzy Axer przekonująco dowodził, że jest to niejako odpowiedź na cytat z listu, który otrzymał Cicero od swojego przyjaciela Serwiusza Sulpicjusza. Przyjaciel pytał Cycerona cierpiącego po śmierci córki Tulii: „in unius (Jedną) mulierculae animula (maluczką duszą) [si] iactura facta est (ubyło), tanto opere [commoveris] (tak wiele)?”. Postać i dzieło Cycerona są ważne również w Trenie XVI i XIX.

[4]

wszytki kąciki — wszystkie zakamarki, całą przestrzeń domu.

[5]

pobiegała — przebiegała.

[6]

Nie dopuściłaś (…) matce sie frasować — nie pozwoliłaś, by matka się frasowała, martwiła.

[7]

głowy psować (starop. psować: psuć) — martwić się, dręczyć się myślami.

[8]

wdzięczny* (starop.) — miły, przyjemny.

[9]

obłapiać (starop.; tu forma imiesł.: obłapiając) — obejmować.

[10]

szczery (tu forma lm: szczere) — prawdziwy.

[11]

zabawka* (daw.)— miłe zajęcie, zajęcie przynoszące radość (por. „zabawić się”).

[12]

z każdego kąta — zewsząd.

[13]

ujmować — chwytać.

[14]

swej pociechy — należnej mu pociechy (pociecha to również określenie dziecka.

[15]

darmo — na darmo, daremnie, na próżno.

[16]

upatrywać (tu forma 3 os. lp: upatruje) — wyglądać, oczekiwać zobaczenia, wypatrywać.